Fort of Giribita

Fort Giribita (Forte da Giribita) to niewielka nadmorska twierdza w Oeiras, na prawym brzegu ujścia Tagu, kilkanaście kilometrów od centrum Lizbony. Znany jest też jako Fort Matki Boskiej Szczęśliwego Portu (Forte de Nossa Senhora de Porto Salvo) oraz Fort Ponta do Guincho. Leży na skalistym cyplu i wciąż wygląda tak, jak wymagała tego jego dawna rola: jako element obrony morskiego wejścia do stolicy.

Skąd tyle nazw?

Początkowo umocnienie funkcjonowało jako Bateria Guincho. Później zaczęto nazywać je od pobliskiej kaplicy pod wezwaniem Nossa Senhora de Porto Salvo. Nazwa Giribita weszła do użycia od końca XIX wieku i pochodzi od arystokratycznych rezydencji, które wyrosły w sąsiedztwie.

Jaka jest historia fortu?

Obecny kształt fort zawdzięcza wojnie o restaurację niepodległości Portugalii (1640–1668). Odbudowę zainicjował António Luís de Menezes, trzeci hrabia Cantanhede, a prace zakończono w 1649 roku za panowania Jana IV. Datę potwierdza inskrypcja na bramie z herbem. Fort był częścią linii fortyfikacji, które ciągnęły się od Cabo da Roca nad Atlantykiem aż po Wieżę Belém, i mógł prowadzić ogień krzyżowy z Fortem São Bruno na wschodzie. Razem z Fortem São Julião da Barra wzmacniał obronę ujścia Tagu.

W kolejnych wiekach uzbrojenie zmieniało się niewiele: w 1735 roku fort miał dwa sprawne działa kalibru 24 i pięć niesprawnych, a w 1793 siedem żeliwnych dział kalibru 18. W czasie wojen liberalnych stacjonowała tu załoga artylerzystów i piechoty, a do 1824 roku liczba dział spadła do dwóch. Remont przeprowadzono w latach 1873–1874. Od 1877 roku obiekt podlegał Komisji Obrony Lizbony i służył jako skład materiałów torpedowych. Po II wojnie światowej przekazano go ministerstwu finansów, a po rewolucji goździków został przejęty przez marynarkę wojenną.

Co można zobaczyć?

Fort ma barokowy charakter i nieregularny, pięciokątny plan dopasowany do skalistego terenu, położony na różnych poziomach. Uwagę zwraca monumentalna brama z prostym nadprożem, obramieniem z kamienia i płytą z datą 1649 oraz herbem królewskim. Na narożnikach stoją dwie okrągłe wieżyczki strażnicze z kopułkami, połączone murem. Od strony morza widać sześć strzelnic. W środku znajduje się budynek gospodarczy z czterema pomieszczeniami.

Jak zaplanować wizytę?

Fort leży w rejonie Paço de Arcos w gminie Oeiras (współrzędne 38,6974 N, 9,2825 W). Wpisano go do rejestru dziedzictwa SIPA i jest w dobrym stanie. Ponieważ obiekt pozostaje związany z instytucjami państwowymi, przed wizytą warto sprawdzić, czy wnętrza są dostępne. Sama sylwetka fortu i widok na ujście Tagu wynagradzają spacer nadmorskim wybrzeżem między Oeiras a Lizboną.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano Fort Giribita? Prace zakończono w 1649 roku, w trakcie wojny o restaurację niepodległości Portugalii.

Dlaczego fort ma kilka nazw? Z początku był Baterią Guincho, potem zyskał nazwę od pobliskiej kaplicy Porto Salvo, a w XIX wieku od pobliskich rezydencji nazwano go Giribita.

Do czego służył? Bronił wejścia do ujścia Tagu i podejść do Lizbony, współpracując z innymi fortami, w tym São Bruno i São Julião da Barra.

Gdzie leży? W gminie Oeiras w dystrykcie Lizbona, w Portugalii, na skalistym cyplu nad Tagiem.