Castle of Žerotín in Valašské Meziříčí

Zamek Žerotínów to renesansowo-barokowa rezydencja w centrum Valašskiego Meziříčí na Morawach, jedna z niewielu pamiątek po możnym rodzie Žerotínów na wschodzie Czech.

Kto zbudował zamek i skąd wzięła się jego nazwa?

Obiekt powstał na przełomie lat 30. i 40. XVI wieku z inicjatywy Jana z Pernštejna, przedstawiciela jednego z najpotężniejszych morawskich rodów tamtego okresu. Krótko po ukończeniu budowy majątek przeszedł w ręce Viléma starszego ze Žerotína, a od tego momentu aż do 1692 roku pozostawał w rękach meziříčskiej linii tego rodu — stąd utrwalona do dziś nazwa. To właśnie Žerotínowie nadali miejscu charakter rezydencjonalny, zmieniając dawną warownię w reprezentacyjną siedzibę szlachecką.

Jak zmieniał się wygląd zamku na przestrzeni wieków?

Pierwotna bryła miała charakter renesansowy, typowy dla morawskich rezydencji magnackich XVI wieku. Zasadniczą przemianę architektoniczną przyniosło drugie dziesięciolecie XVIII wieku, kiedy z inicjatywy Ludvíka ze Žerotína przeprowadzono gruntowną barokową przebudowę. To wtedy zamek zyskał bryłę i detale zbliżone do tych, które można oglądać dzisiaj — surowszą renesansową formę zastąpiły barokowe, a później także rokokowe elementy dekoracyjne.

Co działo się z zamkiem po odejściu Žerotínów?

Po 1692 roku majątek zmieniał właścicieli, aż w 1815 roku hrabina Marie Josefa ze Žerotína sprzedała posiadłość. Prawdziwie mroczny rozdział w historii budynku otworzył rok 1854, gdy zamek nabyło państwo austriackie. Rok później, w 1855, urządzono w nim żeńskie więzienie karne o zaostrzonym rygorze — jedno z bardziej obawianych w monarchii habsburskiej. Nadzór nad więźniarkami sprawowały zakonnice, które wprowadziły reżim całkowitego milczenia, całodziennej pracy oraz intensywnej formacji religijnej. Osadzone kobiety nie mogły rozmawiać między sobą ani dzielić się emocjami — to właśnie ten okres, trwający aż do 1912 roku, najsilniej zapisał się w lokalnej pamięci jako najbardziej ponury epizod w dziejach zamku.

Jak zamek wygląda i funkcjonuje dzisiaj?

Po zakończeniu funkcji więziennej budynek stopniowo zmieniał przeznaczenie, aż stał się własnością miasta Valašské Meziříčí. Obecnie mieści się w nim miejska instytucja kultury (Kulturní zařízení), a sam zespół zamkowy pełni rolę centrum życia kulturalnego miasta. Organizowane są tu wystawy, koncerty, spektakle teatralne oraz inne wydarzenia otwarte dla mieszkańców i turystów. Dzięki temu dawna rezydencja szlachecka, a później budynek o dramatycznej przeszłości więziennej, na nowo pełni funkcję, jaką pierwotnie jej wyznaczono — miejsca spotkań i reprezentacji.

Dlaczego warto odwiedzić zamek Žerotínów?

Zamek łączy w sobie kilka warstw historii: renesansową genezę, barokową przebudowę oraz burzliwy epizod więzienny, rzadko spotykany w tak dobrze udokumentowanej formie przy zamkach tej wielkości. Dla odwiedzających Valašské Meziříčí to punkt obowiązkowy — zarówno ze względu na architekturę, jak i na wydarzenia kulturalne odbywające się w jego murach przez cały rok.

Najczęstsze pytania

Kto wybudował zamek Žerotínów? Zamek powstał z inicjatywy Jana z Pernštejna na przełomie lat 30. i 40. XVI wieku, a wkrótce potem przeszedł w posiadanie rodu Žerotínów, od którego wziął swoją nazwę.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje zamek? Pierwotnie renesansowy, zamek zyskał obecny wygląd dzięki barokowej przebudowie z drugiego dziesięciolecia XVIII wieku, zainicjowanej przez Ludvíka ze Žerotína.

Czy w zamku naprawdę było więzienie? Tak. W latach 1855–1912 działało tu jedno z bardziej surowych żeńskich więzień w monarchii habsburskiej, prowadzone przez zakonnice według reżimu milczenia i pracy.

Co można dziś zobaczyć w zamku? Zamek należy do miasta i mieści miejską instytucję kultury — odbywają się tu wystawy, koncerty i przedstawienia teatralne dostępne dla zwiedzających.