Castillo de Monreal

Castillo de Monreal to ruiny średniowiecznej twierdzy górującej nad miejscowością Monreal (Monreal/Elo) w Nawarrze, jednego z najważniejszych zamków dawnego Królestwa Nawarry. Choć dziś pozostały po nim głównie fundamenty i fragmenty murów, miejsce to przez wieki było rezydencją królewską, więzieniem i mennicą, a jego historia sięga czasów sprzed powstania samego królestwa.

Gdzie leży zamek w Monreal?

Twierdza stoi na wzgórzu otoczonym zakolem rzeki Elorz, tuż nad zabudową miasteczka Monreal, we wschodniej części Nawarry. Wybór tego miejsca nie był przypadkowy — strome zbocza i naturalna osłona rzeki dawały przewagę obronną jeszcze przed pojawieniem się jakiejkolwiek budowli murowanej.

Jak dawna jest historia tego wzgórza?

Wzgórze zamkowe było zasiedlone już w epoce żelaza, na długo przed budową średniowiecznej fortecy — ślady tamtej osady odkryto pod późniejszymi warstwami zamkowymi. Najstarsze zachowane dokumenty wspominające o zamku pochodzą z XII wieku, jednak według historyka Iñakiego Sagredo początków obronnej funkcji tego miejsca należy szukać już w IX lub X wieku. Nie wiadomo, który władca zlecił budowę pierwszej murowanej warowni, ale w XIII wieku istniała już cylindryczna wieża, której zadaniem było bronić miasteczka rozciągającego się u jej stóp.

Jaką funkcję pełnił zamek w Królestwie Nawarry?

Monreal nie był zwykłą strażnicą pogranicza — z czasem stał się jedną z rezydencji królów Nawarry. W jego murach działała także mennica, bijąca własną monetę, co świadczy o randze i zamożności miasteczka w tamtym okresie. Zamek pełnił również funkcję więzienia. Jego znaczenie polityczne potwierdza fakt, że w 1401 roku król Karol III Szlachetny zwołał w Monreal Kortezy Generalne Nawarry — zgromadzenie stanowe o randze niemal parlamentu. Przez stulecia twierdza przetrwała wiele oblężeń, co dodatkowo umacniało jej pozycję jako jednego z kluczowych punktów obronnych królestwa.

Dlaczego zamek został zburzony?

Kres świetności zamku nastąpił w 1521 roku. Po podboju Nawarry przez Kastylię cesarz Karol V wydał dekret nakazujący rozbiórkę Monreal, podobnie jak wielu innych nawarryjskich twierdz. Utrzymywanie garnizonów we wszystkich zamkach królestwa było dla nowej władzy zbyt kosztowne i ryzykowne politycznie, dlatego zdecydowano się na systematyczne burzenie fortyfikacji, które mogłyby posłużyć jako punkty oporu.

Co zachowało się do dziś?

Przez stulecia ruiny porastała roślinność, a późniejsze zalesienia terenu jeszcze bardziej zatarły kontury dawnych murów, choć ukształtowanie terenu wciąż zdradzało przebieg fortyfikacji. Badania archeologiczne prowadzone w latach 2017–2018 odsłoniły północny wał obronny wraz z masywnymi murami przystosowanymi do obrony artyleryjskiej. Dziś widoczne są fundamenty dwóch okrągłych wież, odcinki murów prostych — prawdopodobnie należących do zabudowań mieszkalnych — oraz cysterna ze schodami prowadzącymi w dół. Częściowo zachowały się też dwie linie obwarowań zewnętrznych.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać zamek w Monreal? Tak, wstęp na teren ruin jest wolny i bezpłatny, choć obiekt ma charakter archeologiczny, a nie w pełni zrekonstruowanego zabytku.

Co dokładnie widać na miejscu? Fundamenty dwóch cylindrycznych wież, fragmenty murów obronnych i mieszkalnych, cysternę ze schodami oraz pozostałości zewnętrznego pierścienia obwarowań odsłonięte podczas wykopalisk z lat 2017–2018.

Dlaczego zamek jest w ruinie? Został celowo zburzony w 1521 roku na mocy dekretu Karola V, po podboju Nawarry przez Kastylię.

Czy zamek jest prawnie chroniony? Tak, obiekt podlega hiszpańskiej ochronie zabytków na mocy przepisów z 1949 i 1985 roku.