Obiekty Sakralne w Niemczech
Lista 451 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Niemczech — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 299 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Kloster Bethlehem Koblenz, Weissenau Abbey, Steinfeld Abbey.
-
Friedhof Bruchsal
Bruchsal
Friedhof Bruchsal to największy z siedmiu cmentarzy miejskich w Bruchsal w Badenii-Wirtembergii i jednocześnie największa zielona przestrzeń w całym mieście. Leży w południowo-wschodniej części Bruchsal, tuż na południe od kościoła św. Piotra, i zajmuje około dziewięciu hektarów. To miejsce na spokojny spacer, ale też na lekcję lokalnej historii. Gdzie leży cmentarz i jak duży jest? Cmentarz znajduje się w południowo-wschodniej części miasta, na południe od kościoła Sankt Peter. Ma około dziewięciu hektarów powierzchni, więc spacer po całym terenie zajmuje sporo czasu. Spoczywa tu obecnie około 10 000 zmarłych. Ponieważ obszar jest rozległy i obsadzony zielenią, miejscowi traktują go także jako park, a nie wyłącznie miejsce pochówku. Jak daleko sięga historia tego miejsca? Pochówki w tym rejonie są związane z okolicą kościoła św. Piotra. Jedno ze źródeł wskazuje najstarsze pogrzeby już na rok 1276, przy poprzedniku obecnego kościoła, kaplicy Capella Sancti Petri. Pojawiają się też wzmianki, że teren mógł być użytkowany jeszcze wcześniej, ponieważ zgłaszano znaleziska z VI wieku, choć nie zachowała się ich dokumentacja. Dzięki temu cmentarz należy do najstarszych miejsc w mieście, które wciąż pełnią swoją pierwotną funkcję. Jak rozrastał się cmentarz? Obecny rozmiar cmentarz osiągnął etapami. Poszerzano go w latach 1900–1940, a następnie ponownie w latach 80. XX wieku. W 1933 roku powstała hala przedpogrzebowa, rozbudowana w 1954 roku. Układ terenu odzwierciedla więc kilka epok i zmieniające się potrzeby rosnącego miasta. Co warto zobaczyć na terenie cmentarza? Cmentarz wojenny z I wojny światowej założony w 1919 roku. W 1924 roku odsłonięto tu pomnik poświęcony poległym. Cmentarz żydowski założony w 1878 roku, który stanowi jedną z granic terenu. Zachował się jego dom przedpogrzebowy (Tahara-Halle), cenny świadek historii lokalnej społeczności żydowskiej. Groby znanych osób, wśród nich burmistrzów Adolfa Bieringera i Franza Bläsiego. Największy grób rodzinny, należący do rodziny Hiby-Durst, związanej z browarem w Heidelsheim założonym w 1824 roku. Jak zwiedzać cmentarz? To czynny cmentarz komunalny, dlatego obowiązuje zachowanie ciszy i szacunku wobec odwiedzających, którzy odwiedzają groby bliskich. Fotografuj dyskretnie i nie wchodź na kwatery w czasie trwających pogrzebów. Najlepiej zaplanować wizytę w ciągu dnia, gdy zieleń jest najlepiej widoczna. Dojście od kościoła św. Piotra ułatwia orientację, bo cmentarz leży tuż na południe od niego. Najczęstsze pytania Czy to największy cmentarz w Bruchsal? Tak, jest największy spośród siedmiu cmentarzy miejskich. Ile hektarów ma teren? Około dziewięciu hektarów. Ile osób tu pochowano? Obecnie znajduje się tu około 10 000 grobów. Czy na terenie jest cmentarz żydowski? Tak, powstał w 1878 roku i stanowi jedną z granic cmentarza komunalnego. Czy to także park? Cmentarz jest największą zielenią miejską Bruchsal, więc wielu mieszkańców traktuje go jak spokojny teren do spacerów, z zachowaniem powagi miejsca.
-
Friedhof Grunewald-Forst
Berlin
Friedhof Grunewald-Forst to niewielki leśny cmentarz w berlińskim Grunewaldzie, jedno z najbardziej nietypowych i najcichszych miejsc w zachodniej części miasta. Znany jest też jako „Friedhof der Namenlosen" (Cmentarz Bezimiennych) i „Selbstmörderfriedhof" (Cmentarz Samobójców). Gdzie leży i jak tam dotrzeć? Cmentarz znajduje się w oddziale leśnym Jagen 135, przy ścieżce Schildhornweg, w głębi lasu Grunewald. Nie stoi przy ruchliwej ulicy, lecz wśród drzew, kilkaset metrów od brzegu Haweli. Dojście prowadzi leśnymi drogami, dlatego dobrze zaplanować spacer lub wycieczkę rowerową po Grunewaldzie i zabrać wygodne buty. Niemieckojęzyczna Wikipedia zalicza to miejsce do najbardziej sielskich cmentarzy Berlina. Skąd wzięła się jego historia? Początki sięgają lat 1878–1879. Z brzegów pobliskiej Haweli wielokrotnie wyławiano zwłok osób, których nie dało się zidentyfikować, wśród nich wielu samobójców. Zamiast wywozić ciała daleko, zdecydowano się chować je blisko miejsca znalezienia, na leśnej polanie. Stąd potoczne nazwy cmentarza. Według oficjalnej strony dzielnicy Charlottenburg-Wilmersdorf cmentarz założono w 1879 roku dla nieznanych zmarłych znalezionych w Grunewaldzie. Po utworzeniu Wielkiego Berlina w 1920 roku teren przejęło miasto. Pochówki samobójców odbywały się tu jeszcze do 1927 roku. W kolejnych latach miejsce uporządkowano: bramę i ogrodzenie datuje się na przełom lat dwudziestych, najczęściej podaje się rok 1928 lub 1929. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano nie tylko osoby bezimienne. Wśród znanych nazwisk wymienia się malarza Immanuela Meyera-Pyritza, pisarza Clemensa Laara oraz Williego Wohlberedta, badacza grobów, który sam wybrał to miejsce na swój spoczynek. Proste, często zarośnięte groby wtapiają się w leśne runo, a ciszę przerywa głównie szum drzew. Co warto wiedzieć przed wizytą? To czynny cmentarz, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku: cisza, brak głośnych rozmów i zabaw. Miejsce nie ma charakteru typowej atrakcji turystycznej. Brakuje tu infrastruktury, kawiarni czy sklepików, dlatego zabierz wodę i ewentualne przekąski ze sobą. Najlepiej odwiedzać je za dnia, w ramach dłuższego spaceru po lesie. Fotografując, unikaj kadrów, które mogłyby urazić uczucia odwiedzających lub rodzin. Najczęstsze pytania Dlaczego cmentarz nazywa się Cmentarzem Bezimiennych? Chowano tu przede wszystkim osoby znalezione w okolicy, których tożsamości nie udało się ustalić. Dlaczego nazywa się go Cmentarzem Samobójców? Wśród pochowanych było wielu samobójców, a pochówki tego rodzaju odbywały się tu do 1927 roku. Czy cmentarz jest czynny? Tak, ma status cmentarza w zarządzie dzielnicy Charlottenburg-Wilmersdorf. Według doniesień Wikipedii w 2018 roku w Berlinie zdecydowano o zaprzestaniu nowych pochówków, a wycofanie z użytku miałoby nastąpić najwcześniej w 2038 roku. Czy można tu wejść bez opłaty? Cmentarz jest miejscem publicznym w środku lasu, nie sprzedaje się biletów wstępu. Czy warto połączyć wizytę ze spacerem? Tak, okolice Schildhornweg i brzegi Haweli to jedne z ładniejszych tras spacerowych Grunewaldu.
