Jewish cemetery in Dlouhá Ves

Żydowski cmentarz w Dlouhé Vsi to niewielka, ukryta wśród pól nekropolia leżąca około 300 metrów na południowy wschód od katolickiego kościoła w tej wsi na Szumawie, w gminie Annín (okres Klatovy). To jedno z tych miejsc, które łatwo przeoczyć, jadąc główną drogą przez region — a jednak kryje ponad trzysta lat lokalnej historii.

Kiedy powstał cmentarz?

Nekropolia istniała już w pierwszej ćwierci XVIII wieku — najstarszy odczytany nagrobek nosi datę 1742, choć teren cmentarza wytyczono jeszcze wcześniej, przed 1724 rokiem. Zajmuje powierzchnię około 1100 m² i zachowało się na nim 49 widocznych nagrobków z XVIII stulecia. Pochówki trwały nieprzerwanie do lat 30. XX wieku, co świadczy o tym, że żydowska społeczność w Dlouhé Vsi funkcjonowała aktywnie od XVII wieku aż do czasu, gdy lokalna kongregacja została formalnie zniesiona ustawą z 1890 roku — mieszkańcy wyznania mojżeszowego pozostali jednak w okolicy jeszcze długo po tej dacie.

Co przetrwało wojnę?

Podczas II wojny światowej cmentarz został doszczętnie zdewastowany przez nazistów — nagrobki usuwano i niszczono planowo, jak w wielu innych żydowskich nekropoliach na terenie okupowanych Czech. Dopiero w 1945 roku część historycznych macew odzyskano i zwrócono na miejsce, a starą część cmentarza częściowo zrekonstruowano. Prace te prowadzili wspólnie mieszkańcy niebędący Żydami, lokalne władze oraz osoby żydowskiego pochodzenia — od tamtej pory cmentarz otoczony jest okresową opieką konserwatorską.

Kto tu spoczywa?

Wśród pochowanych znajduje się postać szczególnie barwna: Mathias Kraus (1751–1856), który dożył 105 lat. To właśnie on posłużył za inspirację dla postaci kobiety o imieniu Ezechiel w sztuce czeskiego pisarza Josefa Kajetána Tyla „Tvrdohlavá žena" („Uparta kobieta") — ciekawy przykład tego, jak lokalna legenda przenikała do czeskiej literatury XIX wieku.

Jak dotrzeć na miejsce?

Cmentarz jest oznaczony jako zabytek i pozostaje swobodnie dostępny — nie ma tu jednak tablic informacyjnych ani oznaczeń przy wjeździe, a dojście prowadzi publiczną drogą. To płaski, odosobniony teren wiejski, otoczony ciszą typową dla tej części Szumawy. Warto odwiedzić go przy okazji zwiedzania okolicznych miejscowości — w odległości około 7 km leży Dobrá Voda, gdzie od 1997 roku działa muzeum poświęcone historii zachodnioczeskich gmin żydowskich, urządzone w domu rodzinnym rabina i historyka Šimona Adlera (1884–1944, zginął w Birkenau).

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Tak, teren jest wolno dostępny publicznie, choć bez oznaczeń czy tablic informacyjnych na miejscu.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Widocznych jest 49 nagrobków z XVIII wieku, część z nich odzyskano i zwrócono na cmentarz po zniszczeniach z czasów wojny.

Do kiedy odbywały się tu pochówki? Ostatnie pochówki miały miejsce w latach 30. XX wieku, mimo że lokalna kongregacja żydowska została formalnie rozwiązana już w 1890 roku.

Jakie inne żydowskie zabytki znajdują się w okolicy? Około 7 km od cmentarza, w Dobrej Vodzie, znajduje się muzeum historii zachodnioczeskich gmin żydowskich, powstałe w domu rabina Šimona Adlera.