Goethalsmolen

Goethalsmolen to zabytkowy młyn wietrzny stojący w Wakken, sołectwie belgijskiej gminy Dentergem, nad brzegiem rzeki Mandel. Ten murowany, okrągły młyn typu stellingmolen (młyn na podmurówce z zewnętrzną galerią) przez dziesięciolecia mielił zboże i tłoczył olej, a dziś jest jednym z symboli lokalnego dziedzictwa przemysłowego Flandrii Zachodniej.

Jak powstał Goethalsmolen?

Historia młyna sięga 1787 roku, kiedy urodzony w Wakken w 1748 roku Joseph François De Borchgraeve uzyskał od hrabiego Wakken zgodę na budowę młyna do mielenia gryki. Był to wówczas prosty młyn-koźlak (standerdmolen) — konstrukcja drewniana, obracająca się na centralnym słupie. Zgoda hrabiego była konieczna, ponieważ posiadał on własny młyn przymusowy (bannmolen), z którego okoliczni mieszkańcy byli zobowiązani korzystać.

Kiedy młyn zmienił formę?

Drewniana konstrukcja nie przetrwała w niezmienionej postaci zbyt długo. Już w 1810 roku w jej miejscu stał murowany młyn typu grondzeiler — kamienny młyn stojący bezpośrednio na ziemi, pełniący funkcję młyna zbożowego i olejowego. Kolejna, istotniejsza przebudowa nastąpiła w 1834 roku, gdy budowlę podniesiono do formy stellingmolen — młyna na podmurówce liczącego siedem kondygnacji: parter i sześć pięter. Taka konstrukcja pozwalała skrzydłom pracować ponad okoliczną zabudową, nawet gdy teren wokół był gęściej zagospodarowany.

Co stało się w epoce pary?

Wiek XIX i początek XX to okres stopniowego odchodzenia od napędu wiatrowego. W 1881 roku w młynie zainstalowano maszynę parową, a wówczas usunięto krzyż skrzydeł i czapę — młyn przestał pracować jako wiatrak, funkcjonując dalej wyłącznie na napędzie mechanicznym. W 1908 roku zamontowano nową maszynę parową, a produkcja trwała nieprzerwanie aż do lat 50. XX wieku, gdy napęd parowy zastąpiono ostatecznie silnikiem elektrycznym.

Jak wyglądał proces ratowania młyna?

Po zaprzestaniu działalności przemysłowej obiekt przez lata niszczał. Przełom nastąpił 15 listopada 1994 roku, gdy powołano stowarzyszenie Goethals-Wind-Koren-Oliemolen, którego celem stało się uratowanie i przywrócenie młyna do stanu używalności. Od tego momentu prowadzono systematyczne prace konserwatorskie przy korpusie budowli. W 2002 roku Goethalsmolen został oficjalnie wpisany na listę zabytków, co otworzyło drogę do pełnej restauracji.

Jak przebiegła rekonstrukcja?

Kluczowy etap prac przypadł na lata 2011–2012. W 2012 roku młynowi przywrócono czapę oraz krzyż skrzydeł, ponownie zamontowano więźbę nośną mechanizmu, a sam młyn odzyskał zdolność do pracy — po raz pierwszy od 1881 roku ponownie mógł obracać skrzydłami napędzanymi wiatrem, tak jak w pierwotnym zamyśle budowniczych sprzed ponad dwustu lat.

Czym jest Goethalsmolen dzisiaj?

Współcześnie młyn, znany też pod nazwą Molen D'Hondt-Goethals, stoi przy Molenstraat w Wakken i pozostaje w stanie zdolnym do pracy dzięki wieloletnim wysiłkom lokalnej społeczności i stowarzyszenia opiekującego się obiektem. Jego charakterystyczna, okrągła, murowana bryła z zewnętrzną galerią na poziomie stellingu wyróżnia się w krajobrazie tej części gminy Dentergem i przyciąga osoby zainteresowane historią młynarstwa oraz architekturą przemysłową regionu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Goethalsmolen? Młyn stoi w Wakken, sołectwie gminy Dentergem, we Flandrii Zachodniej, nad rzeką Mandel.

Jakiego typu jest to młyn? To murowany młyn typu stellingmolen — okrągły młyn na podmurówce z galerią, liczący siedem kondygnacji.

Do czego służył młyn? Pierwotnie do mielenia gryki, a w kolejnych wcieleniach funkcjonował jako młyn zbożowy i olejowy.

Czy młyn nadal działa? Po restauracji z lat 2011–2012 młyn jest ponownie sprawny technicznie i może pracować z napędem wiatrowym.

Jak nazywa się młyn poza Goethalsmolen? Bywa też określany jako Molen D'Hondt-Goethals.