Bust of Josef Uher in Lomnice

Busta Josefa Uhra w Lomnicy upamiętnia jednego z najważniejszych pisarzy i nauczycieli południowej Moraw przełomu XIX i XX wieku — twórcę, który jako pierwszy w czeskiej literaturze opisał życie wędrownych robotników, żebraków i bezdomnych dzieci. Rzeźba stoi w miejscowości ściśle związanej z jego twórczością i pamięcią o nim, choć w bazach geograficznych bywa czasem przypisywana sąsiedniej wsi Brusná.

Gdzie dokładnie stoi busta?

Pomnik znajduje się w Lomnicy w powiecie Brno-venkov, w regionie zwanym Podhorácko, na Wyżynie Górnosvratecké. Współrzędne miejsca to 49.406471, 16.412519. W bezpośrednim sąsiedztwie leży wieś Brusná — od 1996 roku administracyjnie wchodząca w skład gminy Lomnice, oddalona od jej centrum o około 1,5 kilometra. To dlatego w niektórych rejestrach jako miejscowość busty figuruje Brusná, choć sam pomnik stoi w samej Lomnicy, z którą związana jest historia i twórczość Josefa Uhra.

Kim był Josef Uher?

Josef Uher urodził się 14 grudnia 1880 roku w Podolí koło Borača, w rodzinie ubogiego tkacza-chałupnika, jako najstarszy syn. Zmarł przedwcześnie, 5 grudnia 1908 roku w Brnie, mając zaledwie 27 lat — pokonała go gruźlica, choroba, z którą zmagał się przez większą część dorosłego życia. Podczas nauki w seminarium nauczycielskim w Brnie miał wyjątkowe szczęście do mistrzów: muzyki uczył go osobiście Leoš Janáček, literatury — bracia Mrštíkowie, a rysunku Max Švabinský. Ten kontakt z najwybitniejszymi twórcami swojej epoki ukształtował jego wrażliwość artystyczną, mimo że sam Uher nigdy nie zdobył szerokiego rozgłosu za życia.

Czym zajmował się jako pisarz?

Uher pracował jako nauczyciel w kilku miejscowościach na Brneńszczyźnie — w Żidenicach (od 1900 roku), Babicach koło Rosic (1901–1903), Ostrovačicach (1903), Padochovie koło Oslavan (1904) i Vranovie koło Brna (1905). Równolegle tworzył prozę i poezję, współpracując z czasopismami „Moravská orlice", „Lidové noviny" oraz „Moravskoslezská revue". Jako pierwszy czeski pisarz podjął temat tzw. literatury bosáckiej — opowieści o życiu najuboższych: tułaczy, żebraków i dzieci pozbawionych rodziców i domu. Do jego najważniejszych dzieł należą zbiór „Stín" (1901), „Kapitoly o lidech kočovných" (1905–1906) oraz „Má cesta" (1907). Ostatni tom, „Dětství a jiné povídky", ukazał się już po jego śmierci, w 1909 roku.

Jaki jest związek Uhra z regionem Lomnicy?

Choć urodził się w Podolí, a zmarł i został pochowany w Brnie, Josef Uher pozostawał przez całe życie mocno związany z krajem podhoráckim wokół Lomnicy i Tišnova — regionem, którego mieszkańców, ich obyczaje i codzienne troski opisywał w swojej prozie. To właśnie w Lomnicy pamięć o nim jest kultywowana najsilniej: działał tu niegdyś teatr noszący jego imię, a jego postać i twórczość są przedmiotem ekspozycji w regionalnym Muzeum Podhorácka. Busta w Lomnicy jest więc nie tyle upamiętnieniem miejsca jego urodzenia czy śmierci, co hołdem złożonym mu przez społeczność regionu, który uczynił bohaterem swoich opowiadań.

Kto jest autorem busty i kiedy powstała?

Autorem popiersia Josefa Uhra jest akademicki rzeźbiarz Petr Bortlík, a rzeźbę odsłonięto w 1958 roku. Warto odróżnić ten pomnik od innych miejsc pamięci poświęconych pisarzowi — w Boraczu, na budynku dawnej szkoły w miejscu jego urodzenia, znajduje się osobna tablica pamiątkowa autorstwa Václava Hynka Macha, a na Cmentarzu Centralnym w Brnie stoi honorowy grobowiec pisarza w formie trójkątnego, piaskowcowego obelisku z reliefem płaczącej kobiecej postaci, wykonany przez rzeźbiarza Jana Štursę i odsłonięty w 1928 roku z okazji Wystawy Współczesnej Kultury w Czechosłowacji w Brnie.

Najczęstsze pytania

Kim był Josef Uher? Czeski nauczyciel, pisarz, poeta i dziennikarz (1880–1908), pierwszy przedstawiciel tzw. literatury bosáckiej, opisujący życie wędrownych robotników i najuboższych mieszkańców regionu Brna.

Dlaczego busta stoi w Lomnicy, skoro Uher urodził się gdzie indziej? Josef Uher urodził się w Podolí koło Borača i zmarł w Brnie, ale jego twórczość i pamięć o nim są mocno związane z regionem Lomnicy i Tišnova, gdzie działał teatr jego imienia i gdzie społeczność uczciła go pomnikiem.

Jaki jest związek Brusnej z Lomnicą? Brusná to niewielka wieś licząca około 70 mieszkańców, która od 1996 roku administracyjnie należy do gminy Lomnice i leży około 1,5 kilometra od jej centrum — stąd bywa mylnie wskazywana jako lokalizacja busty.

Kto wykonał popiersie? Autorem busty jest akademicki rzeźbiarz Petr Bortlík, dzieło odsłonięto w 1958 roku.

Gdzie jeszcze można znaleźć upamiętnienia Josefa Uhra? Tablicę pamiątkową w Boraczu (autorstwa Václava Hynka Macha) na miejscu jego urodzenia oraz honorowy grób z pomnikiem dłuta Jana Štursy na Cmentarzu Centralnym w Brnie.