Kaplica Znalezienia Krzyża Świętego w Stodůlkach, Praga

Kaplica Znalezienia Krzyża Świętego stoi w lokalności Háje na terenie praskich Stodůlek, po południowej stronie linii kolejowej łączącej stacje Praha-Stodůlky i Praha-Zličín, poza zwartą zabudową tej części miasta. Wzniesiona w połowie XVIII wieku, wiąże się z historią krzyża odnalezionego we wnętrzu ściętego drzewa. Dziś niewielka barokowa budowla pełni funkcję kościoła parafialnego pod nieco dłuższym wezwaniem, choć w okolicy wciąż mówi się o niej pierwotną, krótszą nazwą.

Skąd wzięła się historia powstania kaplicy?

Historia kaplicy sięga roku 1742, gdy w tej okolicy stacjonował garnizon wojskowy cesarzowej Marii Teresy. Żołnierze, dowodzeni przez jej męża, księcia Franciszka Stefana Lotaryńskiego, mieli za zadanie wyprzeć z Pragi wojska francuskie i bawarskie. 6 sierpnia 1742 roku, podczas ścinania drzewa na tym terenie, jeden z żołnierzy odnalazł stary metalowy krzyż, który wrósł w pień. Odkrycie uznano za na tyle doniosłe, że stało się ono punktem wyjścia do wzniesienia w tym miejscu nowej kaplicy.

Kiedy zbudowano kaplicę i kto był jej architektem?

Barokową kaplicę wzniesiono w latach 1743–1754. Budowlę przypisuje się kręgowi architekta Kiliána Ignáca Dientzenhofera, jednego z czołowych twórców praskiego baroku tamtego okresu, choć jego autorstwo określane jest jako prawdopodobne, a nie potwierdzone źródłowo w sposób jednoznaczny. W 1761 roku sama cesarzowa Maria Teresa przekazała na rzecz kaplicy fundację w wysokości 300 złotych monet — gest, który bezpośrednio związał ród cesarski z młodą fundacją i pomógł zapewnić jej dalsze utrzymanie.

Jaki status ochrony ma dziś kaplica?

Kaplica od 1964 roku figuruje jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Status ten uwzględnia zarówno barokową architekturę obiektu, w dużej mierze niezmienioną od XVIII wieku, jak i jego wyjątkowe położenie — samotnie stojącej budowli na terenie dziś gęsto zabudowanej części Pragi, na granicy katastrów Stodůlek i Zličína.

Czy nadal nazywana jest kaplicą?

Od 12 czerwca 2016 roku budynek nosi oficjalnie tytuł kościoła Świętego Krzyża i Świętej Heleny, co odzwierciedla rozszerzenie pierwotnego wezwania Znalezienia Krzyża Świętego. Mimo zmiany nazwy i rangi, lokalnie wciąż mówi się o niej dawną, krótszą nazwą. Obecnie kościół służy wspólnocie grekokatolickiej, która sprawuje w nim własną liturgię.

Gdzie dokładnie się znajduje i jaki jest charakter tego miejsca?

Budowla stoi w lokalności Háje, na terenie praskiej dzielnicy Praha 13, po południowej stronie korytarza kolejowego łączącego stacje Praha-Stodůlky i Praha-Zličín. Znajduje się z dala od gęstej zabudowy mieszkaniowej, w spokojniejszym, częściowo otwartym otoczeniu, które wciąż przywołuje wiejski charakter tej okolicy sprzed lat, mimo że praska zabudowa miejska w międzyczasie objęła sąsiadujące tereny.

Najczęstsze pytania

Dlaczego kaplica nosi nazwę Znalezienia Krzyża Świętego? Nazwa upamiętnia odnalezienie starego metalowego krzyża wrośniętego w pień drzewa 6 sierpnia 1742 roku przez żołnierza z garnizonu dowodzonego przez księcia Franciszka Stefana Lotaryńskiego, męża cesarzowej Marii Teresy.

Kiedy zbudowano kaplicę? Powstała w latach 1743–1754, w stylu barokowym związanym z kręgiem architekta Kiliána Ignáca Dientzenhofera.

Jaki związek miała z nią Maria Teresa? W 1761 roku przekazała fundację w wysokości 300 złotych monet na utrzymanie kaplicy, tuż po zakończeniu jej budowy.

Czy budynek jest dziś chroniony? Tak, od 1964 roku figuruje jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Jak nazywa się kaplica dziś i kto z niej korzysta? Od 2016 roku oficjalnie jest to kościół Świętego Krzyża i Świętej Heleny, obecnie służący miejscowej wspólnocie grekokatolickiej.