-
Friedhof
Rimpar
Cmentarz w Rimpar (Friedhof Rimpar) to zabytkowy, otoczony murem cmentarz w gminie targowej Rimpar w powiecie Würzburg, w Dolnej Frankonii w Bawarii. Wpisano go na bawarską listę zabytków pod numerem D-6-79-180-19. Dla odwiedzających to spokojne miejsce, w którym widać kilka epok lokalnej historii: od późnośredniowiecznych korzeni po pomniki z początku XX wieku. Co to za miejsce? Niemieckie słowo „Friedhof" oznacza po prostu cmentarz, a w Rimpar tak nazywa się główna nekropolia miejscowości. Układ ma zamknięty charakter, ponieważ całość obejmuje mur. Jądro założenia pochodzi prawdopodobnie jeszcze z późnego średniowiecza. Później teren powiększono od strony południowo-wschodniej, dlatego dziś cmentarz składa się ze starszej i młodszej części. Co można zobaczyć? Mur cmentarny. Zbudowano go z kamienia łamanego. Wykonanie datuje się na późne XIX stulecie, a miejscami nosi on cechy neogotyku. Kaplica przedpogrzebowa (Leichenhalle). To parterowy budynek murowany pod dachem naczółkowym, zwieńczony sygnaturką z dzwonem. Powstał w tym samym czasie co mur. Nagrobki z XIX i początku XX wieku. Starsze groby pokazują, jak dawniej upamiętniano zmarłych mieszkańców. Krzyż cmentarny. Pochodzi z okolic 1900 roku. Pomnik poległych w I wojnie światowej. Stoi za krzyżem i powstał około 1920 roku. Krzyż z Oppau Szczególną opowieść niesie tu Oppauer Kreuz. Upamiętnia ono eksplozję w zakładach BASF w Oppau z 21 września 1921 roku. W katastrofie zginęło 561 osób, a huk słychać było aż we Frankfurcie nad Menem. Wśród ofiar było siedmiu robotników z Rimpar, murarzy zatrudnionych w fabryce. Dla mieszkańców miasteczka wydarzenie stało się wspólną traumą, a krzyż przypomina o nich do dziś. Jak zwiedzać? Cmentarz jest czynny, dlatego obowiązują tu zasady jak na każdej nekropolii: cisza, powściągliwość w fotografowaniu i szacunek dla osób odwiedzających groby bliskich. Najlepiej poświęcić na spacer kilkadziesiąt minut. Warto zwrócić uwagę na różnice między murem a nowszą częścią terenu, a także zajrzeć w stronę pomników za krzyżem cmentarnym. Najczęstsze pytania Czy cmentarz w Rimpar jest zabytkiem? Tak. Figuruje na bawarskiej liście zabytków pod numerem D-6-79-180-19. Z jakiego okresu pochodzi? Jądro założenia sięga prawdopodobnie późnego średniowiecza. Mur i kaplica przedpogrzebowa pochodzą z końca XIX wieku, krzyż z około 1900 roku, a pomnik poległych z około 1920 roku. Co oznacza krzyż z Oppau? To pamiątka po wybuchu w fabryce BASF w Oppau w 1921 roku, w którym zginęło siedmiu murarzy z Rimpar. Czy to miejsce jest czynnym cmentarzem? Tak, dlatego należy zachować powagę i spokój podczas zwiedzania. Gdzie leży Rimpar? W powiecie Würzburg w Dolnej Frankonii, w północnej Bawarii.
-
Gertraude's Cemetery
Halle (Saale)
Gertraudenfriedhof (Cmentarz Gertrudy) w Halle (Saale) to komunalny cmentarz w Saksonii-Anhalt, założony na początku XX wieku jako jedno z najbardziej zaplanowanych założeń cmentarnych w mieście. Dla turysty to spokojne miejsce spacerów, w którym architektura, rzeźba i historia XX wieku spotykają się na jednym terenie. Kto zaprojektował cmentarz i kiedy powstał? Cmentarz zbudowano w latach 1912–1914 według projektu miejskiego radcy budowlanego Wilhelma Josta. Jost nadał całości architektoniczny, symetryczny układ, w którym ważną rolę odgrywają kolumnady, boczne skrzydła i reprezentacyjny dziedziniec przed halą pogrzebową, z murami oporowymi, schodami i rampami. Sam architekt spoczywa na tym cmentarzu: rada miasta uznała jego grób w oddziale 3 za grób honorowy w uznaniu zasług dla Halle. Co warto zobaczyć na miejscu? Najbardziej charakterystyczny jest wejściowy zespół z kolumnadami i halą pogrzebową. Od 2009 roku trwa tu stopniowa renowacja zgodna z wymogami konserwatorskimi. Zakończono już odnowę kolumnad, obu skrzydeł bocznych oraz dziedzińca przed halą. Osobny wątek to rzeźby. Pierwotne, puste w środku figury z betonu odlewanego zdjęto w 1988 roku i od tamtej pory uchodzą za zaginione; zachowały się jedynie fragmenty stóp. Dwie kolumny pamięci z figurami „Życie" i „Śmierć" autorstwa Paula Horna ustawiono ponownie, a rzeźbiarka Maya Graber odtworzyła figury w wapieniu na podstawie historycznych fotografii. Jaką rolę ma cmentarz w historii miasta? Na cmentarzu znajduje się pole grobowe nr 39, w którym złożono urny więźniów sowieckiego obozu specjalnego w Torgau. Temat ich pochówku wzbudził spór w latach 1993–1994 i jest dziś udokumentowany w publikacjach historycznych. Teren obejmuje także groby wojenne, co czyni go miejscem pamięci dotykającym trudnych rozdziałów niemieckiej historii. Jak zwiedzać? Cmentarz jest czynny, więc obowiązuje zachowanie ciszy i szacunek dla odwiedzających żałobników. To dobry cel dla osób zainteresowanych architekturą początku XX wieku, rzeźbą sepulkralną i lokalną historią. Warto zaplanować spokojny spacer alejami i zatrzymać się przy kolumnadach oraz przy grobie honorowym Wilhelma Josta. Współrzędne obiektu to około 51,50 N, 11,98 E, w obrębie miasta Halle. Najczęstsze pytania Kiedy powstał Gertraudenfriedhof? W latach 1912–1914. Kto go zaprojektował? Miejski radca budowlany Wilhelm Jost, pochowany tu w grobie honorowym. Czy rzeźby z wejścia są oryginalne? Pierwotne betonowe figury zdjęto w 1988 roku i zaginęły. Figury odtworzono później w wapieniu na podstawie fotografii historycznych. Czy trwa renowacja? Tak, prace trwają od 2009 roku; kolumnady, skrzydła boczne i dziedziniec są już odnowione. Czy cmentarz jest czynny? Tak, nadal służy pochówkom, dlatego należy zachować powagę podczas zwiedzania.
-
Ehrenfriedhof Sonthofen
Sonthofen
Ehrenfriedhof Sonthofen to cmentarz wojenny w Sonthofen, w bawarskim powiecie Oberallgäu, w historycznym regionie Szwabii. Spoczywa tu 1586 ofiar obu wojen światowych. Miejsce nie jest atrakcją w typowym sensie, lecz spokojnym punktem refleksji w sercu Allgäu, znanego głównie z gór i turystyki aktywnej. Gdzie leży cmentarz? Cmentarz znajduje się poza zabudową miasta, na zalesionym grzbiecie wzgórza w rejonie zwanym Schwäbeleholz. Dzięki temu otacza go las, a całość sprawia wrażenie odizolowanej od miejskiego zgiełku. Współrzędne to około 47,5118 N i 10,2871 E, co ułatwia odnalezienie miejsca w nawigacji. Sonthofen jest najdalej na południe położonym miastem Niemiec i dobrą bazą wypadową w Alpy Allgäuskie, więc wizytę można połączyć ze spacerem po okolicy. Kiedy powstał? Obiekt budowano przez trzy lata, a uroczyste otwarcie odbyło się 23 września 1956 roku. Opiekuje się nim niemiecka organizacja zajmująca się grobami wojennymi, Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, która prowadzi go w swoim wykazie cmentarzy. Kto tu spoczywa? Większość pochowanych to nie żołnierze polegli na froncie. Byli to przede wszystkim ciężko chorzy pacjenci, którzy trafiali do lazaretów w rejonie Alp, licząc na wyleczenie w górskim klimacie. Samych ofiar gruźlicy w Sonthofen było ponad 300. Cmentarz przypomina więc o mniej oczywistej stronie wojny: chorobach, szpitalach i ludziach, którzy nie wrócili do domów. Czy warto odwiedzić? To miejsce dla osób zainteresowanych historią XX wieku, pamięcią o wojnie i spokojną atmosferą. Nie spodziewaj się rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Wizyta zajmuje zwykle krótko, a najlepiej odbyć ją w ciszy i z szacunkiem, jak na każdym cmentarzu. Na teren obowiązują zasady zachowania właściwe miejscu pamięci: bez głośnych rozmów i bez zakłócania spokoju. Najczęstsze pytania Czy to cmentarz tylko żołnierzy? Jest to cmentarz wojenny obejmujący ofiary obu wojen światowych, a wśród pochowanych dominują ciężko chorzy pacjenci lazaretów. Ile osób tu pochowano? Według Volksbundu 1586. Kiedy otwarto cmentarz? 23 września 1956 roku, po trzech latach budowy. Czy to dobre miejsce na spacer? Tak, leży na zalesionym grzbiecie poza miastem, więc łatwo połączyć je z krótkim spacerem po okolicy Sonthofen. Czy wstęp jest płatny? Nie znaleziono informacji o opłatach, a cmentarze tego typu są zwykle ogólnodostępne.
