Commemorative plaque to the Gate of Valnadú, Madrid

Tablica pamiątkowa Puerta de Valnadú stoi w Madrycie, na rogu placu Isabel II (znanego też jako Plaza de la Ópera), przy murze Teatro Real. Przypomina o dawnej bramie średniowiecznego muru miasta, która w tym miejscu istniała przez pięć wieków, zanim zniknęła z krajobrazu Madrytu.

Czym była Puerta de Valnadú?

Brama Valnadú (nazywana też Balnadú) była jedną z czterech głównych bram chrześcijańskiego muru obronnego Madrytu, wzniesionego w XI–XII wieku, po zdobyciu Mayrit przez Alfonsa VI. Mur ten powstał jako rozbudowa starszych, arabskich fortyfikacji z IX wieku i otaczał rdzeń średniowiecznego miasta. Brama Valnadú stanowiła jedno z newralgicznych przejść w tym pierścieniu murów, łączące wnętrze miasta z terenami leżącymi w stronę doliny rzeki Manzanares.

Skąd wzięła się nazwa?

Etymologia nazwy nie jest jednoznaczna i historycy proponują kilka wersji. Jedna wywodzi nazwę z łacińskiego „balneaduo”, czyli „dwie łaźnie” – w pobliżu miały się bowiem znajdować rzymskie łaźnie. Druga wskazuje na arabskie „Bal-el-Nadar”, tłumaczone jako „brama doliny”, co odpowiadałoby położeniu bramy na skraju terenu opadającego w kierunku rzeki. Brama nosiła też inne nazwy używane przez mieszkańców – „Puerta de las Atalayas”, od stojącej niedaleko wieży obronnej Torre de los Huesos, oraz „Puerta del Diablo”.

Dlaczego bramę nazywano „diabelską”?

Według miejskiej legendy w pobliżu bramy leżał duży kamień z pięcioma otworami, przypominającymi odciski dłoni. Miejscowa tradycja głosiła, że to właśnie tam „diabeł odcisnął swój znak” – podobną legendę wiąże się z kamieniem znajdującym się w Alhambrze w Granadzie. Ta historia przez wieki podsycała wyobraźnię mieszkańców i przyczyniła się do jednego z ludowych przezwisk bramy.

Kiedy i dlaczego brama zniknęła?

Bramę Valnadú rozebrano w 1567 roku z rozkazu króla Filipa II, który chciał zablokować to przejście w murze. Był to okres, gdy Madryt – po ustanowieniu stolicy dworu królewskiego – przechodził intensywne przekształcenia urbanistyczne, a stare mury obronne traciły swoją funkcję na rzecz nowej, rozrastającej się zabudowy miejskiej.

Co powstało na miejscu bramy?

Kamienie pochodzące z rozebranej bramy oraz z pobliskiej wieży Torre Gaona zostały częściowo wykorzystane przy budowie Teatro de los Caños del Peral – wcześniejszego teatru operowego, który stał na tym terenie przed wybudowaniem dzisiejszego Teatro Real. Z czasem obszar ten przekształcił się w plac znany obecnie jako Plaza Isabel II, tuż przy głównym wejściu do teatru operowego.

Co można zobaczyć na miejscu dzisiaj?

Dziś po samej bramie nie zostało żadnych widocznych murów – jedynym świadectwem jej istnienia jest niewielka tablica pamiątkowa umieszczona na zewnętrznej elewacji budynku, w pobliżu Fuente de los Caños del Peral. Tablica informuje przechodniów, że w tym miejscu znajdowała się dawna brama muru miejskiego, rozebrana w XVI wieku. To skromny, lecz wymowny ślad średniowiecznej historii miasta, wpisany w intensywnie uczęszczaną, turystyczną część centrum Madrytu.

Jak dotrzeć do tablicy?

Tablica znajduje się w samym centrum Madrytu, na Plaza Isabel II, tuż przy Teatro Real – jednym z najważniejszych gmachów operowych w Europie. To miejsce łatwo połączyć ze zwiedzaniem Palacio Real, katedry Almudena czy Plaza Mayor, które leżą w niewielkiej odległości pieszej. Okolica jest dobrze skomunikowana: najbliższa stacja metra Ópera (linie 2 i 5) znajduje się dosłownie kilka kroków od placu.

Najczęstsze pytania

Czym jest tablica przy Puerta de Valnadú? To niewielka tablica pamiątkowa umieszczona na Plaza Isabel II w Madrycie, informująca o istniejącej w tym miejscu do 1567 roku bramie średniowiecznego muru obronnego miasta.

Dlaczego bramę rozebrano? Bramę zlikwidowano z rozkazu króla Filipa II w 1567 roku, w ramach przekształceń urbanistycznych Madrytu po ustanowieniu stolicy dworu.

Skąd pochodzi nazwa Valnadú? Historycy wskazują dwie możliwe etymologie: łacińską „balneaduo” (dwie łaźnie) oraz arabską „Bal-el-Nadar” (brama doliny).

Czy w pobliżu jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak – tablica stoi przy Teatro Real, a w niewielkiej odległości znajdują się Palacio Real, katedra Almudena i Plaza Mayor.