Hogemolen

Hogemolen to zabytkowy młyn wodny na rzece Jeker w Lauw, wsi wchodzącej dziś w skład gminy Tongeren-Borgloon w prowincji Limburgia. Stoi przy Klerebroek 43, powyżej miejscowego kościoła, w dolinie Jeker otoczonej łąkami i szpalerami drzew, które tworzą zielony pas ciągnący się wzdłuż rzeki.

Skąd wzięła się nazwa i historia młyna?

Pierwsza wzmianka o młynie pochodzi z rejestru podatkowego z 1479 roku, gdzie figuruje jako „die meulen van Scalyoun". W 1493 roku pojawia się już jako „novum molendinum" – nowy młyn, co sugeruje, że w tym czasie przeszedł przebudowę lub odbudowę. Przez stulecia Hogemolen służył jako młyn zbożowy, mielący pszenicę i żyto.

Burzliwe dzieje regionu odcisnęły piętno na budynku: w 1654 roku młyn spłonął, podpalony przez wojska lotaryńskie (w innych źródłach mowa o wojskach francuskich). Odbudowano go już rok później, w 1655, z użyciem cegły i kamienia naturalnego. Kolejne zmiany przyszły w XVIII wieku – w 1770 roku rozbudowano część mieszkalną, a w 1782 roku po drugiej stronie ulicy wzniesiono stodołę.

Kto prowadził młyn i jak wyglądała jego architektura?

Przez wieki funkcję młynarzy w Lauw pełniła rodzina Baillien, związana z Hogemolen w latach 1665–1820, a później także z pobliskim Dalemolen (1759–1976). Budynek ma układ w kształcie litery L, łączący dom mieszkalny z częścią młyńską, liczącą dziesięć przęseł i półtorej kondygnacji. Ceglaną elewację zdobią prostokątne okna w kamiennych, wapiennych obramowaniach z końca XVIII wieku oraz łukowe wejście z datą 1679. Koło wodne, o średnicy 5,6 metra, reprezentuje typ przejściowy między kołem środkowym a podsiębiernym; wewnątrz zachowały się trzy zestawy urządzeń mielących.

Co działo się z młynem w XX i XXI wieku?

Młyn działał do 1955 roku, po czym popadł w zaniedbanie – w przeciwieństwie do sąsiedniego, lepiej utrzymanego Dalemolen, Hogemolen przez dekady niszczał, dodatkowo ucierpiał wskutek powodzi. W sierpniu 1973 roku obiekt nabył miejski archiwista Henry Baillien. W 1986 roku, decyzją flamandzkiego ministra kultury Patricka Dewaela, młyn i jego otoczenie o powierzchni około 20 430 m² zostały objęte ochroną jako zabytek.

Kolejni właściciele – L. Senden od września 1989 roku, a od kwietnia 1996 roku Georges i Marianne Jacobs – prowadzili prace remontowe. Przełomowy moment nastąpił w lipcu 2009 roku, gdy młyn kupili Karel Maes i Betinna Proesmans. Rozpoczęta w styczniu 2011 roku kompleksowa renowacja doprowadziła do tego, że 30 października 2012 roku koło wodne po sześćdziesięciu latach ponownie ruszyło, a 22 listopada 2012 roku przeprowadzono pierwszy udany test mielenia zboża.

Czy można dziś zwiedzić Hogemolen?

Młyn pozostaje własnością prywatną, ale jest w pełni sprawny i można go zwiedzać po wcześniejszym umówieniu się z właścicielem. Właściciele rozważają też montaż turbiny do produkcji energii elektrycznej, co pozwoliłoby połączyć historyczną funkcję obiektu z nowoczesnym wykorzystaniem energii wodnej.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Hogemolen? Przy Klerebroek 43 w Lauw, sołectwie gminy Tongeren-Borgloon w prowincji Limburgia, nad rzeką Jeker, powyżej miejscowego kościoła.

Jak stary jest ten młyn? Pierwsza wzmianka pochodzi z 1479 roku, choć obecny budynek w dużej mierze pochodzi z odbudowy po pożarze z 1655 roku oraz przebudów z XVIII wieku.

Czy młyn nadal działa? Tak – po renowacji zakończonej w 2012 roku koło wodne ponownie obraca się i przeprowadzono udane próby mielenia zboża.

Czy Hogemolen jest zabytkiem? Tak, młyn i jego otoczenie zostały wpisane na listę zabytków w 1986 roku decyzją flamandzkiego ministra kultury.