-
Sowjetische Kriegsgräberstätte Simmerath-Rurberg
Simmerath
Sowjetische Kriegsgräberstätte Simmerath-Rurberg to cmentarz wojenny w gminie Simmerath w Nadrenii Północnej-Westfalii, położony na wzniesieniu nad miejscowością Rurberg, przy granicy z Kesternich. Spoczywa tu 2322 obywateli radzieckich: mężczyzn, kobiet i dzieci, w większości pochowanych we wspólnych mogiłach. To miejsce pamięci o jeńcach wojennych i robotnikach przymusowych, którzy zginęli w czasie II wojny światowej. Kto tu spoczywa? Pochowani na cmentarzu zmarli jako jeńcy wojenni lub robotnicy przymusowi, wskutek ciężkiej pracy przymusowej albo działań wojennych. Tylko niewielka część, około 55 osób, ma indywidualne groby. Pozostali leżą w mogiłach zbiorowych, a wielu z nich przez dziesięciolecia nie znano z nazwiska. Skąd się wziął ten cmentarz? Cmentarz urządzono w latach 1959–1961 na wzgórzu zwanym Höhe 503, a oficjalnie otwarto w 1961 roku. Przeniesiono tu szczątki z kilkudziesięciu miejsc w regionie, łącznie z 38 lokalizacji. Największą grupę, około 1550 osób, sprowadzono z cmentarza polowego w Merzenich. Wśród nich byli również zmarli z obozu jenieckiego Stalag w Arnoldsweiler. Pochówki trwały do 1970 roku. Dzięki temu rozproszone, często prowizoryczne miejsca spoczynku zebrano w jednym, godnie utrzymanym miejscu. Przywracanie imion Przez długi czas nazwiska większości pochowanych pozostawały nieznane. Rosja udostępniła listy dopiero w 2016 roku. Na ich podstawie ustawiono na cmentarzu 10 granitowych stel z wypisanymi nazwiskami. Dziś odwiedzający mogą więc zobaczyć nie tylko zbiorowe mogiły, lecz także imiona ludzi, którzy przez lata pozostawali anonimowi. Znaczenie miejsca Cmentarz przypomina o losie setek tysięcy ludzi wywiezionych z terenów ZSRR do pracy w Rzeszy i o jeńcach, którzy nie przeżyli niewoli. Skala pochówków pokazuje, jak wielu zmarłych trzeba było po wojnie odnaleźć i godnie pochować. Zebranie ich w jednym miejscu pozwala dziś składać hołd wszystkim naraz. Dla kogo to miejsce? Cmentarz nie jest typową atrakcją, lecz miejscem zadumy i nauki historii. Odwiedzą go osoby zainteresowane dziejami II wojny światowej, pracą przymusową w Rzeszy oraz historią regionu Eifel. Jest też przystankiem dla podróżnych korzystających z tras upamiętniających wyzwolenie zachodniej Europy. Warto zachować tu ciszę i szacunek, jak na każdym cmentarzu. Najczęstsze pytania Ile osób jest pochowanych na cmentarzu? Źródła podają 2322 obywateli radzieckich, w większości w mogiłach zbiorowych. Niektóre zestawienia podają inne liczby, bo liczą same oznaczone groby zbiorowe, a nie wszystkich zmarłych. Kiedy cmentarz powstał? Urządzono go w latach 1959–1961, a otwarto w 1961 roku. Pochówki prowadzono do 1970 roku. Czy znane są nazwiska pochowanych? Częściowo. Listy z nazwiskami Rosja udostępniła w 2016 roku, a na terenie cmentarza stoi 10 granitowych stel z nazwiskami. Kto opiekuje się cmentarzem? Utrzymaniem miejsca zajmuje się gmina Simmerath. Gdzie dokładnie leży cmentarz? Na wzniesieniu nad Rurbergiem, w gminie Simmerath, przy granicy z miejscowością Kesternich, w górach Eifel w Nadrenii Północnej-Westfalii.
-
Jüdischer Friedhof Köln-Bocklemünd
Kolonia
Cmentarz żydowski Köln-Bocklemünd to czynne miejsce pochówku w Kolonii, założone w 1918 roku. Do dziś służy gminie żydowskiej, a jego aleje opowiadają o kilkudziesięciu latach historii miasta, od cesarskich Niemiec po czasy współczesne. Gdzie leży cmentarz i jak go znaleźć? Nekropolia znajduje się w zachodniej części Kolonii, w dzielnicy Vogelsang, w narożniku ulic Venloer Straße i Militärringstraße. Od zachodu sąsiaduje z miejskim cmentarzem Westfriedhof. Teren zajmuje ponad 4 hektary, więc spacer głównymi alejami zajmuje dłuższą chwilę. Cmentarz powstał na terenie ówczesnej gminy Bocklemünd i stąd bierze swoją nazwę, choć administracyjnie należy dziś do Vogelsangu. Jaka jest historia cmentarza? Cmentarz otwarto w 1918 roku jako nowe miejsce pochówku dla kolońskich Żydów. Od tamtej pory pogrzeby odbywają się tu nieprzerwanie. Według danych Gminy Synagogalnej w Kolonii spoczywa tu około 6,5 tysiąca osób, a inne źródła podają około 6,3 tysiąca grobów. Niezależnie od liczby, jest to największe żydowskie miejsce pochówku w mieście i jedyne, które nadal przyjmuje nowe pogrzeby. W 1936 roku miasto zlikwidowało starszy żydowski cmentarz, ponieważ w tym miejscu planowano budowę hal targowych. Nagrobki przeniesiono do Bocklemünd. Powstały tam dwa pola grobowe oraz lapidarium, czyli ściany z wmurowanymi zachowanymi macewami. To jedno z miejsc, w których widać, jak historia przemocy i wypędzenia odcisnęła się na samym cmentarzu. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano między innymi Leonharda Tietza, założyciela sieci domów towarowych, oraz Alphonsa Silbermanna, cenionego kolońskiego socjologa. Na rodzinnym grobie umieszczono także imię historyczki sztuki Louise Straus-Ernst, która została zamordowana w Auschwitz w 1944 roku. Jej nazwisko przypomina o tych, którzy nie mają własnego grobu. Co warto zobaczyć na miejscu? Sztuka nagrobna. Wiele grobów ma wyjątkowo staranną, artystyczną oprawę. Angielska Wikipedia zwraca uwagę na ekstrawaganckie projekty nagrobków. Pomnik ofiar Szoa. Na końcu głównej alei, zwanej Mittelallee, stoi wysoki pomnik poświęcony kolońskim ofiarom Zagłady. Lapidarium. Ściany z przeniesionymi nagrobkami z dawnych cmentarzy. Miejsce pochowania zwojów Tory. Po pogromie listopadowym członkowie gminy zakopali tu zwoje Tory. Otwarto je w 1978 roku, a następnie ponownie pochowano podczas ceremonii w tym samym miejscu. Jak zachować się na cmentarzu? To czynna nekropolia, więc obowiązuje cisza i szacunek. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i zasady wejścia na stronie Gminy Synagogalnej w Kolonii (sgk.de), ponieważ mogą się zmieniać. Mężczyźni zwykle zakrywają głowę, a zwyczajowo zamiast kwiatów na grobach kładzie się kamyki. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest nadal używany? Tak, pogrzeby odbywają się tu od 1918 roku do dziś. Gdzie dokładnie leży? W dzielnicy Vogelsang, przy Venloer Straße i Militärringstraße, obok Westfriedhof. Czy to to samo miejsce co dawny cmentarz w Deutz? Nie. Bocklemünd to nowszy cmentarz, do którego po 1936 roku przeniesiono część nagrobków ze starszych nekropolii. Czy można zwiedzać cmentarz? Można, ale to miejsce żałoby i modlitwy. Przed wizytą sprawdź zasady wstępu u gminy. Czy warto przyjechać dla samej sztuki nagrobnej? Tak. Wiele grobów wyróżnia się indywidualnym projektem, a całość pokazuje zmieniające się style na przestrzeni ponad stu lat.
