Castle of Irulegi

Castle of Irulegi (Castillo de Irulegi) to ruiny ufortyfikowanej osady sprzed ponad dwóch tysięcy lat, położone na szczycie góry Irulegi w gminie Aranguren, kilkanaście kilometrów na południe od Pampeluny, w Nawarze. To właśnie tu w 2021 roku archeolodzy odkryli jeden z najgłośniejszych zabytków epigraficznych ostatnich lat w Hiszpanii — brązowy przedmiot w kształcie dłoni z najstarszym znanym napisem w języku wywodzącym się z rodziny waskońskiej, spokrewnionej ze współczesnym baskijskim.

Co dziś można zobaczyć na wzgórzu?

Góra Irulegi wznosi się nad doliną rzeki Arga i skrywa relikty umocnionej osady z epoki żelaza — pozostałości murów obronnych, fundamentów domostw oraz układu dawnego osiedla, które chroniło okoliczne tereny na przedpolach Pampeluny. Stanowisko jest częścią szlaku turystycznego promowanego przez regionalne biuro turystyki Nawarry, łączącego spacer po wzgórzu z prezentacją historii wykopalisk i znaleziska, które przyniosły miejscu międzynarodowy rozgłos.

Jak doszło do odkrycia?

18 czerwca 2021 roku, podczas prac wykopaliskowych prowadzonych przy wejściu do jednego z odsłoniętych domostw, archeolodzy natrafili na niewielki brązowy przedmiot. Dopiero podczas czyszczenia i konserwacji, rozpoczętych 18 stycznia 2022 roku, na jego powierzchni ujawnił się napis — odkrycie, które szybko trafiło na czołówki mediów zajmujących się historią Półwyspu Iberyjskiego.

Czym jest Ręka z Irulegi?

Przedmiot ma kształt prawej dłoni z rozłożonymi palcami, mierzy około 14,5 centymetra i pochodzi z I wieku p.n.e., czyli z końcowego okresu epoki żelaza. Na jego tylnej stronie wyryto cztery linijki znaków — łącznie około czterdziestu liter zapisanych alfabetem północno-wschodnioiberyjskim — tworzące prawdopodobnie pięć odrębnych wyrazów. Badacze uznają go za najstarszy i najbardziej rozbudowany znany dotąd tekst zapisany w języku z rodziny wasońskiej, poprzedzającej dzisiejszy baskijski. Przedmiot, przypominający zawieszkę, mógł pełnić funkcję amuletu wieszanego przy wejściu do domu — miał przynosić szczęście lub chronić przed złem.

Dlaczego znalezisko trafiło akurat tutaj?

Budynek, w którym znaleziono przedmiot, wzniesiony z suszonej cegły, uległ zniszczeniu w pożarze podczas wojen sertoriańskich (82–72 p.n.e.) — konfliktu zbrojnego toczonego na Półwyspie Iberyjskim w czasach rzymskich. To właśnie ten pożar, paradoksalnie, przyczynił się do zachowania przedmiotu przez kolejne dwa tysiące lat, zasypując go gruzem i chroniąc przed zniszczeniem.

Dlaczego to odkrycie ma tak duże znaczenie?

Napis z Irulegi jest traktowany przez badaczy jako jeden z kluczowych dowodów na istnienie pisma w językach przodków dzisiejszych Basków na długo przed epoką rzymską. Odkrycie wywołało szeroką dyskusję naukową na temat związków dawnego języka wasońskiego z historycznym baskijskim oraz zasięgu terytorialnego, na którym posługiwano się tym alfabetem w starożytności.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Castle of Irulegi? Na szczycie góry Irulegi, w gminie Aranguren, kilkanaście kilometrów na południe od Pampeluny, w regionie Nawarry w Hiszpanii.

Co to jest Ręka z Irulegi? Brązowy przedmiot w kształcie dłoni z I wieku p.n.e., z napisem uznawanym za najstarszy znany tekst w języku z rodziny wasońskiej, spokrewnionej z baskijskim.

Kiedy odkryto napis na przedmiocie? Sam przedmiot znaleziono 18 czerwca 2021 roku, a napis ujawnił się podczas prac konserwatorskich rozpoczętych 18 stycznia 2022 roku.

Co poza znaleziskiem można zobaczyć na miejscu? Pozostałości ufortyfikowanej osady z epoki żelaza — fragmenty murów obronnych i fundamentów domostw — dostępne w ramach szlaku turystycznego regionu Nawarry.