dům pážat pánů z Martinic

Dom paziów panów z Martinic to narożna kamienica przy ulicy Kanovnickiej na Hradczanach w Pradze, o kilka kroków od Zamku Praskiego. Fasadę zdobi charakterystyczne sgraffito, a sama nazwa budynku odsyła do czasów, gdy mieszkali tu młodzi szlachcice służący na dworze cesarskim. To miejsce o wielowarstwowej historii — od średniowiecznych kamienic mieszczańskich, przez renesansowy pałac, po współczesną siedzibę muzeum.

Skąd wzięła się nazwa domu?

Nazwa "Dom paziów panów z Martinic" pochodzi z okresu panowania cesarza Rudolfa II. To właśnie wtedy w budynku kwaterowali paziowie — młodzi mężczyźni ze szlacheckich rodów, którzy zdobywali dworskie wykształcenie i doświadczenie, służąc możnym rodom. W tym przypadku chodziło o paziów związanych z panami z Martinic, jednym ze starych czeskich rodów szlacheckich, których przedstawiciele odgrywali ważną rolę na dworze cesarskim w Pradze. Ta nazwa przetrwała do dziś, mimo że sam budynek wielokrotnie zmieniał funkcję i właścicieli.

Jak zmieniała się historia budynku?

Od gotyckich kamienic do renesansowego pałacu

W miejscu dzisiejszego Domu paziów stały pierwotnie trzy odrębne gotyckie kamienice mieszczańskie. Pod koniec XV wieku przeszły one w posiadanie rodu panów ze Šternberka. W 1541 roku ogromny pożar, który strawił znaczną część Hradczan i Małej Strany, zniszczył te budynki doszczętnie. Na ich miejscu wzniesiono nowy, renesansowy pałac.

W 1587 roku Kateřina ze Šternberka przekazała nieruchomość cesarzowi Rudolfowi II z przeznaczeniem na kwatery dla cesarskich paziów. Przejęcie budynku przez dwór cesarski wiązało się z gruntowną przebudową — powstało wówczas jednolite skrzydło wejściowe od strony północnej, skrzydło zachodnie oraz część skrzydła południowego, co nadało budowli kształt zbliżony do obecnego.

Barokowa przebudowa i XX wiek

Kolejny istotny etap w historii budynku przypadł na rok 1666, kiedy przeszedł on barokową przebudowę, przy której udział miał ceniony architekt działający wówczas w Pradze, Carlo Lurago. Od końca XVII wieku dom stopniowo tracił swój dworski charakter — zaczął służyć jako mieszkania dla pracowników zamkowych oraz uboższych mieszkańców Hradczan.

W XX wieku budynek ponownie zmienił przeznaczenie. Od 1973 roku korzystał z niego Urząd Głównego Architekta Pragi, a w latach 1974–1975 przeszedł kolejną rekonstrukcję. Po 2008 roku obiekt stał pusty przez ponad dekadę.

Co można zobaczyć dziś?

W 2020 roku władze miasta Pragi zdecydowały, że w Domu paziów tymczasowo zostanie ulokowane Muzeum Pamięci XX wieku. Placówka ma prezentować kluczowe wydarzenia z historii Czechosłowacji w XX wieku, nawiązując do modelu podobnych instytucji pamięci działających w innych krajach Europy. Budynek, po latach pustostanu, ponownie zaczął pełnić funkcję publiczną i kulturalną, otwierając swoje wnętrza — w tym renesansowe i barokowe elementy architektoniczne — dla zwiedzających.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Dom paziów panów z Martinic? Budynek stoi przy ulicy Kanovnickiej na Hradczanach, w bezpośrednim sąsiedztwie Zamku Praskiego, jako narożna kamienica.

Skąd wzięła się nazwa "paziowie panów z Martinic"? Za czasów Rudolfa II budynek służył jako kwatery dla młodych szlachciców — paziów związanych z rodem panów z Martinic, stąd historyczna nazwa domu.

Czy budynek można zwiedzać? Od momentu ulokowania w nim Muzeum Pamięci XX wieku obiekt pełni funkcję wystawienniczą i jest dostępny dla odwiedzających w ramach działalności muzealnej.

Jak stary jest ten budynek? Jego korzenie sięgają średniowiecznych kamienic mieszczańskich sprzed XV wieku, jednak obecna, w większości renesansowo-barokowa bryła, ukształtowała się po pożarze z 1541 roku i przebudowach z końca XVI oraz z XVII wieku.