-
Nordfriedhof
Kolonia
Nordfriedhof w Kolonii to jeden z większych cmentarzy komunalnych miasta, położony w dzielnicy Weidenpesch na północy Kolonii. Otwarto go 18 maja 1896 roku, a dziś jest spokojnym, zielonym miejscem spacerów wśród starych drzew i zabytkowych nagrobków. Gdzie leży Nordfriedhof i jak tam trafić? Cmentarz znajduje się przy Pallenbergstraße (kod pocztowy 50737) w północnej części miasta. Starsza część nekropolii jest dostępna od strony Merheimer Straße, a późniejsze rozbudowy sięgają w stronę Pallenbergstraße. Jeśli planujesz wizytę, warto sprawdzić na stronie miasta Kolonia aktualne godziny otwarcia i plan cmentarza, bo miasto udostępnia też ulotkę z opisem historii i ważnych grobów. Jak powstał cmentarz? Decyzja o budowie zapadła rok przed otwarciem, w 1895 roku, a cmentarz zaczął działać 18 maja 1896 roku. Projekt przygotował dyrektor miejskich ogrodów Adolf Kowallek. Teren, na którym dziś rozciąga się nekropolia, był pierwotnie żwirownią. Po II wojnie światowej cmentarz został znacznie powiększony, dlatego dziś układ alei i kwater odzwierciedla kilka epok. Jak duży jest Nordfriedhof? Według danych miasta Kolonii cmentarz zajmuje około 479 100 metrów kwadratowych, czyli blisko 48 hektarów, i liczy około 44 550 miejsc pochówku. To wystarczająco dużo, by spacer zajął sporo czasu, a przy tym wystarczająco mało, by pozostawał miejscem spokojnym i lokalnym, a nie atrakcją masową. Dlaczego warto tu przyjść? Cmentarz słynie ze starego drzewostanu. Właśnie ze względu na wiekowe drzewa miasto uznało go w 1991 roku za obszar chronionego krajobrazu. Spacer wśród alej obsadzonych drzewami przypomina bardziej wizytę w parku niż w typowej nekropolii. Zainteresują się nim miłośnicy historii lokalnej, fotografii i sztuki sepulkralnej, w tym nagrobków z XIX wieku. Kto jest tu pochowany? Najbardziej znaną osobą spoczywającą na Nordfriedhof jest Trude Herr (1927–1991), kolońska aktorka, piosenkarka i kabareciarka. Jej grób znajduje się w starej części cmentarza, przy narożniku muru prowadzącego w stronę Schmiedegasse. W Kolonii upamiętnia ją także Trude-Herr-Park w Südstadt, dzielnicy, w której przez wiele lat działała. Pochowani są tu również Robert Gerling, założyciel firmy ubezpieczeniowej, oraz przedsiębiorca Jean Harzheim. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Nordfriedhof jest płatny? Nie, to czynny cmentarz komunalny, otwarty dla odwiedzających. Należy zachować ciszę i szacunek dla żałobników. Czy to czynny cmentarz? Tak, nadal służy mieszkańcom Kolonii jako miejsce pochówku. Gdzie znajduje się grób Trude Herr? W starej części cmentarza, przy narożniku muru od strony Schmiedegasse. Czy cmentarz jest chroniony? Od 1991 roku miasto objęło go ochroną jako obszar chronionego krajobrazu, głównie ze względu na stare drzewa. Skąd wziął się teren cmentarza? Przed założeniem nekropolii w tym miejscu znajdowała się żwirownia.
-
Ohlsdorf Jewish Cemetery
Hamburg
Cmentarz żydowski w Ohlsdorfie (znany także jako cmentarz żydowski Ilandkoppel) to jedyna nekropolia w Hamburgu, na której do dziś odbywają się pochówki zgodnie z żydowskim rytuałem i tradycją. Leży w dzielnicy Ohlsdorf, w północnej części miasta, tuż obok ogromnego, bezwyznaniowego cmentarza Ohlsdorf. Czym jest ten cmentarz? To czynne miejsce pochówku hamburskiej wspólnoty żydowskiej, a zarazem ważny świadek historii miejscowych Żydów. Teren należał do miasta Hamburga, a założyły go wspólnoty aszkenazyjska i sefardyjska na podstawie umów z miastem. Za najczęściej podawaną datę otwarcia przyjmuje się rok 1883, choć część źródeł wspomina o 1882. Jak jest położony? Cmentarz sąsiaduje z miejskim cmentarzem Ohlsdorf, na którym spoczywa ponad 1,5 miliona osób. Od jego części północnej oddziela go ulica Ilandkoppel, od której pochodzi druga nazwa miejsca. Cmentarz miejski otwarto w 1877 roku, więc żydowska nekropolia powstała w jego bezpośrednim sąsiedztwie kilka lat później. Co warto wiedzieć o nagrobkach? Na cmentarz trafiły macewy ze starszych żydowskich cmentarzy w hamburskich dzielnicach Ottensen i Grindel. Te nekropolie zamknięto w 1934 i 1937 roku, a kamienie przeniesiono do Ohlsdorfu. W 1954 roku dokonano tu także ekshumacji i ponownego pochówku szczątków. Wśród nagrobków są również takie z napisami po persku i rosyjsku. Odzwierciedlają one napływ żydowskich przybyszów do Hamburga po 1945 roku. Miejsca pamięci Naprzeciw domu przedpogrzebowego (sali ceremonialnej) stoi pomnik poświęcony pomordowanym hamburskim Żydom, ofiarom narodowego socjalizmu. Na cmentarzu znajduje się też kwatera wojenna z pierwszej wojny światowej, w której pochowano żydowskich żołnierzy. Ten układ sprawia, że miejsce jest jednocześnie cmentarzem, pomnikiem pamięci i dokumentem historii miasta. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest czynny? Tak. To jedyny działający cmentarz żydowski w Hamburgu i nadal odbywają się tu pogrzeby według żydowskiego rytuału. Czy to to samo miejsce co cmentarz Ohlsdorf? Nie. Cmentarz Ohlsdorf to osobna, bezwyznaniowa nekropolia miejska, a cmentarz żydowski sąsiaduje z nią i ma własną historię oraz własny zarząd wspólnotowy. Dlaczego nazywa się go także Ilandkoppel? Nazwa pochodzi od ulicy Ilandkoppel, która biegnie wzdłuż cmentarza i oddziela go od miejskiego cmentarza na północy. Z jakich cmentarzy przeniesiono nagrobki? Z żydowskich cmentarzy w Ottensen i Grindel, zamkniętych w latach 1934 i 1937. Wskazówki dla odwiedzających To miejsce spoczynku i żałoby, dlatego obowiązuje powściągliwe zachowanie, cisza i szacunek dla tradycji żydowskiej. Przed wizytą warto sprawdzić zasady wstępu u hamburskiej gminy żydowskiej, ponieważ cmentarz jest czynny i dostęp może być ograniczony. Zwiedzanie najlepiej połączyć ze spacerem po sąsiednim cmentarzu Ohlsdorf, jednym z największych cmentarzy parkowych w Europie, który pozwala zrozumieć kontekst całego założenia.
