Hrzánský palác

Hrzánský palác to niewielki, ale bogaty w historię zespół pałacowy na praskich Hradczanach, wciśnięty między Hradczańskie i Loretańskie Náměstí przy ulicy Loretánská. Choć z zewnątrz wygląda skromnie na tle sąsiednich rezydencji, kryje w sobie kilka wieków zmieniających się właścicieli, słynnego architekta katedry św. Wita i taras z jednym z najładniejszych widoków na Małą Stranę.

Gdzie stoi pałac i jak go rozpoznać?

Budynek leży na trasie łączącej Plac Hradczański z Loretą, więc mija go niemal każdy, kto idzie zwiedzać praski zamek od strony Loretańskiej. Fasada jest późnobarokowa, stosunkowo powściągliwa, bez przepychu typowego dla wielkich pałaców arystokratycznych w centrum miasta — co ma swoje wytłumaczenie w historii obiektu, opisanej niżej.

Jak zmieniali się właściciele pałacu?

W miejscu dzisiejszego pałacu stał pierwotnie gotycki dom należący do kapituły katedry św. Wita. W 1359 roku odkupił go Piotr Parler — architekt, budowniczy i rzeźbiarz, twórca gotyckiej katedry na Hradczanach oraz mostu Karola. Około 1372 roku Parler dom sprzedał, a budynek z czasem podupadł, prawdopodobnie do tego stopnia, że został rozebrany.

Po wojnie trzydziestoletniej posiadłość trafiła do rąk Wilhelma Albrechta hrabiego Kolowrat-Krakowskiego, sędziego ziemskiego Królestwa Czeskiego. Decydujący dla dzisiejszej nazwy okazał się rok 1708, gdy cały rozległy kompleks kupił hrabia Zygmunt Walentyn Hrzán z Harasova — od jego rodu pałac wziął nazwę, którą nosi do dziś. W 1756 roku obiekt wrócił w ręce kapituły świętowitskiej, a w latach 1775–1780 kapituła przeprowadziła przebudowę, w wyniku której powstała obecna, późnobarokowa fasada głównego skrzydła.

Kto tworzył i mieszkał w pałacu w XX wieku?

W 1894 roku, jeszcze przed odzyskaniem przez Czechy niepodległości, w pałacu mieszkał Tomasz Masaryk — późniejszy pierwszy prezydent Czechosłowacji, wówczas profesor uniwersytecki. To właśnie on miał szczególnie upodobać sobie widok roztaczający się z pałacowego tarasu na dachy Małej Strany.

W 1915 roku „górny" dom w zespole kupił malarz Ferdinand Engelmüller i urządził w nim swoją pracownię. Po jego śmierci w 1924 roku atelier przejął inny znany czeski malarz, Jan Slavíček, który tworzył tam przez kolejne lata.

Do czego pałac służy dzisiaj?

W latach 1949–1954 cały kompleks przeszedł gruntowną przebudowę, po której zaczął pełnić funkcje urzędowe — najpierw dla ministerstwa kultury, później dla prezydium rządu. Obecnie Hrzánský palác pozostaje w gestii Urzędu Rady Ministrów i służy celom dyplomatycznym, reprezentacyjnym i towarzyskim — nie jest to więc miejsce ogólnodostępne na co dzień.

Najczęstsze pytania

Czy pałac można zwiedzać? Na stałe nie — to obiekt rządowy, zamknięty dla przypadkowych turystów. Dostęp bywa możliwy przy okazji dni otwartych drzwi organizowanych przy okazji świąt państwowych oraz przy okazjonalnych wystawach; zwiedzanie odbywa się wtedy w grupach z przewodnikiem, a jedna trasa trwa około 40 minut.

Co widać z pałacowego tarasu? Panoramę dachów Małej Strany, wzgórze Petřín oraz fragment historycznego centrum Pragi — to właśnie ten widok cenił sobie Tomasz Masaryk podczas swojego pobytu w pałacu.

Skąd wzięła się nazwa pałacu? Od rodu hrabiów Hrzánów z Harasova, którzy kupili posiadłość w 1708 roku; wcześniej działka i wcześniejszy budynek należały m.in. do architekta Piotra Parlera oraz do kapituły katedry św. Wita.

Czy pałac ma związek z katedrą św. Wita? Pośrednio tak — pierwotny dom na tym miejscu należał do kapituły świętowitskiej, a jego pierwszym znanym właścicielem prywatnym był Piotr Parler, budowniczy katedry.