Church of Saints John and Paul in Krteň

Kościół św. Jana i Pawła w Krtni stoi samotnie na cyplu nad potokiem Dalejským, tam gdzie kiedyś leżała średniowieczna wieś Krteň. Dziś to teren katastralny Třebonic, w praskiej dzielnicy Praha 13, pomiędzy Stodůlkami a Třebonicami, niedaleko osady Chaby — kilkanaście kilometrów od centrum miasta, ale wciąż w granicach administracyjnych Pragi. Sama wieś zniknęła z map wieki temu, kościół został.

Skąd wzięła się ta świątynia na pustkowiu?

Budowla powstała około 1250 roku jako kaplica prywatna, należąca do pobliskiego dworu — to typowy los dla wielu małych kościołów na czeskiej wsi w tamtym okresie: fundator budował świątynię obok własnej siedziby, a nie w centrum osady. W XIV wieku przebudowano część wschodnią, nadając prezbiterium nietypowy, pięcioboczny kształt wsparty skarpami. Przez kolejne stulecia budynek rozrastał się stopniowo: w 1575 roku dobudowano boczną kaplicę, około 1600 roku wymieniono sklepienie nawy, w 1699 roku dostawiono zakrystię, a w latach 1732–1734 podniesiono wieżę do obecnej wysokości.

Dlaczego patronami są akurat święci Jan i Paweł?

Miejscowa tradycja, spisana już w 1371 roku, łączy wezwanie kościoła z królową Elżbietą Pomorską, żoną Karola IV. Miała się ona modlić w tym miejscu o wyzdrowienie męża właśnie 26 czerwca — w dzień świąt Jana i Pawła, rzymskich męczenników. Legenda czy nie, wspomnienie liturgiczne obu świętych do dziś jest okazją do dorocznej mszy odpustowej w czerwcu. W średniowieczu okoliczne ziemie należały do czeskich królów, a w czasach husyckich kościół przeszedł na własność kapituły św. Wita.

Co zachowało się w środku po wiekach przebudów?

Mimo licznych zmian wnętrze zachowało średniowieczny szkielet: wieża, nawa główna i prezbiterium wciąż noszą ślady dawnej konstrukcji. Prezbiterium nakrywa sklepienie krzyżowe bez żeber, a w jego ścianie zachowało się romańskie okno z wizerunkami ewangelistów. Nawa ma nowszy, drewniany strop kasetonowy z emporą poniżej. Prawdziwym skarbem są jednak malowidła odkryte podczas renowacji w 1890 roku — na wschodniej ścianie prezbiterium przetrwały fragmenty cyklu chrystologicznego z końca XIII wieku: scena chrztu Chrystusa, sen św. Józefa, przedstawienie w świątyni i Chrystus tronujący. To jedne z najstarszych zachowanych malowideł ściennych w okolicach Pragi. Wyposażenie wnętrza — ołtarz, ambona, ławki, kilka XVIII-wiecznych nagrobków — pochodzi w większości z końca XIX wieku i utrzymane jest w jednolitym, neoromańskim stylu.

Jak kościół doczekał współczesności?

Kluczowy dla dzisiejszego wyglądu budynku okazał się rok 1890, kiedy architekt Živný przeprowadził gruntowną neoromańską renowację, która uratowała popadającą w ruinę budowlę. Wtedy też otynkowano elewacje na biało i dodano charakterystyczne neoromańskie pilastry oraz opaski wokół półkoliście zamkniętych okien. Zachodnia wieża pozostaje dominantą całej bryły i widać ją z daleka ponad dolinką potoku.

Czy można zwiedzać kościół dzisiaj?

Kościół pełni dziś funkcję kaplicy filialnej parafii rzymskokatolickiej w Ořechu i jest otwierany okazjonalnie, głównie na czerwcową mszę odpustową związaną ze świętem patronów. Poza tym pozostaje cichym punktem na trasie spacerów wzdłuż doliny Dalejského potoka — malowniczym, ale niełatwym do przypadkowego natrafienia, bo stoi z dala od zabudowy.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? Na terenie katastralnym Třebonic w praskiej dzielnicy Praha 13, między Stodůlkami a Třebonicami, nad potokiem Dalejským — nie w Lipencach ani nad Wełtawą, mimo że bywa tak mylnie kojarzony.

Jak stara jest ta świątynia? Najstarsza część pochodzi z około 1250 roku, ale obecny kształt to efekt przebudów w XIV, XVI, XVII, XVIII i XIX wieku.

Co jest największą atrakcją wnętrza? Fragmenty gotyckich malowideł ściennych z końca XIII wieku, odkryte podczas renowacji w 1890 roku.

Czy da się wejść do środka? Kościół otwierany jest okazjonalnie, przede wszystkim na doroczną mszę odpustową w czerwcu; poza tym pozostaje zamknięty.

Czy w pobliżu jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak — dolina Dalejského potoka to popularny szlak spacerowy i rowerowy w zachodniej części Pragi, prowadzący przez Prokopskie i Dalejskie údolí.