Church of the Assumption of the Virgin Mary

Kościół Nanebevzetí Panny Marie (Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny), znany też jako kościół jezuicki, stoi przy ulicy Jezuitskiej w samym centrum Brna, w dzielnicy Brno-město. To jeden z najstarszych zabytków barokowej architektury na Morawach i jedyna pozostałość po dawnym, rozległym kompleksie zakonnym jezuitów.

Co stało w tym miejscu przed przybyciem jezuitów?

Zanim teren przy dzisiejszej Jezuitskiej trafił w ręce zakonu, znajdował się tu żeński klasztor Cella Sanctae Mariae, działający według reguły św. Augustyna. Założył go w 1240 roku brneński kupiec Oldřich Niger, a swoją nazwę - klasztor herburski - zawdzięczał pierwszej przełożonej, Herburdze. Wspólnota funkcjonowała przez ponad trzy stulecia, aż w 1578 roku pozostałe zakonnice przeniosły się do Pustiměřa, a opuszczone zabudowania przekazano jezuitom.

Kiedy i jak powstał obecny kościół?

Jezuici przybyli do Brna w 1578 roku i niemal od razu przystąpili do budowy własnego kolegium. Budowę nowego kościoła rozpoczęto pod koniec lat 90. XVI wieku według projektu architekta i rzeźbiarza Giorgia Gialdiego. Świątynię wzniesiono w rekordowo krótkim czasie - w latach 1598-1602 - a konsekrowano ją 22 września 1602 roku. Był to pierwszy budynek barokowy w Brnie, co czyni go punktem odniesienia dla późniejszej architektury sakralnej w mieście.

Jak zmieniał się wygląd kościoła w kolejnych stuleciach?

Świątynia przechodziła kilka istotnych przebudów w duchu baroku. Pierwsza z nich, prowadzona w latach 1662-1668, opierała się na projekcie Jana Křtitela Erny. Kolejna, w latach 1732-1733, powstała według koncepcji architekta Mořica Grimma. Dzięki tym pracom kościół zyskał bogatszy, dojrzalszy wystrój barokowy, zachowując jednocześnie pierwotny, mannerystyczny układ bryły.

Jaką rolę odgrywało kolegium jezuickie?

Wokół kościoła jezuici rozbudowywali swój kompleks aż do lat 60. XVII wieku, tworząc największy zespół klasztorny w ówczesnym Brnie. Mieściły się w nim gimnazjum i seminarium dla ubogich uczniów, a przede wszystkim nowicjat czeskiej prowincji zakonu jezuitów. To właśnie tutaj kształcili się między innymi Bohuslav Balbín, historyk zakonu, oraz Josef Dobrovský, uznawany za ojca założyciela slawistyki. Działalność kolegium zakończyła się w 1773 roku wraz z kasatą zakonu jezuitów przez cesarza Józefa II.

Dlaczego z całego kompleksu zachował się tylko kościół?

Losy budynków klasztornych przesądziła przebudowa historycznego centrum Brna w 1904 roku. W jej trakcie wyburzono wszystkie zabudowania dawnego kolegium jezuickiego - ocalał wyłącznie sam kościół. Od tego czasu świątynia stoi niejako samotnie, otoczona już nowszą zabudową miejską, choć wciąż na tej samej, historycznej działce przy Jezuitskiej.

Kto opiekuje się kościołem dzisiaj?

Od lat 90. XX wieku zakon jezuitów ponownie sprawuje opiekę duszpasterską nad kościołem Nanebevzetí Panny Marie. Obiekt jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej, co potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną dla całego regionu południowomorawskiego.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? Przy ulicy Jezuitskiej w dzielnicy Brno-město, w samym centrum Brna, przy współrzędnych 49,196808 N, 16,610439 E.

Dlaczego kościół nazywa się też "jezuickim"? Ponieważ zbudował go i przez ponad 170 lat prowadził zakon jezuitów, który miał tu swoje kolegium i nowicjat czeskiej prowincji.

Kto był architektem świątyni? Kościół zaprojektował Giorgio Gialdi, architekt i rzeźbiarz, a budowę ukończono w 1602 roku.

Co się stało z dawnym kolegium jezuickim? Zostało wyburzone w 1904 roku podczas przebudowy historycznego centrum Brna - do dziś zachował się jedynie sam kościół.

Czy kościół nadal pełni funkcje religijne? Tak, od lat 90. XX wieku ponownie opiekuje się nim zakon jezuitów, a świątynia jest czynnym miejscem kultu.