Górska Synagoga w Hartmanicach

Górska Synagoga w Hartmanicach to niewielki, ale wyjątkowy zabytek w szumawskiej miejscowości Hartmanice, w powiecie Klatovy w kraju pilzneńskim. To najwyżej położona synagoga na terenie Czech, a przewodniki po regionie określają ją wręcz jako najwyżej położoną synagogę w Europie Środkowej. Budynek stoi z dala od dużych szlaków turystycznych, w górskiej scenerii Szumawy, co samo w sobie robi wrażenie na odwiedzających.

Skąd wzięła się synagoga w górskiej wiosce?

Synagogę wzniesiono w latach 1883–1898 dla lokalnej społeczności żydowskiej skupionej wokół Hartmanic – w szczytowym okresie liczyła ona około dwustu osób. Budynek był miejscem regularnych nabożeństw aż do lat 30. XX wieku. W 1938 roku, wraz z przyłączeniem Sudetów do III Rzeszy, synagoga została zamknięta przez władze nazistowskie, a życie religijne społeczności żydowskiej w regionie faktycznie się zakończyło.

Co działo się z budynkiem po wojnie?

Po drugiej wojnie światowej budynek stracił swoją pierwotną funkcję i przez dekady służył celom gospodarczym – mieściły się w nim między innymi warsztat stolarski i magazyn opon. W czasach komunistycznych nikt nie dbał o jego stan, więc synagoga stopniowo popadała w ruinę. Przez wiele lat wyglądała na skazaną na całkowite zniszczenie.

Jak udało się ją uratować?

Odbudowę zawdzięcza społecznemu zaangażowaniu – stowarzyszenie Památník Hartmanice, założone przez Michala Klímę, podjęło się żmudnej renowacji zrujnowanego budynku. Prace zakończyły się w 2006 roku, kiedy synagogę uroczyście otwarto ponownie dla zwiedzających. Za tę realizację obiekt otrzymał wyróżnienie Budowa Roku 2006 w kraju pilzneńskim – dowód, że renowacja została wykonana z dbałością o detal i historyczny charakter miejsca.

Co można dziś zobaczyć w środku?

Od 2006 roku w synagodze działa muzeum poświęcone współistnieniu Czechów, Niemców i Żydów na Szumawie oraz pamięci miejscowej społeczności żydowskiej, która przed wojną współtworzyła życie Hartmanic. Ekspozycja opowiada o codzienności tych trzech grup, ich wzajemnych relacjach i o tym, jak wielokulturowy charakter regionu zniknął w wyniku wojny i powojennych przesiedleń. Budynek nie jest jednak martwym muzeum – odbywają się tu koncerty, wykłady, spektakle teatralne oraz spotkania ze świadkami historii, co czyni z niego żywe miejsce spotkań, nie tylko punkt na mapie zabytków.

Dlaczego warto tam pojechać?

Górska Synagoga w Hartmanicach łączy w sobie kilka rzadko spotykanych elementów: unikatowe położenie wysoko w górach, dramatyczną historię zniszczenia i odrodzenia oraz rolę żywego centrum kulturalnego małej miejscowości. To miejsce, które opowiada o wielokulturowej przeszłości Szumawy w sposób bardziej namacalny niż niejedna tablica informacyjna – po prostu dlatego, że sam budynek jest świadkiem tej historii.

Najczęstsze pytania

Czy Górska Synagoga w Hartmanicach naprawdę jest najwyżej położoną synagogą? Tak, źródła regionalne zgodnie określają ją jako najwyżej położoną synagogę na terytorium Czech, a niektóre nawet w całej Europie Środkowej.

Kiedy zbudowano synagogę i dla kogo? Budynek powstał w latach 1883–1898 dla lokalnej społeczności żydowskiej liczącej w szczytowym okresie około dwustu osób.

Co znajduje się w synagodze obecnie? Od 2006 roku działa tu muzeum poświęcone współistnieniu Czechów, Niemców i Żydów na Szumawie, a także sala wykorzystywana na koncerty, wykłady i spektakle.

Czy budynek był kiedyś zniszczony? Tak – po zamknięciu w 1938 roku pełnił funkcje gospodarcze (warsztat, magazyn) i w czasach komunistycznych popadł w ruinę, zanim w 2006 roku odrestaurowano go dzięki staraniom stowarzyszenia Památník Hartmanice.