Blaarmolen

Blaarmolen to zabytkowy młyn wodny stojący nad rzeką Jeker, na terenie belgijskiej gminy Tongeren-Borgloon, tuż przy dawnej osadzie Blaar na wschód od centrum Tongeren. To spokojne, malownicze miejsce dla osób szukających kontaktu z historią techniki i wiejskim krajobrazem Limburgii, z dala od turystycznego tłoku.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa młyna pochodzi od niewielkiej osady Blaar, która niegdyś należała do tzw. wolności miejskiej Tongeren (Tongeren Town Liberty), a ostatecznie została włączona w granice miasta na przełomie XVIII i XIX wieku. Ślady po tej dawnej wsi pozostały głównie w nazewnictwie — samego młyna oraz okolicznych dróg i pól.

Jak długa jest historia tego miejsca?

Bardzo długa jak na standardy młynarstwa w tym regionie. Pierwsza wzmianka o młynie pochodzi już z 1235 roku, gdzie w łacińskich dokumentach określano go jako "molendinum de Blale". Kolejne wzmianki historyczne pojawiają się w latach 1364, 1386, 1450, 1544 oraz 1596, co świadczy o niemal nieprzerwanej działalności obiektu przez stulecia. Budynek, który można oglądać dzisiaj, pochodzi jednak z roku 1836 — to efekt kolejnej przebudowy w długiej historii tego miejsca.

Kto był właścicielem młyna?

Przez wieki młyn pozostawał w rękach kolejnych rodów szlacheckich i mieszczańskich. Tradycyjnie należał do rodziny van Hamal, która trzymała go jako lenno nadane przez hrabiów Loon. Później właścicielami byli kolejno panowie 's Herenelderen (przed 1450 rokiem), ród Renesse (od 1544), rodzina Hermans (od 1780), a następnie de Becker Remy (od 1855) oraz rodzina Jorissen (od 1931) — od której pochodzi jedna z alternatywnych nazw obiektu, "Molen Jorissen".

Jak działał młyn i do czego służył?

Blaarmolen to młyn wodny typu podsiębiernego (undershot), co oznacza, że koło młyńskie napędzane było wodą uderzającą w jego dolną część, a nie spadającą z góry. Przez większość swojej historii służył jako młyn zbożowy, mielący ziarno na mąkę dla okolicznych gospodarstw. W ostatnich dekadach działalności funkcję tę zmieniono — młyn wykorzystywano do mielenia składników pasz dla zwierząt gospodarskich, co odzwierciedlało zmieniające się potrzeby rolnictwa w regionie.

Dlaczego młyn przestał działać i co się z nim stało?

Eksploatację młyna zakończono w 1968 roku, gdy przeprowadzono regulację i przekierowanie koryta rzeki Jeker, co pozbawiło obiekt niezbędnego przepływu wody. Przez kilkadziesiąt lat budynek stał nieużywany, jednak w 2013 roku przeprowadzono kompleksową restaurację, dzięki której młyn odzyskał sprawność techniczną i dziś ponownie może działać, choć już nie w celach komercyjnych.

Czy młyn jest chroniony prawnie?

Tak. Ze względu na swoją wartość historyczną i architektoniczną Blaarmolen został wpisany na listę zabytków 28 grudnia 1994 roku. Status ten chroni zarówno sam budynek, jak i związaną z nim infrastrukturę wodną przed dalszą degradacją czy nieprzemyślaną przebudową.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Blaarmolen? Młyn leży nad rzeką Jeker, na terenie gminy Tongeren-Borgloon w prowincji Limburgia, niedaleko wschodnich granic miasta Tongeren.

Czy można zwiedzać młyn w środku? Obiekt jest zabytkiem prywatnym, dlatego dostęp do wnętrza bywa ograniczony — warto sprawdzić aktualne informacje na miejscu lub w lokalnych źródłach przed wizytą.

Czy młyn nadal miele zboże? Po restauracji z 2013 roku mechanizm jest sprawny technicznie, jednak młyn nie prowadzi już regularnej działalności produkcyjnej na skalę komercyjną.

Jakie inne nazwy funkcjonują dla tego miejsca? Obiekt bywa też określany jako Molen van Blaar lub Molen Jorissen, w nawiązaniu do ostatnich właścicieli.