abbatiale Sainte-Marie-au-Bois de Vilcey-sur-Trey

Opactwo Sainte-Marie-au-Bois to dawne opactwo norbertanów (premonstratensów) położone w gminie Vilcey-sur-Trey, w departamencie Meurthe-et-Moselle we wschodniej Francji. Ruiny klasztoru leżą w niewielkiej dolinie, przy źródle zasilającym dopływ rzeki Trey, w spokojnej, wiejskiej okolicy Lotaryngii.

Kiedy i dlaczego powstał klasztor?

Fundacja sięga pierwszej połowy XII wieku. Według przekazów w 1131 roku sam założyciel zakonu, św. Norbert z Xanten, zabiegał o wzniesienie klasztoru w pobliżu Prény. Przedsięwzięcie wsparł książę Lotaryngii, a ziemię pod zabudowania przekazały zamożne opactwa z Metzu. Kościół klasztorny (abbatiale) ukończono około 1150 roku, natomiast pozostałe budynki konwentu powstawały znacznie później, dopiero pod koniec XV wieku. Przez wieki uznawano to miejsce za najstarszą siedzibę norbertanów w Lotaryngii, a opactwo pozostawało pod opieką książąt lotaryńskich, blisko ich zamku w Prény.

Jak potoczyły się losy opactwa?

Bliskość warownego Prény miała swoją cenę. Już pod koniec XIII wieku klasztor ucierpiał podczas oblężenia zamku prowadzonego przez Thibauta II, hrabiego Baru. Kolejny cios przyszedł w czasie wojny trzydziestoletniej, gdy około 1635 roku zabudowania spustoszyły wojska szwedzkie. W 1758 roku krużganek klasztorny zniszczył dzierżawiący teren rolnik. Ostateczny cios nastąpił podczas rewolucji francuskiej — zakon norbertanów utracił majątek, a budynki i grunty opactwa, uznane za dobro narodowe, wystawiono na sprzedaż 14 lutego 1791 roku. Warto dodać, że na początku XVII wieku opatem tutejszego klasztoru był Servais de Lairuelz, który zainicjował reformę zakonu, najpierw w Lotaryngii, a potem poza jej granicami.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Zachowane elementy dawnego opactwa reprezentują styl romański. Kościół klasztorny ma nawę główną nakrytą sklepieniem oraz nawy boczne, a fasada nawiązuje do układu bazylikowego. W obrębie prezbiterium zachowała się późnogotycka krypta, natomiast absyda nie przetrwała do naszych czasów. Z dawnych zabudowań konwentu ocalały zakrystia i sala kapitulna na parterze oraz dormitorium z arkadowymi otworami na piętrze.

Jaki związek z opactwem miał Charles Péguy?

Na początku I wojny światowej w dawnym opactwie, przekształconym wówczas w gospodarstwo rolne, przebywał francuski pisarz i poeta Charles Péguy. Sam obiekt znalazł się w samym centrum strefy walk frontowych, jednak — w przeciwieństwie do wielu okolicznych budowli — przetrwał ten okres bez zniszczeń.

Czy opactwo można zwiedzać?

Tak. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków historycznych (monument historique) w 1929 roku. Zwiedzanie odbywa się w formie oprowadzania z przewodnikiem, obejmującego widok cel klasztornych z zewnątrz oraz tak zwanych „florenckich" elewacji z pozostałościami kaplicy przyklasztornej. Opactwo jest otwarte w niedziele w godzinach 14:00–18:00, od czerwca do września, a poza tym terminem — po wcześniejszym umówieniu.

Najczęstsze pytania

Do jakiego zakonu należało opactwo? Do premonstratensów (norbertanów), zakonu założonego przez św. Norberta z Xanten.

Kiedy powstało opactwo Sainte-Marie-au-Bois? Fundacja pochodzi z pierwszej połowy XII wieku, a sam kościół klasztorny ukończono około 1150 roku.

Czy budynki przetrwały w całości? Nie — opactwo było wielokrotnie niszczone: podczas średniowiecznych oblężeń, wojny trzydziestoletniej i po rewolucji francuskiej, gdy sprzedano je jako dobro narodowe.

Kiedy można zwiedzać opactwo? W niedziele od 14:00 do 18:00, w okresie od czerwca do września, lub po wcześniejszej rezerwacji poza tym terminem.