Clootsmolen

Clootsmolen to zabytkowy młyn wodny w Bocholt, w belgijskiej prowincji Limburgia, położony przy Watermolenweg nad rzeczką Abeek (Aabeek). Nazywany bywa również Neermolen albo Damburgmolen — te dwie nazwy pojawiają się w historycznych źródłach obok siebie i odnoszą się do tego samego obiektu. Miejsce to od wieków wiąże się z gospodarczą historią regionu, a dziś stanowi ciekawy punkt na trasie spacerów i wycieczek rowerowych po okolicach Bocholt.

Skąd wzięła się nazwa i jak stara jest historia młyna?

Ślady istnienia młyna w tym miejscu sięgają odległej przeszłości. Już w 1296 roku hrabia Loon, Arnold V, w dokumencie potwierdzającym prawa wodne wspomniał o młynie określanym jako Nedermolen, znajdującym się na terenie ówczesnego władztwa Bocholt — fragment biegu strumienia miał wówczas zostać odstąpiony na rzecz Willema II van Horne, pana na Horn. Pierwsza bezpośrednia wzmianka źródłowa dotycząca samego młyna pochodzi jednak dopiero z 1465 roku. W 1539 roku obiekt figuruje jako tzw. banmolen, czyli młyn przymusowy należący do hrabiego van Horne, ówczesnego pana Bocholt — mieszkańcy okolicznych wsi byli zobowiązani mleć zboże właśnie tutaj, co stanowiło ważne źródło dochodu miejscowego władcy.

Jak młyn wyglądał na dawnych mapach?

Obecność Clootsmolen potwierdzają również późniejsze materiały kartograficzne. Obiekt widnieje na słynnej mapie Ferrarisa, powstałej w latach 1771–1777 i będącej jednym z najważniejszych źródeł do poznania krajobrazu dawnych Niderlandów Austriackich, a także na atlasie dróg lokalnych z 1845 roku. Dzięki tym dokumentom można prześledzić, jak zmieniało się otoczenie młyna na przestrzeni kolejnych stuleci — układ zabudowań, przebieg strumienia i sąsiadujące grunty.

Co stało się z budynkiem w XX wieku?

Losy młyna nie zawsze były pomyślne. Na początku XX wieku budynek popadł w znaczne zaniedbanie, a jego stan techniczny pogarszał się aż do tego stopnia, że w 1920 roku konieczna okazała się poważna interwencja. Odbudowę przeprowadzono w 1925 roku i to właśnie z tego okresu — a ściślej z pierwszej ćwierci XX wieku — pochodzi obecny wygląd budynku młyńskiego. Towarzyszący mu dom mieszkalny powstał nieco później, w okresie międzywojennym, tworząc razem z młynem spójny zespół zabudowy o wyraźnie wiejskim, limburskim charakterze.

Jaki typ młyna reprezentuje Clootsmolen?

Clootsmolen to młyn wodny napędzany od spodu (tzw. młyn podsiębierny), co oznacza, że koło młyńskie poruszane było przez wodę uderzającą w jego dolną część, a nie spadającą z góry. Ten typ konstrukcji był typowy dla nizinnych cieków wodnych regionu Kempen, gdzie spadek terenu i przepływ Abeek nie pozwalały na budowę młynów nadsiębiernych wymagających większego spadu wody.

Dlaczego warto tam zajrzeć?

Dziś Clootsmolen leży w malowniczej, podmokłej okolicy przyrodniczej Kempenbroek, na pograniczu Belgii i Holandii, w otoczeniu łąk, lasów i sieci strumieni typowych dla tego regionu. To miejsce łączy w sobie warstwę historyczną — sięgającą średniowiecza historię młynarstwa i feudalnych zależności — z walorami krajobrazowymi, które przyciągają dziś turystów szukających spokojnej, wiejskiej scenerii z dala od zgiełku większych miast. Spacer wzdłuż Abeek w pobliżu młyna pozwala wyobrazić sobie, jak przez stulecia funkcjonowało to miejsce jako centrum lokalnej gospodarki wiejskiej.