Cemetery in Bořitov

Cmentarz w Bořitovie to niewielka, lecz historycznie bogata nekropolia otaczająca miejscowy kościół w środkowej części wsi Bořitov, w okolicach Blanska na Morawach. W przeciwieństwie do wielu współczesnych cmentarzy założonych z dala od zabudowy, ten powstał w sposób typowy dla starszego osadnictwa – wokół świątyni, która przez stulecia była naturalnym centrum życia religijnego i pochówkowego całej wsi.

Jak stary jest ten cmentarz?

Historia miejsca sięga znacznie dalej niż obecny układ przestrzenny mogłaby sugerować. Badania archeologiczne prowadzone w rejonie muru cmentarnego i sąsiadującego z nim domu nr 2 odsłoniły groby pochodzące jeszcze z okresu wczesnosłowiańskiego. Szkielety w tych najstarszych pochówkach ułożone były zgodnie z ówczesnym zwyczajem obrządkowym – na osi wschód-zachód, z twarzami skierowanymi ku wschodowi. Wskazuje to, że miejsce to pełniło funkcję grzebalną na długo przed powstaniem murowanego kościoła, wokół którego dziś rozciąga się cmentarz.

Odrębną warstwę stanowią groby datowane na XII wiek, które zostały przebadane przez archeologa J. Kniesa. Jego prace pozwoliły uchwycić moment przejścia od wcześniejszych, rozproszonych pochówków do bardziej uporządkowanej nekropolii związanej już z obecnością kościoła.

Dlaczego cmentarz otacza kościół?

W średniowieczu teren bezpośrednio przy kościele był w dużej mierze zabudowany, co ograniczało miejsce na nowe groby. Z tego powodu pochówki przenoszono na strome, północne zbocze w pobliżu świątyni – dopiero z czasem, w miarę jak zabudowa wokół kościoła się zmieniała, wygospodarowano regularną przestrzeń cmentarną otaczającą budynek ze wszystkich stron. Taki układ – kościół w centrum, cmentarz wokół niego – jest charakterystyczny dla wielu moravských wsi tego okresu i sprawia, że spacer po Bořitovie ma wyraźnie historyczny rytm: od murów cmentarza do progu świątyni dzieli zaledwie kilka kroków.

Co kryje kostnica w rogu cmentarza?

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów założenia jest kostnica znajdująca się w jednym z narożników cmentarza. Według miejscowego kronikarza w jej wnętrzu złożono szczątki wielu husytów – wojowników, którzy przybyli w okolice od strony Račic i ponieśli tam klęskę w starciu. Ten fragment historii łączy Bořitov z burzliwym okresem wojen husyckich w XV wieku i nadaje cmentarzowi dodatkowy, dramatyczny kontekst wykraczający poza funkcję czysto sakralną.

Co zmieniło się w nowszej historii cmentarza?

Widoczny dziś mur otaczający cmentarz nie jest oryginalny w całości – jego przednia część została przebudowana w 1868 roku. Ta XIX-wieczna ingerencja świadczy o tym, że cmentarz przez wieki był użytkowany nieprzerwanie i wymagał regularnej konserwacji, w przeciwieństwie do wielu opuszczonych nekropolii, które przetrwały jedynie jako ruiny.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz w Bořitovie można zwiedzać? Jako czynna nekropolia parafialna otaczająca kościół, miejsce jest ogólnodostępne, choć obowiązuje zachowanie powagi właściwej miejscu pochówku.

Co jest najstarszym elementem cmentarza? Najstarsze odkryte pochówki pochodzą z okresu wczesnosłowiańskiego i zostały znalezione przy murze cmentarnym, w sąsiedztwie domu nr 2.

Skąd wzięły się szczątki w kostnicy? Według lokalnej tradycji kronikarskiej w kostnicy złożono kości husytów pokonanych w walkach w rejonie Račic.

Kiedy przebudowano mur cmentarza? Przednia część muru cmentarnego pochodzi z przebudowy w 1868 roku.