Chapel of the Holy Cross

Kaplica Świętego Krzyża stoi na wzgórzu tuż na północny zachód od historycznego centrum Pelhřimova, w czeskim kraju wysoczyńskim. Miejscowi nazywają ją Kalwarią — nazwa nie jest przypadkowa, bo cała budowla wyrosła z XVII-wiecznej repliki Grobu Świętego w Jerozolimie i przez ponad trzysta pięćdziesiąt lat przechodziła kolejne fale rozbudowy, zaniedbania i odbudowy.

Skąd wzięła się kaplica?

W 1671 roku pelhřimowski mieszczanin i radny Jan Kryštof Blažejovský wraz z żoną Dorotą ufundowali niewielką budowlę na wzgórzu nad miastem. Wzorowali się na modzie panującej wówczas w całej Europie i na ziemiach czeskich — budowaniu kalwarii i replik Grobu Pańskiego. Pierwotny obiekt łączył przedsionek, kaplicę i niewielką komorę grobową, naśladującą pierwowzór z Jerozolimy.

Dlaczego rozbudowano ją w XVIII wieku?

Rosnąca liczba pielgrzymów odwiedzających wzgórze sprawiła, że około 1750 roku obiekt rozbudowano — obok istniejącej kaplicy stanął kościół z wieżą, a wnętrze ozdobiono malowanym cyklem przedstawiającym Mękę Pańską. Przez znaczną część XVIII wieku miejsce to funkcjonowało jak prawdziwy kompleks kalwaryjski, ściągający wiernych z okolicy.

Co się z nią stało później?

Losy kaplicy odwróciły się za sprawą reform józefińskich — została zamknięta i trafiła w prywatne ręce. Bez instytucjonalnego opiekuna budynek systematycznie niszczał przez kolejne dekady, a pioruny uderzające w wieżę pogłębiały zniszczenia. Do 1865 roku barokowa budowla znajdowała się w tak złym stanie, że rada miejska zdecydowała się na jej rozbiórkę zamiast remontu.

Skąd neogotycki wygląd dzisiejszej budowli?

Kaplica stojąca dziś na wzgórzu nie jest siedemnastowiecznym oryginałem, lecz jego następcą, wzniesionym w latach 1883-1886. Zbiórkę funduszy zorganizował dziekan Vojtěch Holý, a zwycięski projekt przygotował miejscowy budowniczy Josef Šlechta. Powstała neogotycka budowla z podłużną nawą, wieloboczną częścią prezbiterialną, sklepieniami krzyżowo-żebrowymi i niewielkim chórem pod wieżą zwróconą w stronę miasta. Nową kaplicę uroczyście konsekrowano 18 lipca 1886 roku, a dziś jest ona wpisana na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Czy dziś można ją zwiedzać?

Po kolejnych dekadach zaniedbania w drugiej połowie XX wieku, w 2012 roku miasto Pelhřimov przejęło budynek od rzymskokatolickiej parafii i w latach 2013-2015 przeprowadziło jego pełną odbudowę według pierwotnych planów. Od ponownego otwarcia w 2015 roku kaplica gości wystawy, koncerty i śluby, a odrestaurowano też jej witraże i resztę wnętrza. Dojście do wejścia od strony wschodniej fasady nadal wymaga pokonania 37 schodów pod górę — tą samą trasą, którą niegdyś wędrowali pielgrzymi idący sąsiadującą Drogą Krzyżową łączącą kaplicę z centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Kaplica Świętego Krzyża? Na wzgórzu na północny zachód od historycznego centrum Pelhřimova, w kraju wysoczyńskim w Czechach.

Dlaczego nazywa się ją też Kalwarią? Ponieważ powstała jako kalwaria — replika Grobu Świętego w Jerozolimie, rozbudowana później w niewielki kompleks pielgrzymkowy z Drogą Krzyżową prowadzącą pod górę.

Kiedy powstała obecna budowla? W latach 1883-1886, w miejscu zniszczonego siedemnastowiecznego pierwowzoru; konsekrowano ją 18 lipca 1886 roku.

Czy kaplicę można dziś zwiedzać? Tak. Po odbudowie w latach 2013-2015 ponownie otwarto ją w 2015 roku i dziś odbywają się w niej wystawy, koncerty i śluby; do wejścia prowadzi 37 schodów pod górę.