Church of Saints Wenceslaus and Blaise in Děčín

Kościół św. Wacława i Błażeja to barokowa świątynia w Děčínie, w czeskim kraju usteckim, stojąca na współrzędnych 50.7822, 14.2153. Budynek, który dziś oglądają turyści, nie jest pierwszym kościołem pod tym wezwaniem w mieście — historia tego miejsca sięga średniowiecza i obejmuje przynajmniej trzy różne budowle.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Najstarsze ślady kultu pod wezwaniem św. Wacława w Děčínie prowadzą do początku XIV wieku — możliwe, że pierwszy kościół powstał już około 1310 roku, choć stał wówczas w innym miejscu niż obecny. W 1492 roku, za czasów właściciela miasta Zygmunta z Vartenberka, wzniesiono nowy, późnogotycki kościół, który stał się rodową nekropolią rodu Vartenberków. Ta gotycka budowla przetrwała burzliwy XVII wiek tylko częściowo — w 1642 roku spalili ją szwedzcy żołnierze podczas wojny trzydziestoletniej, a osiem lat później, w 1650 roku, kościół odbudowano już w duchu wczesnego baroku.

Prawdziwy przełom przyniósł jednak wielki pożar miasta w 1749 roku, który doszczętnie zniszczył ówczesną świątynię. Kościół, który stoi w tym miejscu dzisiaj, powstał dopiero po tej katastrofie — budowę w stylu późnego baroku prowadzono w latach 1754–1778. To właśnie ta trójnawowa budowla jest tą, którą można zwiedzać obecnie.

Dlaczego kościół nie zawsze pełnił funkcję sakralną?

Losy budynku nie były jednak spokojne nawet po odbudowie. W ramach reform józefińskich cesarza Józefa II świątynia została zamknięta dla kultu religijnego, a przez pewien czas służyła jako zwykły magazyn. Do funkcji sakralnej powrócono dopiero w 1878 roku, gdy kościół ponownie poświęcono.

Kolejny nietypowy rozdział w historii budynku rozegrał się w XX wieku. W latach 1933–1938 kościół był ściśle powiązany z nowo powstałym jezuickim instytutem filozoficznym w Děčínie — oba obiekty łączył korytarz, a świątynia była ogrzewana z tego samego systemu centralnego ogrzewania co budynek konwiktu. Ten rozdział zakończyła jednak polityka powojenna: w nocy z 13 na 14 kwietnia 1950 roku komunistyczna Służba Bezpieczeństwa Państwowego (StB) zlikwidowała działający przy kościele konwikt jezuicki, internując studentów i profesorów. Od 1951 roku cały okoliczny teren przejęła i użytkuje czeska policja.

Co warto wiedzieć, planując zwiedzanie?

Kościół stoi w Děčínie, mieście położonym w kraju usteckim w północnych Czechach, nad Łabą, niedaleko granicy z Niemcami. Ze względu na burzliwą historię i sąsiedztwo z obiektami służącymi dziś policji, warto przed wizytą sprawdzić aktualne informacje o dostępności wnętrza — świątynia funkcjonuje jako kościół filialny, a jej udostępnienie turystom bywa ograniczone w porównaniu z głównymi kościołami parafialnymi w centrum miasta.

Sama architektura budynku — trójnawowy układ i późnobarokowa forma z lat 70. XVIII wieku — czyni go interesującym przykładem odbudowy sakralnej po katastrofalnym pożarze miejskim, typowej dla wielu czeskich miast tego okresu. Warstwy historyczne kryjące się pod obecną fasadą — od gotyckiej nekropolii Vartenberków, przez zniszczenia wojny trzydziestoletniej, po józefińską sekularyzację i XX-wieczne losy związane z jezuitami i StB — sprawiają, że jest to miejsce, w którym architektura opowiada znacznie więcej niż tylko styl fasady.

Najczęstsze pytania

Czy obecny kościół to ten sam budynek, co pierwotna gotycka świątynia z 1492 roku? Nie. Obecny budynek powstał w latach 1754–1778, po tym jak poprzedni kościół doszczętnie spłonął podczas wielkiego pożaru miasta w 1749 roku.

Dlaczego kościół przez pewien czas nie pełnił funkcji religijnej? W ramach józefińskich reform cesarza Józefa II świątynia została zamknięta i wykorzystywana jako magazyn, zanim w 1878 roku ponownie ją poświęcono.

Jaki związek miał kościół z jezuitami? W latach 1933–1938 był połączony korytarzem z jezuickim instytutem filozoficznym w Děčínie i ogrzewany wspólnym systemem centralnego ogrzewania.

Co stało się z terenem kościoła po 1950 roku? Po likwidacji jezuickiego konwiktu przez komunistyczną StB w nocy z 13 na 14 kwietnia 1950 roku, od 1951 roku cały teren przejęła czeska policja.