Abbaye Notre-Dame-de-la-Charité

Opactwo Notre-Dame-de-la-Charité to dawny klasztor cysterski położony na terenie dzisiejszych gmin Neuvelle-lès-la-Charité i Fretigney-et-Velloreille, w departamencie Haute-Saône, w regionie Burgundia-Franche-Comté. Choć budynki klasztorne w większości zniknęły z krajobrazu po Rewolucji Francuskiej, teren opactwa wciąż przyciąga osoby zainteresowane historią zakonną regionu i pozostałościami dawnej architektury gospodarczej.

Kiedy i jak powstało opactwo?

Klasztor założono w latach trzydziestych XII wieku jako fundację męską zakonu cystersów. Inicjatorką ufundowania była Adelajda z Traves, a przedsięwzięcie wsparł ówczesny arcybiskup Besançon. Mnisi, którzy osiedlili się na tym miejscu, przybyli z opactwa Bellevaux — jednej z ważniejszych wspólnot cysterskich regionu. W hierarchii filiacji cysterskiej La Charité było więc córką Bellevaux, a przez nią wnuczką słynnego Morimond, jednego z czterech głównych opactw macierzystych zakonu. Już kilka lat po założeniu, w 1139 roku, mnisi z La Charité byli na tyle silni organizacyjnie, że sami ufundowali kolejny klasztor — opactwo la Grâce-Dieu, powstałe na północny wschód od Besançon.

Jak potoczyły się losy klasztoru na przestrzeni wieków?

Dzięki darowiznom okolicznej szlachty i opiece możnych rodów opactwo rozwijało się przez kolejne stulecia, ale nie było wolne od wstrząsów, które dotykały całą Franche-Comté. Klasztor ucierpiał podczas wojny Ludwika XI z księciem Burgundii, a w 1569 roku, w czasie wojen religijnych, znów stał się celem zniszczeń. Kolejny cios przyniosła tak zwana wojna dziesięcioletnia, związana z podbojem Franche-Comté przez wojska Ludwika XIII — region wielokrotnie zmieniał wówczas przynależność i był areną walk.

Mimo tych strat opactwo potrafiło się odradzać. Największy rozkwit przypadł na XVIII wiek: około 1735 roku odbudowano kościół klasztorny, około 1750 roku powstało nowe skrzydło opackie wraz z ogrodem założonym w duchu klasycystycznym, a w latach siedemdziesiątych XVIII wieku dobudowano zabudowania gospodarcze. To właśnie z tego okresu pochodzi większość elementów, które przetrwały do naszych czasów.

Kres funkcjonowania klasztoru przyniosła Rewolucja Francuska. Opactwo zostało splądrowane, a w 1791 roku sprzedane jako dobro narodowe, po czym w dużej mierze rozebrane — typowy los wielu wspólnot zakonnych tamtego okresu.

Co przetrwało do dziś?

Z dawnego kompleksu klasztornego zachowały się przede wszystkim elementy związane z gospodarką wodną i budynkami gospodarczymi: dawne instalacje hydrauliczne, w tym zbiornik i młyn, a także gołębnik. To one dziś świadczą o skali i organizacji dawnego opactwa, mimo że kościół i główne skrzydła klasztorne nie przetrwały w swojej pierwotnej formie. Pozostałości znajdują się pod ochroną jako zabytek historyczny.

Najczęstsze pytania

Jakiego zakonu byli mnisi z La Charité? Byli to cystersi, mnisi męskiego opactwa założonego jako fundacja klasztoru Bellevaux.

Kiedy powstało opactwo? W latach trzydziestych XII wieku, dzięki fundacji Adelajdy z Traves i wsparciu arcybiskupa Besançon.

Co się stało z klasztorem podczas Rewolucji Francuskiej? Został splądrowany, a w 1791 roku sprzedany jako dobro narodowe i w dużej mierze rozebrany.

Czy da się dziś zobaczyć jakieś budynki opactwa? Zachowały się głównie elementy zabudowań gospodarczych i instalacji wodnych, takie jak dawny zbiornik, młyn i gołębnik, pochodzące w większości z odbudowy z XVIII wieku.

Gdzie dokładnie leżało opactwo? Na terenie dzisiejszych gmin Neuvelle-lès-la-Charité i Fretigney-et-Velloreille, w Haute-Saône, w regionie Burgundia-Franche-Comté.