-
Friedhof Hüls
Akwizgran
Friedhof Hüls to komunalny cmentarz w Akwizgranie, w dzielnicy Hüls, przy Wilmersdorfer Straße 50. Działa od 6 lutego 1979 roku i zajmuje około 30 hektarów, a dokładniej 303 672 metry kwadratowe. To spokojne, rozległe miejsce, które pełni funkcję codziennego cmentarza dla mieszkańców, a nie atrakcji turystycznej w klasycznym sensie. Warto o nim wiedzieć, jeśli interesują Cię nowoczesne niemieckie cmentarze komunalne, kultura pamięci albo sprawy praktyczne związane z odwiedzinami grobów w Akwizgranie. Kiedy powstał cmentarz i jak duży jest? Pierwsze pochówki odbyły się tu po otwarciu w lutym 1979 roku, więc jest to cmentarz stosunkowo młody na tle średniowiecznych i dziewiętnastowiecznych nekropolii Akwizgranu. Teren obejmuje około 30 hektarów. Według danych miasta w 2010 roku odbyło się tu 483 pochówki. Czy na terenie cmentarza działa krematorium? Tak. Na terenie Friedhofu Hüls stoi miejskie krematorium Akwizgranu. Według informacji miejskich przeprowadza się w nim rocznie około 3100 kremacji, dlatego miejsce ma znaczenie wykraczające poza samą dzielnicę Hüls. Krematorium i cmentarz tworzą wspólny kompleks, obsługiwany przez miejski zakład odpowiedzialny za cmentarze. Czym jest żydowska część cmentarza? Obok chrześcijańskiej części cmentarza istnieje od 2007 roku cmentarz żydowski o powierzchni około 6800 metrów kwadratowych. Hüls nie miał i nie ma własnej gminy żydowskiej, a teren utworzono z myślą o przyszłych pochówkach mieszkańców Akwizgranu. Pierwszy pochówek odbył się 7 lutego 2007 roku, a uroczyste poświęcenie nastąpiło 19 listopada 2007 roku. Rada miasta wybrała obszar poza dotychczasowymi granicami cmentarza. Powodem było prawo do wieczystego spoczynku, obowiązujące w tradycji żydowskiej: nie dało się go pogodzić z zasadami użytkowania grobów na istniejącym terenie. Część żydowska jest wydzielona i podlega temu samemu miejskiemu zarządcy cmentarzy, a jej groby pozostają pod opieką lokalnej gminy żydowskiej. Co jeszcze warto wiedzieć o terenie? Droga dojazdowa prowadzi nad torami kolejowymi po ceglanym, sklepionym moście z 1936 roku. Most jest w bardzo złym stanie technicznym, a jego wymianę zatwierdzono w budżecie rzędu 560 tysięcy euro. Cmentarz zmienia się też w zieleni: do marca 2025 roku posadzono tu 211 drzew, a planowano założenie ogrodu sensorycznego. We wrześniu 2023 roku, 24 września, zorganizowano rodzinny Dzień Cmentarza (Tag des Friedhofs), podczas którego otwarto teren dla szerszej publiczności. Jak dojechać? Cmentarz leży przy Wilmersdorfer Straße 50. Dojedziesz tu komunikacją miejską, wysiadając na przystanku Hüls Friedhof. Teren jest duży, więc na spacer po alejach warto przeznaczyć więcej czasu, zwłaszcza jeśli szukasz konkretnego grobu lub części żydowskiej. Najczęstsze pytania Od kiedy działa Friedhof Hüls? Od 6 lutego 1979 roku. Ile ma powierzchni? Około 30 hektarów (303 672 m²), plus osobny cmentarz żydowski o powierzchni około 6800 m². Czy jest tu krematorium? Tak, miejskie krematorium Akwizgranu, z około 3100 kremacjami rocznie. Kiedy powstała część żydowska? Pierwszy pochówek odbył się 7 lutego 2007 roku, poświęcenie 19 listopada 2007 roku. Jaki przystanek jest najbliżej? Hüls Friedhof.
-
Neuer Niendorfer Friedhof
Hamburg
Neuer Niendorfer Friedhof to ewangelicki cmentarz w hamburskiej dzielnicy Niendorf, założony na początku XX wieku i do dziś czynny. Zajmuje około 12,5 hektara, a jego spokojne alejki i zadbana zieleń czynią go jednym z ważniejszych miejsc pamięci w północno-zachodniej części Hamburga. Gdzie leży Neuer Niendorfer Friedhof? Cmentarz znajduje się w pobliżu rynku Niendorfer Marktplatz, między ulicami Garstedter Weg i Sootbörn. To zwyczajna, mieszkalna okolica Hamburga, daleko od ścisłego centrum miasta. W sąsiedztwie biegnie jeden z pasów startowych hamburskiego lotniska, więc od czasu do czasu nad drzewami słychać samoloty. Taki kontrast między ciszą cmentarza a nowoczesną infrastrukturą to jedna z jego cech charakterystycznych. Skąd się wziął nowy cmentarz w Niendorfie? Dawniej chowano zmarłych wokół kościoła Marktkirche. W 1840 roku założono Alter Niendorfer Friedhof, czyli stary cmentarz. Z czasem i on okazał się zbyt mały, dlatego około 1900 roku w niewielkiej odległości wytyczono nowy cmentarz. Pierwsze pochówki odbyły się tu w 1903 roku. Nazwa „Neuer", czyli „nowy", odróżnia go od starszego sąsiada i pozostała w użyciu do dzisiaj. Co warto zobaczyć na cmentarzu? Najbardziej charakterystycznym budynkiem jest ośmioboczna kaplica. Nowy cmentarz długo nie miał sali do uroczystości pogrzebowych, więc fundusze na jej budowę przekazała rodzina Berenberg-Goßler. Kaplicę poświęcono w 1906 roku. W zamian rodzina przejęła kontrolę nad ścieżką, która wcześniej była publiczna i prowadziła przez należący do niej park. Bryła kaplicy nawiązuje stylem do kościoła Marktkirche. Wewnątrz, na ścianie, umieszczono tablicę upamiętniającą fundatora, Johna von Berenberg-Goßlera. Później kaplica otrzymała nową, niewielką wieżyczkę z brązowym krzyżem. W latach 1997–1998 budynek poddano gruntownej renowacji. Ci, którzy interesują się historią lokalną, znajdą tu więc dobrze zachowany przykład kaplicy cmentarnej z początku XX wieku. Jak duży jest cmentarz i jak jest użytkowany? Cmentarz ma około 19 200 grobów. Co roku odbywa się tu mniej więcej tysiąc pochówków, co pokazuje, że nie jest to zabytek zamknięty, lecz miejsce wciąż ważne dla mieszkańców dzielnicy. Prowadzi go ewangelicko-luterańska parafia z Niendorfa. Na terenie znajduje się również kwatera upamiętniająca 95 osób, które zmarły w czasie II wojny światowej. Została odnowiona w 2020 roku. To dobry przykład tego, że cmentarz jest nie tylko miejscem codziennych pochówków, lecz także zapisem trudniejszych rozdziałów historii miasta. Czy to miejsce dla turystów? Neuer Niendorfer Friedhof nie jest typową atrakcją turystyczną i nie ma tu rozbudowanej oferty zwiedzania. Dla osób, które lubią spokojne spacery i poznawanie lokalnej historii, może być jednak ciekawym przystankiem podczas pobytu w Niendorfie. Warto pamiętać o zasadach obowiązujących na cmentarzu: ciszy, szacunku wobec odwiedzających i uczestników pogrzebów oraz nieutrudnianiu ceremonii. Spacer najlepiej połączyć z wizytą na pobliskim rynku Niendorfer Marktplatz. Najczęstsze pytania Do jakiego wyznania należy cmentarz? Jest to cmentarz ewangelicki, prowadzony przez parafię z Niendorfa. Kiedy powstał? Pierwsze pochówki odbyły się w 1903 roku, a kaplica została poświęcona w 1906 roku. Jak duży jest cmentarz? Obejmuje około 12,5 hektara i około 19 200 grobów. Czy nadal się tu chowa zmarłych? Tak, rocznie odbywa się tu około tysiąca pochówków. Co jest najciekawsze architektonicznie? Ośmioboczna kaplica ufundowana przez rodzinę Berenberg-Goßler, nawiązująca stylem do kościoła Marktkirche.
