‎Hřbitov Přibyslav

Hřbitov Přibyslav to niewielki, ale niezwykle bogaty w historię cmentarz w czeskim mieście Přibyslav (kraj Vysočina), ściśle związany z dziejami tutejszej parafii i kościołem Narodzenia św. Jana Chrzciciela.

Skąd wziął się cmentarz w Přibyslavi?

Miejsce pochówku istniało w Přibyslavi od dawna – pierwotnie zmarłych grzebano bezpośrednio wokół miejscowego kościoła. Przy wieży, po jej wschodniej stronie, stała drewniana kostnica, w której składano szczątki wydobywane podczas kolejnych pochówków. Wraz z rozwojem miasteczka miejsca na starym, przykościelnym cmentarzu zaczęło brakować, co wymusiło poszukanie nowego rozwiązania.

Kostnica z 1767 roku

Odpowiedzią na brak miejsca była budowa murowanej kostnicy wbudowanej w mur cmentarny – powstała w 1767 roku dzięki datkom mieszkańców. To w niej starannie układano kości wydobywane ze starych grobów, zwalniając w ten sposób miejsce na nowe pochówki. Rozwiązanie to funkcjonowało przez kolejne dekady, choć problem przeludnienia cmentarza nie zniknął.

Epidemia cholery i nowy cmentarz

Przełomowym momentem w historii miejsca była epidemia cholery, która nawiedziła Přibyslav w sierpniu 1832 roku. Do 24 września choroba pochłonęła 60 istnień ludzkich. W obawie, że stary, przykościelny cmentarz nie pomieści tak wielu zmarłych, władze miasta w pośpiechu założyły tymczasowy cmentarz poza miastem, w pobliżu przydrożnych kapliczek (bożych mąk), ogrodzony jedynie prowizorycznymi zaporami. Ostatecznie nikogo tam jednak nie pochowano – już rok później prowizoryczny teren przekształcono w cmentarz stały, a szczątki przechowywane wcześniej w kostnicy przeniesiono właśnie tutaj.

Nowy cmentarz poświęcono i oddano do użytku 16 listopada 1834 roku. Z czasem, gdy i ten teren okazał się zbyt mały, we wrześniu 1876 roku rozbudowano go o górną część, tworząc układ zbliżony do dzisiejszego.

Kaplica cmentarna i pomniki

Na terenie cmentarza znajduje się kaplica, która pierwotnie pełniła funkcję kostnicy. W latach 90. XX wieku obiekt przeszedł remont i został ponownie poświęcony, odzyskując swoją sakralną funkcję. W pobliżu kościoła stoi też kolumna maryjna, wykonana w 1998 roku przez akademickiego rzeźbiarza Romana Podrázskiego, urodzonego w Přibyslavi.

Cmentarz jest ponadto miejscem pamięci związanym z historią wojenną regionu – znajduje się tu pomnik poświęcony poległym, choć według lokalnych badań historycznych nie wszystkie groby żołnierzy udało się jednoznacznie zidentyfikować, co wciąż budzi pytania wśród badaczy lokalnej historii.

Najczęstsze pytania

Czy hřbitov Přibyslav to ten sam cmentarz, co dawny cmentarz przykościelny? Nie – obecny cmentarz powstał jako nowy, oddzielony od kościoła teren, założony w latach 30. XIX wieku po epidemii cholery, w miejsce dawnego cmentarza otaczającego świątynię.

Dlaczego cmentarz przeniesiono poza miasto? Głównym powodem był brak miejsca przy kościele oraz obawy związane z epidemią cholery z 1832 roku, która pokazała, że stary cmentarz nie wystarczy na kolejne pochówki.

Co znajduje się dziś na terenie cmentarza? Poza grobami znajduje się tu odrestaurowana kaplica cmentarna (dawna kostnica) oraz pomnik poświęcony poległym żołnierzom, którego historia wciąż jest przedmiotem lokalnych badań.

Czy warto odwiedzić to miejsce jako turysta? Tak, szczególnie w połączeniu ze zwiedzaniem pobliskiego kościoła Narodzenia św. Jana Chrzciciela – to spójna trasa łącząca historię sakralną i cmentarną Přibyslavi.