Bilzermolen

Bilzermolen to zabytkowy młyn wodny na rzece Demer w Bilzen, w belgijskiej prowincji Limburgia. Stoi przy Kattebroekstraat, na wschodnim skraju parku Haffmans (zwanego też parkiem Demer), a jego właścicielem jest obecnie miasto Bilzen. Budynek napędzało niegdyś koło wodne dolnobieżne, typowe dla nizinnych młynów zbożowych zasilanych spokojnym nurtem rzeki.

Jak stary jest ten młyn?

Historia obiektu sięga średniowiecza — pierwsza pisemna wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1301 roku. Przez kolejne stulecia budynek wielokrotnie przebudowywano i remontowano, co jest typowe dla młynów wodnych, które ze względu na ciągłą eksploatację i wilgoć rzadko przetrwały w niezmienionej formie przez wieki. Młyn funkcjonował więc nieprzerwanie przez ponad 600 lat, zmieniając wielokrotnie właścicieli i formę zabudowy.

Skąd druga nazwa "Bouchoutmolen"?

W dokumentach z 1569 roku młyn figuruje pod nazwą Bouchoutmolen — prawdopodobnie od pobliskiego majątku lub rodu Bouchout, z którym był wówczas związany. Taka podwójna nazwa nie jest w regionie niczym niezwykłym: młyny często przyjmowały miano od aktualnego dzierżawcy, właściciela ziemskiego lub okolicznej miejscowości, a nazwy te zmieniały się wraz z kolejnymi pokoleniami użytkowników.

Kto pracował przy młynie na przestrzeni wieków?

Bilzermolen należał do czterech tzw. młynów przymusowych (bannmolens) w Bilzen z czasów Ancien Régime — oznaczało to, że okoliczni mieszkańcy byli prawnie zobowiązani mleć zboże właśnie tutaj, co gwarantowało dzierżawcy stały dochód, ale też podlegało ścisłej kontroli władz. Po 1600 roku przy młynie pracowały kolejno rodziny młynarskie: Castermans, Maurissen, Martens i Withofs. Prowadzili oni działalność jako osoby prywatne, płacąc coroczny czynsz na rzecz Książęco-Biskupiego Urzędu Kontroli (Audit Office) — instytucji administracyjnej związanej z księstwem-biskupstwem Liège, do którego wówczas należał ten obszar.

Co działo się z młynem w czasach nowożytnych?

W 1893 roku budynek uległ poważnemu uszkodzeniu, jednak stosunkowo szybko go odbudowano i przywrócono do użytku. Młyn kontynuował działalność przemysłową — czyli mielenie zboża na skalę komercyjną — aż mniej więcej do okresu drugiej wojny światowej, kiedy to, podobnie jak wiele podobnych obiektów w Europie, stopniowo tracił znaczenie gospodarcze na rzecz nowoczesnych młynów przemysłowych.

Co warto zobaczyć dziś?

Dziś Bilzermolen stanowi element krajobrazu parku miejskiego nad Demerem, łącząc funkcję historycznego zabytku technicznego z rolą punktu orientacyjnego na trasach spacerowych wzdłuż rzeki. Otoczenie parkowe sprawia, że młyn jest łatwo dostępny pieszo z centrum Bilzen, a sama okolica Demer Park to popularne miejsce spacerów i rekreacji dla mieszkańców miasta.

Najczęstsze pytania

Czy Bilzermolen wciąż mele zboże? Młyn zaprzestał regularnej działalności przemysłowej mniej więcej w okresie drugiej wojny światowej; dziś pełni funkcję zabytku.

Gdzie dokładnie stoi młyn? Przy Kattebroekstraat, na terenie parku Haffmans (Demer Park) w Bilzen, nad rzeką Demer.

Dlaczego młyn miał drugą nazwę? W dokumentach z 1569 roku widnieje jako Bouchoutmolen — nazwa wiązała się prawdopodobnie z lokalnym majątkiem lub rodem Bouchout.

Kto był właścicielem młyna w przeszłości? Formalnie młynarze byli dzierżawcami płacącymi czynsz Książęco-Biskupiemu Urzędowi Kontroli, a od kilkuset lat po 1600 roku pracowały tu rodziny Castermans, Maurissen, Martens i Withofs.