-
Schönhauser Allee Jewish Cemetery
Cmentarz żydowski przy Schönhauser Allee w berlińskiej dzielnicy Prenzlauer Berg to jedna z najważniejszych nekropolii żydowskich w Niemczech i zarazem cichy, zielony zakątek w środku gęsto zabudowanego miasta. Zajmuje około pięciu hektarów, a stare drzewa i omszałe nagrobki tworzą atmosferę niemal parkową. Jak powstał cmentarz? Nekropolię otwarto w 1827 roku, gdy dawny cmentarz przy Große Hamburger Straße nie miał już miejsca na kolejne pochówki. Teren zaprojektował Friedrich Wilhelm Langerhans. Przez ponad pół wieku był to jedyny żydowski cmentarz w Berlinie, a pochówki odbywały się tu głównie do około 1880 roku, kiedy otwarto większy cmentarz w Weißensee. Ile grobów się tu znajduje? Liczby podawane w opracowaniach nieco się różnią. Mówi się o około 22 800 pojedynczych grobach i około 750 grobach rodzinnych, a w innych źródłach o około 25 tysiącach pochówków. Wzdłuż muru cmentarnego stoją okazałe grobowce ścienne, a z biegiem dziesięcioleci zmieniał się także materiał nagrobków: skromne dawne stele ustępowały granitowi i marmurowi. Dzięki temu cmentarz pokazuje, jak w XIX wieku zmieniało się życie społeczne, kulturalne i religijne niemieckich Żydów. Kto tu spoczywa? Pochowano tu wielu znanych berlińczyków, wśród nich malarza Maxa Liebermanna, kompozytora Giacomo Meyerbeera, kantora i kompozytora Louisa Lewandowskiego oraz wydawcę Samuela Fischera. Biogramy części pochowanych zebrano w publikacji Rosemarie Köhler i Ulricha Kratz-Whana z 1992 roku. Ślady wojny i pamięci W czasach nazistowskich zniszczono budynki pogrzebowe przy wejściu. W ich miejscu stoi dziś pomnik ofiar prześladowań, zaprojektowany przez Ferdinanda Friedricha w 1961 roku. W kwietniu 1945 roku na terenie cmentarza w zbiorowych mogiłach pochowano 2427 żołnierzy i cywilów zabitych w walkach ulicznych o Berlin. Co warto wiedzieć przed wizytą? Cmentarz jest zabytkiem pod ochroną i działa jak plenerowe muzeum kultury sepulkralnej. Mieści się tu także archiwum berlińskiej gminy żydowskiej. To miejsce zadumy, więc obowiązuje spokojne zachowanie, a mężczyźni zwyczajowo zakrywają głowę przy wejściu. Najczęstsze pytania Gdzie leży cmentarz? Przy Schönhauser Allee w Prenzlauer Berg, kilka minut od stacji metra Schönhauser Allee. Czy można wejść? Tak, cmentarz jest dostępny dla zwiedzających, ale godziny otwarcia warto sprawdzić przed wizytą, bo mogą się zmieniać. Czy to najstarszy żydowski cmentarz w Berlinie? Nie. Starszy jest cmentarz przy Große Hamburger Straße, ale przy Schönhauser Allee zachowało się znacznie więcej nagrobków i ich układ jest czytelniejszy. Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Zwykle wystarczy od godziny do półtorej, zwłaszcza jeśli chcesz odnaleźć groby Liebermanna i Meyerbeera. Czy cmentarz jest dobrym punktem na spacer po Prenzlauer Berg? Tak, łatwo połączyć go ze zwiedzaniem pobliskich ulic i podwórek dzielnicy, a po wizycie w tej ciszy dobrze zobaczyć też inne miejsca pamięci w centrum Berlina.
-
Göttingen City Cemetery
Göttingen
Göttingen City Cemetery (niem. Stadtfriedhof Göttingen) to miejski cmentarz w Getyndze w Dolnej Saksonii, znany przede wszystkim z grobów naukowców, którzy zapisali się w historii fizyki, matematyki i chemii. To spokojne, zielone miejsce, które łączy spacer wśród starych drzew z lekcją historii nauki i XX wieku. Dlaczego warto odwiedzić Stadtfriedhof w Getyndze? Getynga przez wieki była jednym z najważniejszych ośrodków naukowych Europy, a cmentarz miejski stał się miejscem spoczynku wielu związanych z tamtejszym uniwersytetem uczonych. Dla miłośników nauki to rodzaj kameralnego panteonu: na jednym terenie leżą ludzie, których nazwiska znają uczniowie i studenci na całym świecie. Kto jest pochowany na cmentarzu? Wśród pochowanych wymienia się między innymi: Maxa Plancka, twórcę teorii kwantów, Maxa Borna, fizyka, jednego z autorów mechaniki kwantowej, Davida Hilberta, jednego z największych matematyków swojej epoki, Friedricha Wöhlera, chemika znanego z syntezy mocznika, Otto Hahna, odkrywcę rozszczepienia jądra atomowego, Walthera Nernsta i Adolfa Windausa, laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (odpowiednio 1920 i 1928). Nobel-Rondell Szczególną uwagę zwraca pomnik zwany Nobel-Rondell. Upamiętnia on noblistów, którzy pracowali na Uniwersytecie w Getyndze. Dla wielu odwiedzających to główny punkt spaceru, dobre miejsce na zdjęcia i chwilę zadumy nad dziejami nauki. Groby wojenne Cmentarz ma także wymiar pamięci o wojnach światowych. Według informacji Volksbundu, niemieckiej organizacji opiekującej się grobami wojennymi, spoczywa tu około 1700 ofiar I i II wojny światowej, mniej więcej połowę stanowią niemieccy żołnierze. Pochowano tu również wielu jeńców radzieckich i robotników przymusowych z obozów, które w Getyndze działały w obu wojnach. Kwatera wojskowa z grobami z czasów II wojny światowej skupia głównie żołnierzy poległych w kwietniu 1945 roku. Jak zwiedzać cmentarz? To czynny cmentarz, więc obowiązuje tu cisza i szacunek dla żałobników. Zwiedzanie warto zaplanować na spokojną godzinę lub dwie: przejdź alejkami, odszukaj groby znanych uczonych, odwiedź Nobel-Rondell i kwaterę wojenną. Najlepiej wybrać dzień z dobrą pogodą, bo większość trasy prowadzi pod gołym niebem. Zdjęcia rób dyskretnie i nie wchodź na groby. Najczęstsze pytania Czy na cmentarzu pochowano noblistów? Tak. Cmentarz kojarzony jest z grobami uczonych związanych z getyngeńskim uniwersytetem, a Nobel-Rondell upamiętnia laureatów Nagrody Nobla z tej uczelni. Czy to miejsce nadaje się dla turystów? Tak, pod warunkiem zachowania powagi miejsca. Cmentarz jest jednocześnie miejscem pochówków i spacerów pamięci. Czy znajdują się tu groby wojenne? Tak. Spoczywa tu około 1700 ofiar obu wojen światowych, w tym żołnierze i jeńcy oraz robotnicy przymusowi. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie? Zwykle wystarczy od godziny do dwóch, zależnie od tego, ilu grobów chcesz poszukać. Gdzie jest cmentarz? W Getyndze w Dolnej Saksonii, w Niemczech. Przed wizytą sprawdź na mapie dojście do wybranej części cmentarza i godziny otwarcia bram.
