Dwór Młyniska

Dwór Młyniska to zabytkowy dwór w gdańskiej dzielnicy Młyniska, położony w pobliżu Zaspy i Przymorza. Jego dzieje to kilkaset lat gospodarowania nad wodą, wojennych zniszczeń i kolejnych odbudów. Dziś jest jednym z nielicznych śladów dawnych majątków młynarskich na terenie nowoczesnego, mocno zabudowanego Gdańska.

Skąd wzięła się nazwa Młyniska?

Nazwa dzielnicy pochodzi od słowa „młyn". W tej okolicy młyny działały już w średniowieczu, a od 1283 roku majątek należał do opactwa cystersów w Oliwie. Mnisi często wydzierżawiali go zarządcom, którzy prowadzili tu zakłady napędzane wodą.

Dlaczego dwór nazywano Schellmühle?

W 1515 roku dzierżawcą został Hans Lange, który uruchomił tu tartak i olejarnię. W 1548 roku sprzedał je Jakubowi Schelle. Od jego nazwiska posiadłość zaczęto nazywać po niemiecku Schellmühle, czyli młyn Schellów. Ta nazwa utrzymywała się przez kolejne stulecia, gdy Gdańsk był miastem wielojęzycznym.

Kto zatrzymywał się we dworze?

W 1676 roku przez cztery dni gościła tu królowa Maria Kazimiera, zwana Marysieńką, żona Jana III Sobieskiego. Wizyta królewskiej pary w podgdańskim majątku świadczy o tym, że miejsce miało w tamtych czasach znaczenie i było wygodnym przystankiem w pobliżu miasta.

Jak zmieniała się budowla?

Posiadłość wielokrotnie ucierpiała w czasie wojen. W 1779 roku kupiec o nazwisku Bruch wzniósł nowy dwór. Podczas oblężenia Gdańska w 1807 roku okolica służyła wojskom napoleońskim jako zaplecze, a w 1813 roku, w czasie oblężenia rosyjskiego, dwór doszczętnie spłonął. Odbudowano go w 1820 roku w stylu klasycystycznym i ten kształt nadaje budynkowi charakter do dziś: spokojna, symetryczna bryła, typowa dla wiejskich rezydencji początku XIX wieku.

Co z dworem po 1945 roku?

Budynek przetrwał II wojnę światową, jednak w kolejnych dekadach popadał w ruinę i został poważnie zniszczony. Od lat 90. XX wieku prowadzono prace naprawcze, które uratowały zabytek przed dalszą degradacją. Odnowa dworu jest częścią starań o zachowanie lokalnego dziedzictwa Młynisk.

Czy warto tu przyjść?

Dwór najlepiej zobaczyć przy okazji spaceru po Młyniskach, Zaspie lub Przymorzu. To dobry przystanek dla osób, które lubią odkrywać mniej oczywiste zabytki Gdańska, poza Główne Miasto i Stare Przedmieście. Zwiedza się go z zewnątrz, więc wizyta nie zajmie dużo czasu, a pozwala zrozumieć, jak wyglądała podmiejska okolica miasta przed erą bloków i osiedli. Warto połączyć ją z wycieczką do pobliskiej Oliwy, której opactwo przez wieki było właścicielem tych terenów.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał obecny dwór? Obecny budynek pochodzi z odbudowy w 1820 roku, po pożarze z 1813 roku, i ma formy klasycystyczne.

Dlaczego dwór nazywano Schellmühle? Nazwa pochodzi od Jakuba Schelle, który w połowie XVI wieku kupił tutejszy tartak i olejarnię.

Kto był właścicielem majątku w średniowieczu? Od 1283 roku należał do cystersów z Oliwy.

Czy dwór przetrwał II wojnę światową? Tak, ale później został mocno zniszczony i od lat 90. XX wieku był naprawiany.