Birthplace of brothers Uprka

Rodný dům bratří Úprkových stoi w sercu wsi Kněždub na Słowacczyźnie Morawskiej, u podnóża Białych Karpat, niedaleko Strážnice. To niewielki, gliniany domek, w którym na świat przyszli dwaj bracia, którzy na przełomie XIX i XX wieku ukształtowali obraz kulturowy tego regionu — malarz Joža Úprka (ur. 1861) i rzeźbiarz František (Franta) Úprka (1868–1929).

Kim byli bracia Úprkowie?

Joža Úprka zasłynął jako malarz, który na płótnie utrwalał barwne stroje, obrzędy i codzienność Słowacczyzny Morawskiej — jego obrazy przedstawiające dożynki, wesela czy jarmarki stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych wizerunków tego regionu w czeskiej sztuce. Jego młodszy brat František poszedł w kierunku rzeźby, tworząc portrety i pomniki nawiązujące do tej samej ludowej tradycji. Obaj bracia byli nie tylko artystami, ale i aktywnymi propagatorami kultury regionalnej — dbali o zachowanie strojów, zwyczajów i architektury Słowacczyzny Morawskiej w czasach, gdy tradycyjny wiejski świat zaczynał ustępować miejsca nowoczesności.

Co zobaczysz w rodnym domu?

Budynek to przykład tzw. budownictwa glinianego, typowego dla regionu w XIX wieku — niski, kryty strzechą dom o białych ścianach, odbudowany na podstawie zachowanych fotografii i dokumentów z epoki. Po gruntownej renowacji dom otwarto dla zwiedzających 9 lipca 2005 roku. Dziś mieści się w nim stała ekspozycja poświęcona twórczości obu braci — obrazy Joži, rzeźby Franty oraz pamiątki rodzinne — a wnętrza urządzono tak, by przypominały wygląd izby z czasów, gdy dorastali tu przyszli artyści. Zwiedzający mogą zobaczyć oryginalne meble, sprzęty gospodarskie i elementy wyposażenia typowe dla morawsko-słowackiej chałupy tamtego okresu.

Obiekt jest wpisany na listę narodowych zabytków kultury Republiki Czeskiej, co podkreśla jego znaczenie nie tylko jako miejsca pamięci o dwóch artystach, ale też jako zachowanego świadectwa regionalnej architektury ludowej.

Jak dotrzeć?

Kněždub leży w powiecie Hodonín, w bezpośrednim sąsiedztwie Strážnicy — znanej m.in. z corocznego festiwalu folklorystycznego. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem lub autobusem lokalnym ze Strážnicy czy Veselí nad Moravou, skąd prowadzą regularne połączenia w głąb Słowacczyzny Morawskiej. Sam dom znajduje się w centrum wsi i jest dobrze oznakowany.

Kiedy przyjechać?

Rodny dom, jak większość regionalnych muzeów tego typu, działa sezonowo — najlepiej zaplanować wizytę od wiosny do jesieni, kiedy otwarcie jest pewniejsze, a okolica prezentuje się najpiękniej. Warto połączyć wycieczkę z odwiedzinami pobliskiej Strážnicy, zwłaszcza w czasie festiwalu folklorystycznego, kiedy cały region żyje tradycją, którą bracia Úprkowie uwiecznili na obrazach i w rzeźbie.

Najczęstsze pytania

Kto urodził się w tym domu? Malarz Joža Úprka oraz jego młodszy brat, rzeźbiarz František (Franta) Úprka.

Co można zobaczyć w środku? Stałą ekspozycję poświęconą twórczości obu braci oraz wnętrza urządzone w stylu epoki, w jakiej dorastali.

Kiedy dom otwarto dla zwiedzających? Po renowacji budynek udostępniono publicznie 9 lipca 2005 roku.

Czy to zabytek chroniony prawnie? Tak, dom figuruje na liście narodowych zabytków kultury Republiki Czeskiej.