Castell de Tous

Castell de Tous to średniowieczny zamek stojący w sercu miejscowości Sant Martí de Tous, w regionie Anoia w Katalonii.

Gdzie dokładnie stoi zamek?

Budowla wznosi się na granicy Anoi i Conca de Barberà, na wzgórzu dominującym nad miasteczkiem Sant Martí de Tous. Dziś to rozbudowana, mocno przebudowana rezydencja obronna, wpisana na listę katalońskich dóbr kultury o znaczeniu narodowym (Bé Cultural d'Interès Nacional).

Jak zaczęła się historia tego miejsca?

Pierwsze wzmianki o Tous wiążą się z odbudową i zasiedlaniem doliny Anoi po najazdach arabskich. Już w 880 roku okolicę tę miał zająć hrabia Guifré el Pelós (Wilfred Kosmaty), uznawany za twórcę niepodległości Katalonii. Zamek na dobre wchodzi do źródeł pisanych w 960 roku, gdy hrabia Borrell II z Barcelony i Osony przekazał go biskupstwu Vic. Osiem lat później, w 978 roku, tę darowiznę potwierdził bullą papież Benedykt VII, co nadało posiadłości dodatkową rangę prawną.

Kto rządził zamkiem w kolejnych stuleciach?

Za czasów biskupa Olibi (1017–1046) zamek trafił pod opiekę Guillema d'Oló, znanego też jako Guillem de Mediona, który powierzył twierdzę kasztelanowi Bernatowi de Tous. Od niego wywodzi się ród Tous, związany z zamkiem przez kolejne stulecia. Zwierzchnictwo biskupstwa Vic zakończyło się w 1318 roku, gdy biskup ustąpił zamek na rzecz króla Jakuba II. Rodzina Tous zachowała jednak lokalną władzę, a w 1347 roku Bernat de Tous wykupił pełną jurysdykcję nad ziemią za 12 000 solidów.

Panowanie rodu Tous zakończyło się w 1423 roku sprzedażą zamku rodzinie Perellós. Kolejna transakcja nastąpiła w 1441 roku, gdy majątek przeszedł w ręce rodziny Saplana. Przełomowy moment nadszedł w 1505 roku: Isabel Saplana przekazała zamek benedyktyńskiemu klasztorowi Sant Jeroni de la Murtra. Mnisi hieronimici sprawowali nad nim pełną władzę – cywilną, wojskową i gospodarczą – aż do sekularyzacji dóbr kościelnych w 1835 roku.

Jak wygląda układ zamku?

Zamek pierwotnie dzielił się na dwa odrębne obwody obronne. Górny obwód mieścił rezydencję panów zamku – część mieszkalną i reprezentacyjną. Dolny obwód obejmował kościół parafialny Sant Martí, co łączyło funkcję militarną z religijną. Najbardziej rozpoznawalnym elementem oryginalnej konstrukcji jest kwadratowa wieża obronna, do której w kolejnych wiekach dobudowano elementy gotyckie i późniejsze rozbudowy mieszkalne. Wielowiekowe przebudowy sprawiły, że dzisiejsza bryła łączy cechy średniowiecznej twierdzy z późniejszą rezydencją szlachecką.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Sant Martí de Tous leży na trasach turystycznych regionu Anoia, niedaleko szlaku klasztorów i zamków środkowej Katalonii. Zamek jest świadectwem długiego procesu przechodzenia władzy między biskupstwem, rodami szlacheckimi i wspólnotą zakonną – rzadko która budowla w regionie ma tak dobrze udokumentowaną, ciągłą historię własności sięgającą ponad tysiąc lat wstecz. Kwadratowa wieża i układ dwóch obwodów pozwalają wyobrazić sobie, jak wyglądało życie w małym feudalnym ośrodku władzy na pograniczu Anoi i Conca de Barberà.

Najczęstsze pytania

Kiedy po raz pierwszy wspomniano o zamku w Tous? Teren wokół zamku zajęto już w 880 roku za czasów Guifré el Pelós, a sam zamek pojawia się w dokumentach z 960 roku, gdy hrabia Borrell II przekazał go biskupstwu Vic.

Kto był ostatnim właścicielem zamku przed sekularyzacją? Od 1505 roku aż do 1835 roku zamek należał do benedyktyńskiego klasztoru Sant Jeroni de la Murtra, którego mnisi sprawowali nad nim pełną jurysdykcję.

Co jest najbardziej charakterystycznym elementem architektonicznym zamku? Kwadratowa wieża obronna z pierwotnej budowli, do której w epoce gotyku i później dobudowano kolejne elementy mieszkalne i obronne.

Jaki status ochrony ma dziś zamek? Castell de Tous figuruje jako dobro kultury o znaczeniu narodowym (Bé Cultural d'Interès Nacional) w katalońskim rejestrze zabytków.