Bergmolen, Tiegem

Bergmolen to murowany wiatrak typu koźlak stojący na wzniesieniu Tiegemberg w miejscowości Tiegem, w gminie Anzegem, w prowincji Flandria Zachodnia. Biały, kamienny młyn wznosi się nad okoliczną, pofałdowaną krajobrazowo częścią regionu i od dziesięcioleci pozostaje jednym z rozpoznawalnych punktów orientacyjnych tej części Flandrii.

Skąd wzięła się nazwa i jaka jest historia miejsca?

Obecny, murowany Bergmolen powstał w 1880 roku jako następca drewnianego młyna z 1735 roku, wzniesionego z inicjatywy niejakiego Petrusa Verriesta. Ten wcześniejszy, drewniany obiekt nosił nazwę Stampersmolen — określenie pochodziło od tłuczników (stamperów), którymi wyposażona była działająca przy młynie olejarnia. Nazwa nawiązywała więc wprost do funkcji technicznej urządzenia, a nie do samego budynku młyna.

Jak zmieniało się przeznaczenie młyna?

Przez wiele lat kamienny młyn pełnił podwójną funkcję — służył zarówno do tłoczenia oleju, jak i do mielenia zboża. Produkcję oleju prowadzono aż do 1915 roku, po czym obiekt przekształcono wyłącznie w młyn zbożowy. W tym samym roku młyn wydzierżawiono młynarzowi Gustaafowi Derijcke, który wcześniej pracował przy młynie „Zwijnsteert” w Anzegem.

Co wydarzyło się podczas wojen światowych?

Okres pierwszej wojny światowej odcisnął na młynie wyraźne piętno — budowla doznała poważnych uszkodzeń. Mimo trudnych warunków wojennych, w licznych nocach mielono tu zboże potajemnie, dostarczając mąkę okolicznym mieszkańcom. Po wojnie młyn odremontowano i przywrócono do użytku, pracując w tym trybie od 1921 do 1936 roku.

Dlaczego młyn został wysadzony i jak wyglądała jego dalsza historia?

Rok 1936 przyniósł dramatyczny zwrot — młyn został celowo zniszczony przez Hermana Teirlincka i Charles'a Dekeukeleire'a na potrzeby realizacji ich filmu „Het kwade oog” („Złe oko”). Wizerunek wysadzanego wiatraka posłużył twórcom jako efektowna scena filmowa, kosztem trwałego zniknięcia zabytkowej budowli z krajobrazu Tiegemu na kolejne dziesięciolecia.

Odbudowę młyna przeprowadzono dopiero w latach 1970–1971, przywracając Bergmolen do dawnej postaci. Historia obiektu nie zakończyła się jednak na tym etapie — w 1986 roku młyn ponownie rozebrano, a następnie odtworzono kilka metrów dalej od pierwotnej lokalizacji, w miejscu, w którym stoi obecnie.

Jaki status ochrony ma dziś Bergmolen?

Wiatrak od 1960 roku figuruje jako chroniony zabytek, co potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną dla regionu. Status ten obowiązuje niezależnie od późniejszego przeniesienia budowli w latach 80. XX wieku, obejmując zarówno konstrukcję, jak i jej historyczne znaczenie dla Tiegemu i gminy Anzegem.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Bergmolen od pierwotnego Stampersmolen? Stampersmolen to drewniany młyn z 1735 roku, poprzednik obecnego obiektu. Murowany Bergmolen, który stoi dziś, wzniesiono w 1880 roku jako jego następcę, zachowując częściowo dawną tradycję nazewniczą związaną z olejarnią.

Do czego służył młyn na przestrzeni lat? Początkowo pełnił funkcję olejarni (tłoczenie oleju za pomocą tłuczników) oraz młyna zbożowego. Od 1915 roku funkcję olejarni zarzucono, a obiekt służył już wyłącznie do mielenia zboża.

Dlaczego młyn zniknął na kilkadziesiąt lat? W 1936 roku został celowo wysadzony w ramach realizacji filmu „Het kwade oog” w reżyserii Hermana Teirlincka i Charles'a Dekeukeleire'a. Odbudowano go dopiero w latach 1970–1971.

Czy młyn stoi dziś w tym samym miejscu, co pierwotnie? Nie do końca — w 1986 roku Bergmolen ponownie rozebrano i odtworzono kilka metrów od dawnej lokalizacji, na wzniesieniu Tiegemberg, gdzie można go oglądać obecnie.

Czy Bergmolen jest chroniony prawnie? Tak, wiatrak posiada status chronionego zabytku od 1960 roku, co czyni go trwałym elementem dziedzictwa architektonicznego gminy Anzegem.