Sukiennice

Sukiennice w Krakowie to dawna hala targowa stojąca pośrodku Rynku Głównego i jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Polski. Na parterze wciąż się handluje, głównie pamiątkami i rękodziełem, a piętro zajmuje Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku, najstarszy oddział Muzeum Narodowego w Krakowie.

Skąd nazwa Sukiennice?

Nazwa wzięła się od sukna, które było tu podstawowym towarem. Prawo do handlu nim miasto otrzymało w przywileju lokacyjnym z 1257 roku. Podobne hale sukiennicze budowano w średniowieczu w miastach leżących przy szlakach handlowych, najczęściej na środku rynku, blisko ratusza albo wagi miejskiej.

Jak zmieniał się budynek?

Na początku była tu zwykła uliczka z kramami, którą na noc zamykano, żeby chronić pozostawione towary. Jeszcze w XIII wieku przykryto ją drewnianym dachem i tak powstały pierwsze Sukiennice. Murowaną halę ufundował w 1358 roku Kazimierz Wielki: środkowe przejście o długości 108 metrów otaczały dwa rzędy kramów, a do wnętrza wchodziło się przez ostrołukowe arkady.

W 1555 roku budynek spłonął doszczętnie. W latach 1556–1559 odbudował go mistrz Pankracy, z udziałem m.in. Jana Marii Padovana i Santiego Gucciego, nadając mu formę renesansową. Z tego okresu pochodzi attyka, czyli ozdobna ścianka wieńcząca dach, która miała też chronić go przed ogniem. Zdobią ją maszkarony, groteskowe maski ludzkich i zwierzęcych twarzy, wyrzeźbione przez Santiego Gucciego. W 1601 roku halę przecięto poprzecznym przejściem ze wschodu na zachód.

Co zmieniło się w XIX wieku?

W XVIII i XIX wieku Sukiennice podupadły razem z całym miastem. Gruntowną restaurację przeprowadzono w latach 1875–1879, w czasie zaborów. Kierował nią Tomasz Pryliński, którego do tego zadania polecił Jan Matejko. Rozebrano wtedy kramy dostawione z zewnątrz, wzdłuż obu dłuższych boków powstały ostrołukowe podcienia, a na osi budynku stanęły ryzality zwieńczone attyką. Nowe maszkarony, zaprojektowane przez Matejkę, to karykatury prezydentów miasta. Od końca XIX wieku wygląd Sukiennic praktycznie się nie zmienił.

Jak Sukiennice stały się muzeum?

W 1879 roku, podczas jubileuszu Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryk Siemiradzki podarował miastu obraz „Pochodnie Nerona”. Niedługo potem, 7 października tego roku, krakowscy radni miejscy założyli Muzeum Narodowe, pierwsze na ziemiach polskich. Na jego siedzibę przeznaczono sale na piętrze Sukiennic, początkowo dzielone z Towarzystwem Przyjaciół Sztuk Pięknych. Pierwszą wystawę otwarto 11 września 1883 roku, a w 1901 roku muzeum przejęło całe piętro.

Co zobaczyć w środku i wokół?

• Parter – długa hala z kramami, w których kupisz pamiątki i rękodzieło. Na stropie widać herby miast.
• Piętro – Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku z malarstwem i rzeźbą od oświecenia, przez romantyzm i akademizm, po realizm, impresjonizm i początki Młodej Polski. Jedna z sal nosi imię Siemiradzkiego.
• Podziemia Rynku – trasa Muzeum Krakowa pod płytą Rynku, do której wchodzi się z Sukiennic. Pokazuje relikty średniowiecznej zabudowy i fundamenty dawnej hali.

Sukiennice sąsiadują z Kościołem Mariackim i Wieżą Ratuszową, więc łatwo połączyć je z innymi zabytkami Rynku w jednym spacerze. Warto obejść budynek dookoła, żeby z bliska obejrzeć attykę i maszkarony.

Najczęstsze pytania

Czy Sukiennice to muzeum? Częściowo. Piętro zajmuje galeria Muzeum Narodowego w Krakowie, a na parterze działają kramy.

Kto nadał Sukiennicom obecny wygląd? Renesansową formę zawdzięczają odbudowie z lat 1556–1559, którą prowadził mistrz Pankracy. Neogotyckie podcienia i ryzality dodał Tomasz Pryliński w latach 1875–1879.

Czym handlowano w Sukiennicach dawniej? Przede wszystkim suknem, od którego pochodzi nazwa budynku.

Czym są maszkarony na attyce? To groteskowe maski. Renesansowe wyrzeźbił Santi Gucci, a dziewiętnastowieczne, według projektów Jana Matejki, przedstawiają karykatury prezydentów Krakowa.

Gdzie znajdują się Sukiennice? Na środku Rynku Głównego w Krakowie, w sercu Starego Miasta.