Kościół św. Jakuba Większego (Žatec)

Kościół św. Jakuba Większego stoi w Žatcu, mieście w kraju usteckim znanym przede wszystkim z uprawy chmielu, w dawnym Górnym Przedmieściu zwanym też Pražské předměstí. To niewielka, gotycka świątynia z barokowymi naleciałościami, która przez stulecia zmieniała funkcję i wyznanie, a dziś służy miejscowej wspólnocie prawosławnej.

Kiedy powstał kościół i komu pierwotnie służył?

Pierwsza pisemna wzmianka o kościele pochodzi z 1359 roku, choć sama budowla może być starsza. Powstał jako rzymskokatolicki kościół parafialny obsługujący mieszkańców przedmieścia leżącego poza murami głównego miasta. W XVI wieku przedmieście św. Jakuba miało na tyle dużą wagę, że funkcjonowało niemal jak osobna jednostka miejska — z własnym burmistrzem, niezależnym od władz Žatca.

Jak zmieniało się przeznaczenie budynku na przestrzeni wieków?

Losy kościoła nie były liniowe. W 1649 roku przy świątyni założono niewielki szpital dobroczynny, a sam kościół pełnił wtedy rolę jego kaplicy. W 1675 roku na pewien czas przejęli go zakonnicy kapucyńscy. Wokół budynku od czasów wojen husyckich rozciągał się też główny cmentarz miejski — pochówki odbywały się tam aż do 1866 roku, kiedy cmentarz ostatecznie zamknięto. Po drugiej wojnie światowej, wraz z osiedleniem się w regionie licznej grupy czeskich reemigrantów z Wołynia, kościół przekazano miejscowej parafii prawosławnej i tę funkcję pełni do dziś.

Jak wygląda architektura kościoła?

Budowla jest jednonawowa, bez wieży, z prezbiterium zamkniętym od wschodu trójbocznie. Nawa ma płaski strop i po obu stronach gotyckie, ostrołukowe okna, a zakrystia nakryta jest sklepieniem kolebkowym. Na północnej ścianie zachował się gotycki portal, dziś zamurowany. W 1752 roku od zachodu dobudowano barokową kruchtę, co nadało bryle mieszany, gotycko-barokowy charakter widoczny do dziś.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

We wnętrzu wmurowane są renesansowe płyty nagrobne, w tym epitafium Kateřiny Eliščinovej, żony jednego z miejscowych burmistrzów — pamiątka po czasach, gdy przedmieście miało własną, świecką administrację. Najbardziej charakterystycznym elementem wystroju jest jednak ikonostas przywieziony z Wołynia, pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku. Ikony ułożone są w czterech rzędach: najwyżej znajdują się wizerunki starotestamentowych proroków, niżej apostołowie, w kolejnym rzędzie sceny z życia Chrystusa, a na dole większe ikony przedstawiające archanioła Gabriela, Matkę Bożą z Dzieciątkiem, Chrystusa i patrona świątyni, św. Jakuba.

Czy kościół pełni dziś funkcje religijne?

Tak. Budynek jest siedzibą prawosławnej wspólnoty parafialnej w Žatcu, a nabożeństwa odbywają się regularnie w niedziele i święta. Dla zwiedzających kościół pozostaje więc czynnym miejscem kultu, a nie wyłącznie zabytkiem — warto to uwzględnić, planując wizytę poza godzinami liturgii.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół św. Jakuba Większego? W Žatcu, w kraju usteckim, na terenie dawnego Górnego Przedmieścia (Pražské předměstí), poza historycznym centrum miasta.

Jakiego jest wyznania kościół dziś? Od czasu po drugiej wojnie światowej jest to świątynia prawosławna, użytkowana przez miejscową parafię.

Skąd wziął się ikonostas w kościele? Ikonostas pochodzi z Wołynia i trafił do Žatca wraz z osiedleniem się tam czeskich reemigrantów wołyńskich po 1945 roku.

Czym był kościół w XVII wieku? Od 1649 roku służył jako kaplica przyszpitalna, a w 1675 roku krótko użytkowali go kapucyni.

Czy przy kościele znajdował się cmentarz? Tak, od czasów wojen husyckich aż do 1866 roku wokół kościoła funkcjonował główny cmentarz miejski Žatca.