Castle in Planá

Zamek w Planej to jeden z najbardziej rozbudowanych, choć dziś mało dostępnych zabytków zachodnich Czech — kompleks budynków wznoszonych i przebudowywanych przez niemal siedem stuleci, od gotyku po XX wiek. Stoi na wschodnim skraju miasteczka Planá w powiecie Tachov, w kraju pilzneńskim, otoczony rozległym parkiem w stylu angielskim.

Jak zamek zmieniał się na przestrzeni wieków?

Najstarsza budowla w tym miejscu — gotycki hrad — powstała prawdopodobnie w XIII wieku, choć pierwsza pewna wzmianka o zamku wiąże się dopiero z pożarem miasta w 1395 roku. Kolejne stulecia to seria przebudów odzwierciedlających gusta i możliwości kolejnych właścicieli: pod koniec XVI wieku obiekt zyskał renesansową formę, w XVII i XVIII wieku przeszedł barokową przebudowę, a w XIX stuleciu doczekał się klasycystycznych korekt. Efektem jest dziś niejednolity, warstwowy zespół budynków, w którym obok siebie widać ślady kilku epok architektonicznych naraz.

Kto był właścicielem zamku?

Pierwszym znanym posiadaczem majątku plańskiego i najstarszego zamku był w połowie XIV wieku Dobrohost z Plané. Później dobra przechodziły przez ręce rodu Žeberků, a od końca XVI wieku należały do Šliků — za ich rządów w regionie rozkwitło górnictwo, a do Planej przeniesiono nawet mennicę po tym, jak przestała działać w Jáchymovie. W XVII i XVIII wieku majątek należał do rodu Sinzendorfów, odpowiedzialnych za barokową przebudowę, a od 1822 roku aż do połowy XX wieku — do rodziny Nostitzów, która jako ostatnia władała zamkiem przed nacjonalizacją.

Jaki związek z zamkiem miał Albrecht von Wallenstein?

Zamek w Planej zapisał się w wielkiej historii Europy Środkowej za sprawą jednego przystanku: w 1634 roku zatrzymał się tu Albrecht von Wallenstein, wódz wojsk cesarskich w wojnie trzydziestoletniej, na krótko przed swoim zamachem i śmiercią w Chebie. To jeden z niewielu momentów, w których losy tego lokalnego zamku splotły się z wydarzeniami o znaczeniu ogólnoeuropejskim.

Co się stało z zamkiem po 1948 roku?

Po nacjonalizacji w 1948 roku budynek stracił funkcję rezydencjonalną — do 1991 roku stacjonowała w nim jednostka straży granicznej, co na dekady zamknęło zamek dla zwykłych mieszkańców i turystów. Od 1991 roku obiekt znajduje się w rękach prywatnych, a jego sytuację komplikują roszczenia restytucyjne. W 2017 roku poważny pożar uszkodził dach południowo-zachodniego skrzydła, co dodatkowo pogorszyło stan zabytku.

Czy można dziś zwiedzić zamek i park?

Sam budynek zamku pozostaje niedostępny dla zwiedzających — obecnie jest wystawiony na sprzedaż i nie prowadzi się w nim regularnej działalności turystycznej. Inaczej wygląda sytuacja z otaczającym go parkiem w stylu angielskim, który jest ogólnodostępny i bezpłatny — spacer po nim zajmuje zwykle około pół godziny. Teren parku pierwotnie, w XIII wieku, otaczały fosy, wały ziemne, stawy rybne i podmokłe łąki, co dziś trudno sobie wyobrazić, patrząc na spokojny, zadrzewiony teren.

Najczęstsze pytania

Czy zamek w Planej jest otwarty dla zwiedzających? Nie — budynek zamku jest obecnie zamknięty, znajduje się w rękach prywatnych i jest wystawiony na sprzedaż. Otwarty i bezpłatny jest natomiast otaczający go park.

Ile lat ma zamek w Planej? Najstarsza, gotycka część mogła powstać już w XIII wieku, a pierwsza pewna wzmianka pochodzi z 1395 roku. Obecny, wielostylowy kształt to efekt przebudów prowadzonych aż do XX wieku.

Kto najbardziej wpłynął na dzisiejszy wygląd zamku? Największe przebudowy przypadły na okres własności rodów Šliků (renesans), Sinzendorfów (barok) i Nostitzów (klasycyzm w XIX wieku) — to ich decyzje ukształtowały obecną, niejednorodną bryłę zespołu.

Co jeszcze warto zobaczyć w Planej poza zamkiem? W mieście znajduje się kościół św. Piotra i Pawła z XIII wieku — zabytek o randze ogólnokrajowej, znany z unikatowych fresków i rzadkiego romańskiego portalu z fryzem arkadowym.