former synagogue in Kutná Hora

Dawna synagoga w Kutnej Horze to niepozorny, ale wymowny ślad żydowskiej społeczności, która przez większość historii miasta w ogóle nie mogła w nim mieszkać. Budynek stoi przy dzisiejszym Smíškovym náměstí, kilkaset metrów od gotyckiej katedry św. Barbary, i choć dziś pełni funkcję kościelną, jego secesyjna bryła wciąż zdradza pierwotne przeznaczenie.

Dlaczego Żydzi osiedlili się tu tak późno?

Kutná Hora przez wieki żyła z wydobycia srebra, a miejscowe cechy górnicze i mieszczańskie skutecznie blokowały osadnictwo żydowskie – zakaz obowiązywał od 1568 roku aż do rewolucji 1848 roku. Dopiero zniesienie habsburskich ograniczeń otworzyło miasto dla żydowskich rodzin, które najpierw modliły się w prowizorycznej sali z 1881 roku. Gdy gmina okrzepła liczebnie i finansowo, zdecydowano o budowie właściwej synagogi.

Kiedy i jak powstał budynek?

Nową synagogę wzniesiono w latach 1902–1904 według projektu architekta Bohuslava Moravce. Secesyjna forma nawiązywała do stojącego naprzeciwko dawnego kolegium jezuickiego, dzięki czemu nowoczesna jak na tamte czasy architektura splata się tu z nutami nowobarokowymi panującymi w tej części miasta. Budynek stanął przy dzisiejszym Smíškovym náměstí i od razu stał się głównym miejscem modlitwy miejscowej gminy żydowskiej.

Co działo się z synagogą podczas wojny?

Obiekt służył swojemu pierwotnemu celowi tylko przez niecałe cztery dekady. Wraz z wybuchem II wojny światowej naziści deportowali kutnohorskich Żydów do Terezína, skąd niewielu wróciło. W tym czasie budynek przestał pełnić funkcję religijną – krótko mieściła się w nim wytwórnia organów piszczałkowych, co dodatkowo naruszyło jego pierwotny wystrój.

Jak synagoga stała się kościołem?

W 1949 roku budynek odkupiła Kościół czechosłowacki husycki i po przebudowie użytkuje go do dziś. Prace remontowe pozbawiły wnętrze części sztukaterii, a w 1956 roku urządzono w nim kolumbarium. Usunięto aron ha-kodesz oraz symbol Dekalogu, a witraż na wschodniej fasadzie zastąpiono symbolem kielicha husyckiego – charakterystycznym znakiem tego wyznania. Większość secesyjnych detali zniknęła już podczas przebudowy około 1950 roku.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Fasada budynku przeszła gruntowną renowację zakończoną w 2014 roku, dzięki czemu elewacja odzyskała czytelność secesyjnych proporcji, nawet jeśli wnętrze wygląda dziś zupełnie inaczej niż sto lat temu. Na murach umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom Holokaustu spośród miejscowej społeczności żydowskiej. Obiekt należy obecnie do Kościoła czechosłowackiego husyckiego i jest dostępny dla zwiedzających podczas nabożeństw oraz Dni Dziedzictwa Europejskiego.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać wnętrze synagogi? Budynek jest dostępny głównie podczas nabożeństw husyckich oraz przy okazji Dni Dziedzictwa Europejskiego – warto sprawdzić lokalny harmonogram przed wizytą.

Czy zachowały się oryginalne elementy żydowskie? Większość z nich, w tym aron ha-kodesz i witraż z symbolem Dekalogu, usunięto podczas przebudowy w połowie XX wieku; dziś dominują elementy husyckie, jak symbol kielicha.

Dlaczego budynek nazywa się „nowa synagoga”? Bo zastąpił wcześniejszą, prowizoryczną modlitewnię z 1881 roku, gdy gmina żydowska urosła na tyle, by wznieść trwały, reprezentacyjny gmach.