-
Hauptfriedhof Mainz
Mainz
Hauptfriedhof Mainz to największy cmentarz w Moguncji, założony w 1803 roku, w czasach francuskiej administracji miasta. Dziś jest jednocześnie miejscem pamięci, parkiem miejskim i zabytkiem kultury, w którym spacer przypomina lekcję historii Nadrenii-Palatynatu. Dlaczego ten cmentarz jest wyjątkowy? Mogunckie Hauptfriedhof uchodzi za wzór dla paryskiego cmentarza Père-Lachaise, który powstał rok później. Gdy Moguncja należała do Francji, nowoczesne podejście do chowania zmarłych poza ścisłym centrum miasta stało się wzorcem także dla innych miejsc w Europie. Dla osoby zainteresowanej dziejami miasta to jeden z najciekawszych przykładów epoki napoleońskiej w lokalnym krajobrazie. Jak powstał? Cmentarz urządzono w dolinie Zahlbach, na terenach, które wcześniej należały do klasztoru Dalheim. Decyzję z 1803 roku wiąże się z francuskim prefektem Jeanbonem St. André. Nowa nekropolia miała pełnić funkcję głównego cmentarza chrześcijańskiego miasta i od tamtej pory rozrastała się razem z Moguncją. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano wielu znanych mieszkańców miasta i osób związanych z regionem. Wśród nich są: Eduard David – polityk, pierwszy przewodniczący Zgromadzenia Narodowego Republiki Weimarskiej, Paul Haenlein – pionier lotnictwa, Fritz Strassmann – chemik, Heinrich Bone – filolog i autor śpiewnika, Carl Friedrich Bruch – ornitolog, Kathinka Zitz-Halein – pisarka i działaczka społeczna, Franz Ambros Alexander – wydawca muzyczny. Dzięki tak różnym biografiom spacer po alejkach pokazuje, jak wielu ludzi nauki, polityki i kultury związało swoje życie z Moguncją. Co zobaczyć na terenie cmentarza? Na terenie cmentarza znajdują się założenia honorowe i kwatery wojenne. Najbardziej znanym miejscem jest Deutscher Ehrenhof, czyli niemiecki dziedziniec honorowy. Są tu także pomniki wojenne, między innymi pomnik pruski oraz pomnik żołnierzy francuskich, którego autorem jest Louis-Henri Nicot. Ponad 230 nagrobków i pomników cmentarza figuruje na liście zabytków, więc warto zwracać uwagę na rzeźby, inskrypcje i dawne kaplice grobowe. Czy to dobre miejsce na spacer? Tak. Hauptfriedhof pełni rolę ważnej zieleni miejskiej: stare drzewa, długie aleje i spokój sprawiają, że wielu mieszkańców traktuje go jak park. Zachowaj jednak powagę miejsca, bo nadal jest to czynny cmentarz, na którym odbywają się pogrzeby i odwiedziny rodzin. Najlepiej przeznaczyć na zwiedzanie przynajmniej godzinę, a w razie zainteresowania historią zabytkowych grobów – więcej. Najczęstsze pytania Kiedy założono Hauptfriedhof Mainz? W 1803 roku, gdy Moguncja znajdowała się pod francuską administracją. Czy to prawda, że był wzorem dla Père-Lachaise? Tak, według źródeł mogunckie założenie posłużyło za wzór dla paryskiego cmentarza, powstałego rok później. Kto jest tu pochowany? Między innymi polityk Eduard David, pionier lotnictwa Paul Haenlein i chemik Fritz Strassmann. Co to jest Deutscher Ehrenhof? To honorowa kwatera na terenie cmentarza, jedna z założeń poświęconych pamięci ofiar wojen. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, jest uznany za zabytek kultury, a ponad 230 nagrobków i pomników objęto ochroną konserwatorską. Czy można tu spacerować? Tak, cmentarz jest także ważnym terenem zielonym miasta, ale obowiązuje zachowanie ciszy i szacunku.
-
Taucherfriedhof
Budziszyn
Taucherfriedhof (Gottesacker zum Taucher) to największy cmentarz w Budziszynie, położony na wschodnich obrzeżach miasta przy ulicy Löbauer Straße. Zajmuje około 8 hektarów i jest jednocześnie miejscem pochówku, pomnikiem historii i spokojnym terenem zielonym, po którym spaceruje się wśród starych drzew i barokowych grobowców. Skąd wzięła się nazwa? Cmentarz założono w 1523 roku poza murami starego miasta. Starszy cmentarz przy kościele św. Piotra był już przepełniony, więc rada miejska wyznaczyła nowy teren i poświęciła go Świętej Trójcy. Nazwa pochodzi od kaplicy: Kaplica Mariacka stała wcześniej w lesie Taucherwald, który od 1484 roku należał do miasta. W 1523 roku rozebrano ją i odbudowano przy trakcie w stronę Löbau, na wschód od zewnętrznej Bramy Reichentor. Od tego czasu miejsce nazywano „Gottesacker zum Taucher", czyli „Polem Bożym przy Taucher", a w mowie potocznej po prostu Taucherfriedhof. Co warto zobaczyć na miejscu? Kościół Taucherkirche. Pierwotna kaplica nie przetrwała długo, ponieważ zniszczyła ją burza około połowy XVI wieku. Obecny kościół zaczęto budować w 1598 roku, a uroczyście poświęcono go rok później. Cmentarz należy do ewangelicko-luterańskiej parafii św. Piotra w Budziszynie, a kościół stoi na jego terenie. W 1885 roku otwarto kaplicę przedpogrzebową, która przejęła rolę miejsca pożegnań. Barokowa ulica grobowców. Najbardziej charakterystyczną częścią historycznego cmentarza jest aleja, wzdłuż której ciągną się murowane grobowce rodzinne, w większości barokowe. To jedno z tych miejsc, w których cmentarz przypomina plenerową galerię rzeźby i kamieniarki. Pomniki wojenne. Na terenie cmentarza znajdują się pomniki i kamienie pamiątkowe upamiętniające poległych w bitwie pod Budziszynem w 1813 roku oraz ofiary obu wojen światowych. Dla wielu odwiedzających to także miejsce refleksji nad historią regionu. Część łużycka. W Budziszynie, będącym ważnym ośrodkiem kultury Serbów łużyckich, na cmentarzu wydzielono także sektor pochówków serbołużyckich, co przypomina o wielokulturowym charakterze miasta. Najczęstsze pytania Czy cmentarz jest czynny? Tak, to nadal miejsce pochówków, więc obowiązuje zachowanie ciszy i szacunku. Zachowaj dystans wobec trwających ceremonii. Jak duży jest cmentarz? Ma około 8 hektarów, co czyni go największym cmentarzem w granicach miasta. Dane o liczbie miejsc grzebalnych w różnych opracowaniach się różnią, dlatego lepiej traktować je orientacyjnie. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, jego historyczna część jest objęta ochroną konserwatorską. W 2023 roku, z okazji 500-lecia, miasto przygotowało wystawę poświęconą jego dziejom, kościołowi Taucherkirche i dawnemu szpitalowi Taucher. Czy warto tu przyjść, jeśli nie interesują mnie cmentarze? Jeśli lubisz historię, architekturę sepulkralną lub spokojne spacery, tak. Stare drzewa, barokowe grobowce i kościół z końca XVI wieku tworzą jedno z najspokojniejszych miejsc w Budziszynie, a dojście z centrum zajmuje niewiele czasu. Dla kogo to miejsce? Taucherfriedhof polecamy osobom zainteresowanym historią Łużyc i reformacji, miłośnikom fotografii i spacerów po cichych miejscach. Najlepiej zajrzeć tu w ciągu dnia, w łagodniejszej porze roku, gdy zieleń i światło podkreślają kamienne detale grobowców.
