Břecštejn

Břecštejn to zrujnowany zamek stojący na stromej piaskowcowej skale nieopodal wsi Vlčice, około sześciu kilometrów na zachód od Trutnova, w regionie Podkrkonoší (powiat Trutnov, Kraj Kralowohradecki). Dziś z niegdysiejszej warowni zostały głównie wysokie fragmenty obwodowych murów, ale sama lokalizacja — na skalnym cyplu, wśród lasu — robi wrażenie niezależnie od stanu zachowania.

Skąd wzięła się nazwa i kto zbudował zamek?

Miejsce to nie było zabudowane od zawsze — wcześniej stał tu starszy obiekt zwany Stein, którego właścicielem był niejaki Otto ze Steinu, wzmiankowany już w 1336 roku (przekazał wtedy grunty klasztorowi w Oblanovie). Właściwy Břecštejn powstał dopiero w pierwszej połowie XV wieku, a pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 1455 roku z trutnowskich ksiąg dworskich — wynika z niej, że rezydował tu Mikuláš Zilvár. To właśnie zamożny ród Zilvárów, który od XIV wieku systematycznie powiększał swoje posiadłości w okolicach Trutnova, wzniósł nową siedzibę na miejscu starszej warowni. W XVI wieku Zilvárowie zaczęli nazywać zamek Silberstein — niemiecką formę tej nazwy po raz pierwszy odnotowano w 1532 roku przy Adamie Zilvárze.

Dlaczego zamek został opuszczony?

Odpowiedź kryje się w samym terenie. Siedziba stanęła na wąskiej, stromej skale, więc nie dało się jej swobodnie rozbudowywać — od strony północno-zachodniej skalna ściana opada niemal pionowo, a od wschodu i południowego wschodu obiekt chroniła podwójna fosa z wałem. Taka ciasnota nie odpowiadała już potrzebom kolejnych właścicieli. Po Adamie Zilvárze zamek przejął jego brat Kryštof, jednak rodzina ostatecznie przeniosła się do dogodniejszej siedziby na majątku we Vlčicach. Od drugiej połowy XVI wieku źródła konsekwentnie określają Břecštejn jako zamek opuszczony, a stan ten utrzymywał się przez cały wiek XVII.

Co działo się z ruiną później?

Po 1790 roku Jan František Theer zlecił oczyszczenie i zabezpieczenie ruin, a w 1794 roku kazał postawić na miejscu dawnego pałacu drewniany, ośmioboczny pawilon — typowy dla epoki romantycznego zainteresowania średniowiecznymi ruinami jako elementem krajobrazu parkowego. Od 1964 roku Břecštejn figuruje jako zabytek kultury objęty ochroną prawną.

Co warto wiedzieć o okolicy?

Tuż pod zamkiem, w niewielkiej osadzie leśnej Hrádeček, znajduje się chałupa, którą w 1967 roku kupili Václav i Olga Havlowie. To tu w czasach komunizmu odbywały się spotkania dysydentów, przedstawienia teatralne i towarzyskie spotkania w ogrodzie, a po 1968 roku Hrádeček stał się jednym z ośrodków oporu politycznego — powstała tu Karta 77 i petycja „Kilka zdań". Po objęciu prezydentury Havel przyjmował w tym miejscu ważnych gości, m.in. Madeleine Albright czy Kofiego Annana. To właśnie na Hrádečku, w cieniu ruin Břecštejna, Václav Havel spędził ostatnie chwile życia i zmarł 18 grudnia 2011 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży Břecštejn? Około sześciu kilometrów na zachód od Trutnova, nad osadą Hrádeček, w gminie Vlčice, w regionie Podkrkonoší.

Ile zostało z zamku? Głównie wysokie odcinki murów obwodowych — sam obiekt nigdy nie był duży ze względu na ciasną, skalną lokalizację.

Kto wybudował zamek? Ród Zilvárów, w pierwszej połowie XV wieku, na miejscu starszej warowni Stein.

Dlaczego zamek opustoszał? Ciasnota terenu uniemożliwiała rozbudowę, więc właściciele przenieśli się do wygodniejszej siedziby we Vlčicach — od XVI wieku Břecštejn figuruje już jako opuszczony.

Czy w okolicy jest coś jeszcze wartego zobaczenia? Tak — leżąca u podnóża skały chałupa Hrádeček, związana z Václavem Havlem, ważnym miejscem czeskiej opozycji demokratycznej i miejscem jego śmierci w 2011 roku.