Castillo de la Peña, Martos

Castillo de la Peña to górna twierdza Martos, hiszpańskiego miasteczka w prowincji Jaén, w regionie Sierra Sur w Andaluzji. Ruiny zamku zajmują wierzchołek skalistego wzniesienia wznoszącego się na ponad 1000 m n.p.m. tuż nad miastem i stanowią, obok leżącego niżej Castillo de la Villa, jeden z dwóch zamków tworzących średniowieczny zespół obronny Martos.

Co zobaczysz na miejscu?

Zamek ma nieregularny kształt — jego mury dopasowano do naturalnego ukształtowania skały, co samo w sobie było elementem obrony. Zachowały się fragmenty murów obwodowych, kilka baszt o planie okrągłym i kwadratowym oraz pozostałości dużej, czterokondygnacyjnej wieży, pełniącej niegdyś funkcję wieży hołdowniczej (torre del homenaje). Do zamku prowadził wykuty w skale fosa oraz most zwodzony, których ślady można dziś odnaleźć przy wejściu. Widoczna jest też cysterna zbierająca wodę deszczową — niezbędna, bo twierdza na szczycie skały nie miała naturalnego dostępu do wody. Z murów rozciąga się szeroka panorama na okoliczne wzgórza, gaje oliwne Sierra Sur i dolinę poniżej — sam widok jest jednym z głównych powodów, dla których warto się tu wspiąć.

Jaka jest historia tego miejsca?

Wzgórze La Peña było zasiedlone na długo przed budową średniowiecznego zamku. Już w epoce brązu/miedzi istniała tu osada, a od około VI wieku p.n.e. na szczycie funkcjonował ważny iberyjski gród (oppidum) znany starożytnym geografom — Ptolemeuszowi, Strabonowi, Meli i Pliniuszowi — pod nazwą Tucci. Około 14–15 roku p.n.e. cesarz August założył w tym miejscu rzymską kolonię Colonia Gemella Tucci, osadzając tu weteranów legionów III Macedonica i X Gemina. Po okresie panowania islamskiego, kiedy na skale wzniesiono kolejną warownię, teren przeszedł pod kontrolę chrześcijańską po podboju Martos w 1228 roku. To zakon kalatrawensów wzniósł obecny zamek, w większości datowany na XIV wiek, wykorzystując fundamenty wcześniejszych fortyfikacji iberyjsko-rzymskich i arabskich. Castillo de la Peña wraz z Castillo de la Villa stanowiły przez kolejne stulecia jeden z głównych bastionów granicznych zakonu wobec Nasrydzkiego Królestwa Granady. Zamek stracił znaczenie wojskowe i został opuszczony od XVI wieku, popadając stopniowo w ruinę. W 1985 roku oba martoskie zamki — La Villa i La Peña — zostały wspólnie uznane za zabytek o statusie dobra kultury (Bien de Interés Cultural).

Jak dotrzeć i kiedy zwiedzać?

Martos leży w prowincji Jaén, około 25 km od stolicy prowincji, przy głównych drogach łączących Jaén z Córdobą. Punkt dostępu do obu zamków znajduje się przy Calle Primero de Mayo 34 w Martos, skąd prowadzi szlak pieszy na wzgórze — warto zabrać wygodne obuwie, bo podejście po skalistym terenie bywa strome. Zwiedzanie zespołu zamkowego odbywa się w ustalonych godzinach: w środy i czwartki od 11:00 do 14:00, w soboty od 11:00 do 14:00 oraz od 19:00 do 21:00. Dostępne są zwiedzania z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej. Ze względu na ograniczone godziny otwarcia warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem, zwłaszcza jeśli w planie jest też zwiedzanie Castillo de la Villa u podnóża wzgórza.

Najczęstsze pytania

Czy Castillo de la Peña i Castillo de la Villa to ten sam zamek? Nie — to dwie odrębne, choć sąsiadujące budowle tego samego średniowiecznego zespołu obronnego Martos. La Villa leży niżej, na Cerro de la Villa, a La Peña zajmuje wyższy, skalisty wierzchołek nad miastem.

Czy da się wejść do środka ruin? Tak, teren jest udostępniony do zwiedzania w wyznaczonych godzinach (środy, czwartki, soboty), a dodatkowo można umówić zwiedzanie z przewodnikiem.

Czy trasa na zamek jest trudna? Podejście prowadzi po skalistym zboczu, więc zaleca się solidne obuwie. Sama twierdza broniła się właśnie dzięki trudnemu dostępowi — to element jej pierwotnej konstrukcji obronnej.

Co jest najstarsze na tym wzgórzu? Ślady osadnictwa sięgają epoki miedzi, a udokumentowana historia miejsca zaczyna się od iberyjskiego miasta Tucci sprzed ponad 2500 lat, później przekształconego przez Rzymian w kolonię Colonia Gemella Tucci.