Creu de Sant Joan

Creu de Sant Joan to gotycki krzyż przydrożny stojący w dzielnicy Cap de Creu w Vilanova i la Geltrú, nadmorskim miasteczku w comarce Garraf, około 45 km na południe od Barcelony. To jeden z tych skromnych, kamiennych zabytków, które łatwo minąć samochodem, a które w rzeczywistości opowiadają całą historię rozwoju miasta — dzielnica Cap de Creu uformowała się właśnie wokół tego krzyża, wyznaczającego niegdyś granicę osady.

Co to za obiekt?

Creu de Sant Joan należy do typu tzw. „creu de terme" — krzyży granicznych, które w Katalonii stawiano przy wjeździe do miast i wsi. Miały charakter zarówno religijny, jak i administracyjny: informowały podróżnych, że wjeżdżają na teren danej jurysdykcji, a jednocześnie prosiły o boską opiekę nad miejscowością. Obiekt jest wpisany na listę katalońskiego dziedzictwa kulturowego jako Bé Cultural d'Interès Local (dobro kultury o znaczeniu lokalnym).

Jak wygląda konstrukcja?

Krzyż wznosi się na dwustopniowej podstawie — dolny stopień ma kształt ośmiokątny, górny okrągły. Na niej osadzony jest gładki, ośmiokątny trzon wykonany z kamienia z Montjuïc. Wieńczy go kapitel, również o przekroju ośmiokątnym, wykuty w kamieniu z Vilafranca. Kapitel podzielony jest na osiem wnęk — sześć z nich mieści mocno już zatarte figury świętych, a dwie pozostałe zdobią tarcze herbowe z pasami Aragonii, nawiązującymi do dawnej Korony Aragonu. Na samym szczycie umieszczono krzyż: z jednej strony przedstawia ukrzyżowanego Chrystusa, z drugiej Matkę Boską z Dzieciątkiem.

Kto go stworzył?

Styl krzyża określa się jako gotycki, a jego autorstwo przypisuje się rzeźbiarzowi ze szkoły Damià Formenta — jednego z najważniejszych katalońskich rzeźbiarzy epoki gotyku i wczesnego renesansu — choć niewykluczone, że dzieło wyszło spod ręki samego mistrza. Ta atrybucja czyni Creu de Sant Joan jednym z ciekawszych, choć mało znanych, śladów gotyckiej rzeźby religijnej w regionie Garraf.

Jak dotrzeć?

Krzyż znajduje się w dzielnicy Cap de Creu, w obrębie samego miasta Vilanova i la Geltrú, więc najwygodniej dotrzeć na miejsce spacerem lub rowerem z centrum miasta bądź z promenady nadmorskiej. Vilanova i la Geltrú ma bezpośrednie połączenie kolejowe z Barceloną (linia R2 Rodalies), a stację dzieli od dzielnicy Cap de Creu odległość, którą można pokonać pieszo w kilkanaście minut. Dla osób podróżujących samochodem w pobliżu dostępne są miejsca parkingowe uliczne.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Cap de Creu to spokojna, historyczna część miasta, warta odwiedzenia także ze względu na swój charakter — kameralne uliczki i architekturę, która wyrosła wokół dawnego krzyża granicznego. Po obejrzeniu samego zabytku warto przedłużyć spacer w stronę centrum Vilanova i la Geltrú, gdzie czekają plaże, port rybacki i zabytkowa zabudowa śródmieścia.

Kiedy przyjechać?

Ponieważ Creu de Sant Joan to niewielki obiekt plenerowy, można go zwiedzać przez cały rok, o dowolnej porze dnia. Najprzyjemniej ogląda się go wiosną i jesienią, gdy w Vilanova i la Geltrú panuje łagodniejsza temperatura niż w pełni lata, a okoliczne uliczki nie są zatłoczone turystami kierującymi się na plażę.

Najczęstsze pytania

Czym jest Creu de Sant Joan? To gotycki krzyż graniczny (creu de terme) z kamiennym cokołem, trzonem i rzeźbioną głowicą, stojący w dzielnicy Cap de Creu w Vilanova i la Geltrú.

Czy wstęp jest płatny? Nie — to plenerowy pomnik dostępny publicznie i bezpłatnie, przez cały rok.

Kto zaprojektował krzyż? Przypisuje się go rzeźbiarzowi ze szkoły Damià Formenta, znanego katalońskiego artysty okresu gotyku, choć nie ma pewności co do jednoznacznego autorstwa.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie? Sam obiekt można obejrzeć w kilka minut, ale warto połączyć wizytę ze spacerem po dzielnicy Cap de Creu i dalej w stronę centrum miasta.