Commanderie Sainte-Catherine

Commanderie Sainte-Catherine to dawna komandoria zakonu templariuszy, położona w przysiółku Mercey na terenie gminy Montbellet, w departamencie Saône-et-Loire, w regionie Burgundia-Franche-Comté. Zespół budynków, na który składają się kaplica oraz dom mieszkalny, należy do nielicznych na terenie regionu świadectw obecności templariuszy sprzed likwidacji zakonu na początku XIV wieku.

Kto założył komandorię i kiedy powstała?

Majątek w Mercey trafił w ręce templariuszy najpóźniej w XIII wieku - to oni wznieśli tu swoją siedzibę, łączącą funkcje gospodarcze z religijnymi, co było typowym rozwiązaniem dla domów zakonnych templariuszy na wsi burgundzkiej. Kaplica komandorii, najstarszy i najlepiej zachowany element całego założenia, pochodzi z końca XIII wieku.

Co warto zobaczyć w kaplicy?

Wnętrze przykryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, charakterystycznym dla gotyckiego warsztatu budowlanego przełomu XIII i XIV wieku. Na ścianach zachowały się malowidła z tego okresu przedstawiające świętych i apostołów - ich styl nawiązuje do rysunków Villarda de Honnecourt, francuskiego architekta i rysownika działającego w tym samym czasie, którego szkicownik uchodzi za jedno z najważniejszych źródeł wiedzy o technikach budowlanych średniowiecza. W XIX wieku przestrzeń kaplicy podzielono dodatkowym drewnianym stropem, co zmieniło jej pierwotny, otwarty układ.

Co stało się z majątkiem po likwidacji zakonu templariuszy?

Po rozwiązaniu zakonu templariuszy na początku XIV wieku majątek w Mercey, tak jak większość francuskich dóbr templariuszy, przeszedł na własność zakonu joannitów, czyli szpitalników świętego Jana Jerozolimskiego. W 1313 roku komandoria została przyłączona do komandorii w Chalon i pozostawała pod zarządem joannitów - a później, po przekształceniu zakonu, kawalerów maltańskich - aż do 1790 roku, czyli niemal do końca funkcjonowania zakonu we Francji.

Jak potoczyły się losy budynków po rewolucji?

Rewolucja Francuska zakończyła kościelną własność majątku. 9 sierpnia 1796 roku dom mieszkalny, kaplica, dwie stodoły, stajnie oraz ogród zostały sprzedane jako dobro narodowe za kwotę 5500 franków. Nowi właściciele przekształcili dawną siedzibę zakonną w zwykłe gospodarstwo rolne - funkcję tę budynki pełniły przez kolejne dziesięciolecia. Sam dom mieszkalny (corps de logis) w obecnej formie pochodzi z XV wieku, a w XIX wieku był jeszcze przebudowywany.

Czy komandoria jest chroniona jako zabytek?

Tak. Dom mieszkalny dawnej komandorii został wpisany do rejestru zabytków (monument historique) 27 marca 2001 roku, natomiast kaplica - ze względu na wyjątkowe średniowieczne malowidła i sklepienie - otrzymała 13 lutego 2002 roku status zabytku klasyfikowanego, czyli wyższą formę ochrony niż samo wpisanie do rejestru.

Najczęstsze pytania

Czy to była komandoria templariuszy czy joannitów? Obie, kolejno: założyli ją templariusze w XIII wieku, a po kasacie zakonu w 1313 roku przejęli ją joannici (późniejsi kawalerowie maltańscy), którzy zarządzali nią do 1790 roku.

Co najbardziej warto zobaczyć na miejscu? Kaplicę ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i średniowiecznymi malowidłami ściennymi z końca XIII wieku, których styl nawiązuje do rysunków Villarda de Honnecourt.

Czy budynki są dostępne do zwiedzania? Komandoria znajduje się w rękach prywatnych i nadal pełni funkcję gospodarstwa rolnego, dlatego ewentualne zwiedzanie warto wcześniej ustalić bezpośrednio z właścicielami lub sprawdzić lokalne informacje turystyczne gminy Montbellet, zamiast liczyć na swobodny wstęp.

Dlaczego komandoria nazywa się "Sainte-Catherine"? Nazwa nawiązuje do wezwania kaplicy, poświęconej świętej Katarzynie - patronce cieszącej się dużą popularnością wśród zakonów rycerskich średniowiecznej Europy.