Couvent Saint-Lazare

Couvent Saint-Lazare to dawny klasztor dominikanów w Marsylii, położony w 6. dzielnicy miasta, przy rue Edmond Rostand. Nazywany bywa też klasztorem Cormiera albo klasztorem Dominikanów, a sąsiaduje bezpośrednio z kościołem Notre-Dame-du-Rosaire, z którym tworzy jeden zespół architektoniczny. Historia miejsca sięga średniowiecza, choć budynek, który można oglądać dziś, powstał dopiero w drugiej połowie XIX wieku. To właśnie tutaj rozegrał się jeden z ważniejszych epizodów marsylskiego oporu duchowego z czasów II wojny światowej.

Gdzie dokładnie znajduje się klasztor?

Kompleks leży w południowej części centrum Marsylii, w departamencie Bouches-du-Rhône, niedaleko Prefektury i ogrodów Parc Chanot. To spokojna, mieszczańska okolica, z dala od portowego zgiełku Starego Portu, choć wciąż w spacerowej odległości od centrum.

Skąd wzięli się dominikanie w Marsylii?

Zakon kaznodziejski założony przez świętego Dominika w Tuluzie w 1215 roku dotarł do Prowansji dziesięć lat później. W 1225 roku bracia osiedlili się na ówczesnych obrzeżach Marsylii, przy drodze prowadzącej w stronę Włoch, otrzymując dom pełniący wcześniej funkcję szpitala dla pielgrzymów, znany jako Saint-Michel des Ytiers. W 1361 roku biskup Guillaume Sudre, sam będący dominikaninem, czerpał z tego konwentu kadry do organizowania struktur kościelnych Marsylii.

Dlaczego pierwszy klasztor przestał istnieć?

W 1524 roku, w obliczu zagrożenia atakiem wojsk Karola Burbona, władze miasta zdecydowały o zburzeniu wszystkich zabudowań znajdujących się poza obwarowaniami — ze względów obronnych. Dominikanie odbudowali swoją siedzibę w innym miejscu, tym razem z kościołem pod wezwaniem Zwiastowania. Ten drugi klasztor przetrwał aż do rewolucji francuskiej, kiedy to w 1794 roku wspólnota zakonna została rozwiązana, a majątek klasztorny przeszedł w inne ręce.

Jak powstał obecny budynek?

Dominikanie wrócili do Marsylii dopiero w 1862 roku. Nowy kościół, poświęcony Matce Bożej Różańcowej, oraz przylegający do niego klasztor wznoszono w latach 1868–1880 według projektu architekta Pierre'a Bossana, znanego również jako twórca bazyliki Notre-Dame de Fourvière w Lyonie. Budowę sfinansowano w dużej mierze dzięki hojności Anne Rosine Noilly-Prat, pobożnej sąsiadki związanej z rodziną słynących z produkcji wermutu przedsiębiorców, a organizacyjnie czuwał nad nią ojciec Hyacinthe-Marie Cormier — stąd wzięło się potoczne określenie „klasztor Cormiera".

Jaką rolę odegrał klasztor podczas II wojny światowej?

W czasie okupacji marsylscy dominikanie zaangażowali się w ukrywanie osób prześladowanych przez reżim, w tym Żydów uciekających z obozu internowania Camp des Milles pod Aix-en-Provence. Uchodźcy znajdowali schronienie między innymi w piwnicach klasztoru. W grudniu 1941 roku ojciec Joseph-Marie Perrin przedstawił w rozmównicy klasztoru filozofkę Simone Weil pani Marie-Louise David — spotkanie zapoczątkowało współpracę, w ramach której Weil aż do maja 1942 roku uczestniczyła w działalności intelektualnego i duchowego oporu prowadzonej wokół konwentu.

Czy budynek ma status zabytku?

Tak. Dekretem z 28 września 1995 roku kościół wraz z kryptą wpisano do rejestru francuskich zabytków historycznych (monument historique), co potwierdza wartość architektoniczną i historyczną całego założenia.

Najczęstsze pytania

Czym różni się obecny budynek od klasztoru średniowiecznego? Obecna bryła powstała w latach 1868–1880 według projektu Pierre'a Bossana. Wcześniejsze siedziby zakonu — z XIII i XVI wieku — nie zachowały się; padły ofiarą rozbiórki obronnej w 1524 roku oraz kasaty rewolucyjnej w 1794 roku.

Skąd wzięła się nazwa „klasztor Cormiera"? Od ojca Hyacinthe-Marie Cormiera, który nadzorował odbudowę wspólnoty dominikańskiej w Marsylii w drugiej połowie XIX wieku.

Kim była Simone Weil i jaki miała związek z tym miejscem? Francuska filozofka i mistyczka, która w latach 1941–1942 utrzymywała kontakt z marsylskim środowiskiem dominikańskim, uczestnicząc w spotkaniach o charakterze duchowym i intelektualnym, zainicjowanych w rozmównicy klasztoru.

Czy klasztor jest dostępny do zwiedzania? To wciąż czynny obiekt sakralny i wspólnotowy, dlatego dostęp ograniczony jest zwykle do części kościelnej — warto sprawdzić aktualne informacje na miejscu przed wizytą.