Dvorac Erdödy-Rubido

Dvorac Erdödy-Rubido to zabytkowy pałac w Gornjej Rijece, niewielkiej miejscowości w gminie o tej samej nazwie, w żupanii koprivničko-križevačkiej w północnej Chorwacji. Budowla stoi na skraju wsi, otoczona parkiem, i należy do najstarszych tego typu obiektów w regionie Prigorje.

Skąd wziął się dwór?

Pałac powstał w drugiej połowie XVII wieku, wzniesiony przez rodzinę Orehovečki na miejscu wcześniejszego, starszego dworu. Późnorenesansowa bryła budynku ma charakterystyczny kształt litery U, z dwiema cylindrycznymi wieżami flankującymi fasadę — rozwiązanie typowe dla rezydencji szlacheckich tego okresu w Chorwacji Środkowej. Z czasem majątek przechodził z rąk do rąk: właścicielami byli między innymi członkowie rodu Chamaré, a później rodzina Rubido-Erdödy.

Kim była Sidonija Rubido-Erdödy?

Najsłynniejszą mieszkanką dworu była Sidonija Rubido-Erdödy, uznawana za pierwszą chorwacką śpiewaczkę operową. Według lokalnej tradycji to właśnie w lewej wieży pałacu miała po raz pierwszy zaśpiewać „Lijepa naša" — pieśń, która później stała się hymnem narodowym Chorwacji. Ta historia sprawia, że dwór ma dla Chorwatów znaczenie wykraczające poza samą architekturę — jest wpisany w narodową symbolikę.

Co zobaczysz na miejscu?

Przed fasadą rozciąga się park z aleją starych drzew i różnorodnym drzewostanem. Zieleń została odnowiona w 1956 roku przez ogrodnika Siberę z Varaždina, dzięki czemu układ parkowy zachował część historycznego charakteru mimo upływu dekad. Sam budynek, z dwiema charakterystycznymi wieżyczkami, pozostaje głównym punktem widokowym — warto obejść go dookoła, by zobaczyć zarówno fasadę, jak i skrzydła tworzące literę U.

Trudna historia z czasów wojny

Dwór ma też mroczną kartę w swojej historii. Podczas II wojny światowej budynek pełnił funkcję obozu dla Żydów, gdzie ludzie umierali na tyfus. W połowie 1942 roku przewieziono tu około 400 chłopców z obozów w Starej Gradišce i Uštice koło Jasenovaca. Około 200 z nich zostało pochowanych wokół dworu, pozostałych przewieziono do szpitala chorób zakaźnych w Zagrzebiu. W parku wokół pałacu stoi dziś pomnik upamiętniający ofiary tamtych wydarzeń.

Co działo się z dworem po wojnie?

Po zakończeniu wojny budynek przekształcono w szkołę podstawową, która funkcjonowała aż do 1984 roku. Od tego czasu obiekt pozostaje bez stałego przeznaczenia i stopniowo niszczeje, mimo swojej wartości historycznej i architektonicznej. Dziś dwór jest raczej celem wizyt osób zainteresowanych historią i architekturą rezydencjonalną Prigorja niż typową atrakcją turystyczną z pełną infrastrukturą.

Jak dotrzeć?

Gornja Rijeka leży w pobliżu Križevaca, w łatwym zasięgu z Zagrzebia i innych miejscowości żupanii koprivničko-križevačkiej. Najwygodniej dotrzeć samochodem — dwór znajduje się przy głównej drodze przez wieś, a park otaczający budynek jest ogólnodostępny z zewnątrz.

Najczęstsze pytania

Czy dwór Erdödy-Rubido jest otwarty dla zwiedzających? Budynek od lat pozostaje bez stałej funkcji i nie jest regularnie udostępniany do zwiedzania wnętrz — można natomiast oglądać go z zewnątrz oraz spacerować po otaczającym parku.

Dlaczego dwór jest ważny dla chorwackiej kultury? To tu, według tradycji, Sidonija Rubido-Erdödy miała po raz pierwszy zaśpiewać pieśń, która stała się później hymnem Chorwacji — „Lijepa naša".

Co upamiętnia pomnik w parku? Pomnik poświęcony jest ofiarom obozu funkcjonującego w dworze podczas II wojny światowej, w tym chłopcom przewiezionym tu z obozów w Starej Gradišce i Uštice.

Ile lat ma dwór? Budowla pochodzi z drugiej połowy XVII wieku, co czyni ją jednym ze starszych dworów w regionie Prigorje.