Chapel of the Holy Family (Černá Hora)

Kaplica Świętej Rodziny (czes. Kaple Svaté Rodiny) stoi na zalesionym wzgórzu Paseka nad zamkiem w Czarnej Górze (Černá Hora), w powiecie Blansko, na Morawach Południowych. To niewielka barokowa budowla, która w ciągu trzech stuleci zdążyła być miejscem modlitwy bractwa rzemieślniczego, kaplicą zamkową i rodową kryptą.

Kto i po co wzniósł kaplicę na wzgórzu Paseka?

Kaplicę wybudowano w 1726 roku z inicjatywy Augustina Kavánka, morawskiego urzędnika zajmującego się rachunkowością majątkową, na potrzeby działającego w Czarnej Górze bractwa św. Józefa. Miejsce wybrano nieprzypadkowo — wzgórze górujące nad zamkiem i miasteczkiem dawało budowli odosobnienie właściwe miejscu modlitwy, a zarazem bliskość rezydencji właścicieli majątku.

Jak zaprojektowano wnętrze kaplicy?

Bryła kaplicy opiera się na kontraście dwóch figur geometrycznych: z zewnątrz budynek ma plan ośmioboku, natomiast wewnątrz kryje owalną, sklepioną kopułą przestrzeń. Kopułę dźwigają pilastry zwieńczone kapitelami z charakterystycznym ślimacznicowym zawijasem (wolutą) — detal typowy dla dojrzałego baroku środkowoeuropejskiego. Taki układ, gdzie zewnętrzna geometria nie pokrywa się z wewnętrzną, był popularnym zabiegiem architektów sakralnych XVIII wieku, pozwalającym uzyskać efektowne, dynamiczne wnętrze przy stosunkowo prostej bryle zewnętrznej.

Co się z nią działo po józefińskich reformach kościelnych?

Losy kaplicy odzwierciedlają burzliwą historię kościelnych fundacji w monarchii habsburskiej. W 1782 roku, w ramach reform cesarza Józefa II likwidujących bractwa i część fundacji religijnych, kaplicę zamknięto, a budynek na kilkadziesiąt lat popadł w zapomnienie. Dopiero w 1837 roku obiekt odrestaurowano i nadano mu nową funkcję kaplicy zamkowej, związanej odtąd bezpośrednio z rezydencją w Czarnej Górze, a nie z miejskim bractwem.

Dlaczego w kaplicy znajdują się grobowce rodu Friesów?

Przełomowy dla kaplicy okazał się rok 1859, gdy majątek w Czarnej Górze nabyła rodzina Friesów. Nowi właściciele rozpoczęli gruntowną przebudowę całego zespołu zamkowego, a w 1864 roku na północno-wschodnim zboczu wzgórza Paseka wytyczono Drogę Krzyżową prowadzącą w stronę kaplicy. Ostateczny kształt obiekt zyskał w 1925 roku, kiedy według projektu architekta de Wittena dobudowano po obu stronach kaplicy boczne skrzydła (ambity). Od tego momentu cały zespół pełnił funkcję rodzinnego miejsca spoczynku Friesów — w bocznych skrzydłach ustawiono artystycznie wykonane nagrobki członków rodu.

W jakim stanie kaplica jest dzisiaj?

Kaplica wraz z całym zespołem zamkowym w Czarnej Górze jest od 1964 roku wpisana do rejestru zabytków. Po częściowych naprawach w latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku, w 2012 roku przeprowadzono kompleksową renowację finansowaną z funduszy unijnych, obejmującą wymianę pokrycia dachowego oraz naprawę elewacji i wnętrza. Obecnie obiekt użytkuje Kościół Czechosłowacki Husycki, który organizuje w nim nabożeństwa, a w sezonie także śluby.

Jak dojechać i co połączyć ze zwiedzaniem?

Czarna Góra to niewielkie miasteczko w powiecie Blansko, znane przede wszystkim z lokalnego zamku oraz z wielowiekowej tradycji piwowarskiej. Kaplica leży w lesoparku Paseka, kilkanaście minut spaceru od zamku, skąd prowadzi też wspomniana Droga Krzyżowa. Samo zwiedzanie wzgórza z kaplicą i alejkami spacerowymi zajmuje zwykle około półtorej godziny — warto połączyć je z wizytą w zamku oraz spacerem po samym miasteczku.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała kaplica Świętej Rodziny w Czarnej Górze? W 1726 roku, z fundacji Augustina Kavánka, na potrzeby miejscowego bractwa św. Józefa.

Dlaczego kaplica przez pewien czas była zamknięta? Zamknięto ją w 1782 roku w ramach józefińskich reform kościelnych likwidujących bractwa religijne; ponownie otwarto ją dopiero w 1837 roku jako kaplicę zamkową.

Skąd wzięły się nagrobki wewnątrz kaplicy? Po 1859 roku majątek przejęła rodzina Friesów, która w 1925 roku dobudowała boczne skrzydła i urządziła w nich rodzinną kryptę z nagrobkami.

Czy kaplicę można dziś zwiedzać? Tak, obiekt jest dostępny dla odwiedzających, a użytkuje go Kościół Czechosłowacki Husycki, organizując tam nabożeństwa i okazjonalnie śluby.