-
Alter Israelitischer Friedhof (Munich)
Monachium
Stary Cmentarz Żydowski w Monachium (Alter Israelitischer Friedhof) to najstarsza żydowska nekropolia miasta, położona w dzielnicy Sendling przy Thalkirchner Straße. Zachowane nagrobki, ceglany mur i historia pełna zwrotów czynią z niej ważny, choć mało znany punkt na mapie pamięci Monachium. Dlaczego ten cmentarz jest wyjątkowy? Gmina żydowska założyła go w 1816 roku, za zgodą króla Maksymiliana I Józefa. Był to pierwszy żydowski cmentarz w Monachium od czasu wypędzenia Żydów z miasta w 1442 roku. Poświęcenie odbyło się 24 marca 1816 roku. Dla odradzającej się wspólnoty było to wydarzenie przełomowe: po stuleciach przymusowej nieobecności wierni znów mogli chować zmarłych we własnym mieście. Jak wygląda cmentarz? Teren był kilkakrotnie powiększany, a ostatnią rozbudowę zamknięto wzniesieniem ceglanego muru, który otacza około 2,5 hektara. Dom przedpogrzebowy, czyli halę żałobną, zbudowano od nowa w 1882 roku według projektu Hansa Grässela, znanego monachijskiego architekta cmentarnego. Wśród pochowanych jest Michael Beer, brat kompozytora Giacoma Meyerbeera. Jego grobowiec zaprojektował Leo von Klenze, jeden z najsłynniejszych architektów bawarskiego klasycyzmu. Sarkofag zdobią przedstawienia niedźwiedzi, co jest aluzją do nazwiska zmarłego. Liczba pochówków bywa podawana różnie, mniej więcej od ponad pięciu do około sześciu tysięcy. Od zamknięcia do czasów nazizmu Gmina zaczęła szukać nowego terenu już na początku XX wieku. Nowy cmentarz żydowski przy Garchinger Straße otwarto w 1908 roku. Od tej pory na starym cmentarzu chowano już tylko w istniejących grobach rodzinnych. W 1942 roku gestapo zamknęło cmentarz. Teren sprzedano w ramach tak zwanej aryzacji, a część gruntu użytkowała później szkółka ogrodnicza. Na cmentarzu znajduje się dziewięć grobów ofiar nazistowskich prześladowań, pochowanych tu w latach 1933–1940. Zniszczenia po wojnie Cmentarz wielokrotnie padał ofiarą dewastacji. W 1950 roku skradziono około 50 miedzianych i brązowych tablic nagrobnych. W 1980 roku młodzi ludzie przewrócili około 270 nagrobków, co było najcięższą profanacją w jego dziejach. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzać cmentarz na własną rękę? Nie. Cmentarz jest dostępny wyłącznie w ramach zorganizowanych zwiedzań z przewodnikiem, więc warto wcześniej sprawdzić terminy u gminy żydowskiej. Czy nadal odbywają się tu pogrzeby? Tylko w rzadkich przypadkach, w istniejących grobach rodzinnych. Gdzie leży cmentarz? W południowej części miasta, w dzielnicy Sendling, przy Thalkirchner Straße. Ile czasu zajmuje wizyta? Zwiedzanie z przewodnikiem pozwala spokojnie obejrzeć najważniejsze nagrobki i poznać historię gminy; warto zarezerwować kilkadziesiąt minut. Jak zachować się na cmentarzu? Obowiązują zasady szacunku wobec miejsca pamięci: ciche zachowanie i stosowny ubiór. Mężczyźni zwykle zakładają nakrycie głowy; zasady podaje przewodnik. To miejsce dla osób zainteresowanych historią Monachium, kulturą żydowską i architekturą XIX wieku, szukających spokojniejszej alternatywy dla zatłoczonych atrakcji centrum.
-
St. Elisabeth-Friedhof
Berlin
Cmentarz św. Elżbiety (St. Elisabeth-Friedhof) to zabytkowy cmentarz ewangelicki w berlińskiej dzielnicy Mitte, przy Ackerstraße, kilkaset metrów od dawnej granicy między wschodnim i zachodnim Berlinem. Założony w pierwszej połowie XIX wieku, zachował układ ogrodowy z alejami i do dziś jest cichą, zieloną enklawą w gęsto zabudowanej okolicy. Co to za miejsce? Cmentarz urządziła w 1843 roku parafia ewangelicka św. Elżbiety, a pierwszy pochówek odbył się w 1844 roku. Obecnie należy do parafii Sophiengemeinde, która powstała po zjednoczeniu Niemiec z połączenia gmin św. Elżbiety i św. Zofii. Teren zajmuje 2,69 hektara i jest wpisany do rejestru zabytków jako zabytek ogrodowy (Gartendenkmal). Układ nekropolii to tzw. Alleequartierfriedhof, czyli cmentarz podzielony alejami na prostokątne kwartały. Jak zmieniał się cmentarz? Około 1850 roku teren powiększono. Około 1892 roku trzeba go było z kolei zmniejszyć od północy, ponieważ w tym miejscu stanął kościół Pojednania (Versöhnungskirche). Gdy pierwszy cmentarz okazał się za mały, parafia w 1875 roku założyła drugi, przy Wollankstraße, dlatego w Berlinie funkcjonuje też cmentarz określany jako St. Elisabeth II. Co warto zobaczyć? Żeliwny krzyż przy głównym wejściu. Duży krzyż z Królewskiej Odlewni Żeliwa pochodzi z 1851 roku i został ufundowany przez króla Fryderyka Wilhelma IV. Trzyczęściowa brama. Wejście tworzą filary i żelazne kraty. Grobowiec rodziny Wollank. To największy obiekt grzebalny na cmentarzu, rodzinny grobowiec w stylu włoskiego neorenesansu. Pochowano w nim kolejnych 29 członków rodziny w ciągu 152 lat, aż do początku 2003 roku. Grób Ludwiga Erka (1807–1883). Erk był pedagogiem muzycznym i znanym zbieraczem pieśni. Grób Wilhelma Boegeholda (1815–1873). Był pierwszym pastorem kościoła św. Elżbiety. Czy warto tu przyjść? To miejsce dla osób, które lubią spokojne spacery, historię miasta i architekturę funeralną. Nie jest to atrakcja w typowym sensie: cmentarz nadal służy żałobnikom, więc obowiązuje cisza i uszanowanie grobów. Dobrze łączy się ze zwiedzaniem pobliskiej Bernauer Straße i kościoła Pojednania, a także z przechadzką po okolicy Ackerstraße. Najczęstsze pytania Gdzie leży cmentarz? W dzielnicy Mitte, na wschód od Ackerstraße, pod numerem 37. Kiedy powstał? Został założony w 1843 roku, a poświęcono go i rozpoczęto pochówki w 1844 roku. Jak duży jest cmentarz? Ma 2,69 hektara. Czy jest zabytkiem? Tak, jest wpisany jako zabytek ogrodowy w Berlinie. Kto jest tu pochowany? Między innymi rodzina Wollank, muzyk i pedagog Ludwig Erk oraz pastor Wilhelm Boegehold, pierwszy duszpasterz parafii św. Elżbiety. Czy to czynny cmentarz? Tak, należy do parafii ewangelickiej, dlatego podczas wizyty trzeba zachować spokój i szacunek.
-
Hauptfriedhof Stuttgart
Stuttgart
Hauptfriedhof Stuttgart to cmentarz w dzielnicy Bad Cannstatt, otwarty 28 stycznia 1918 roku, w ostatnim roku I wojny światowej. Zajmuje 29,6 hektara i jest drugim co do wielkości cmentarzem w Stuttgarcie. To spokojne, rozległe miejsce, w którym widać zarówno historię miasta, jak i jego różnorodność religijną i kulturową. Kiedy i jak powstał cmentarz? Cmentarz otwarto w 1918 roku, w czasie wojny. Konkurs na jego projekt wygrali architekci Ludwig Eisenlohr i Oscar Pfennig, którym powierzono realizację. Od otwarcia teren był kilkakrotnie powiększany, dlatego dzisiejszy układ jest efektem rozbudowy etapami, a nie jednego planu zrealizowanego naraz. Jak duży jest Hauptfriedhof? Obszar cmentarza dzieli się na ponad 120 oddziałów, a łącznie znajduje się tu około 15 tysięcy miejsc pochówku. Przy takiej skali łatwo się zgubić, więc warto zaplanować spacer i zorientować się w układzie alej przy wejściu. Rozmiar sprawia, że cmentarz bardziej przypomina park niż niewielką nekropolię miejską. Kto tu spoczywa? Na Hauptfriedhofie pochowano między innymi Willi Bleichera, związkowca i uczestnika oporu wobec nazizmu, Herberta Czaję, posła do Bundestagu i prezydenta Związku Wypędzonych, oraz Gerharda Mayera-Vorfeldera, działacza sportowego i polityka CDU. Dla osób zainteresowanych niedawną historią Niemiec to dobry punkt wyjścia do poszukiwania miejsc pamięci. Różne tradycje pochówku Cmentarz obejmuje odrębne pola ormiańskie i muzułmańskie oraz duże pole żydowskie. Dzięki temu pokazuje, że Stuttgart był i jest miastem zamieszkanym przez ludzi o różnym pochodzeniu i wierzeniach. Zwrócenie uwagi na różnice w nagrobkach, napisach i sposobie urządzenia grobów pozwala to dostrzec bez żadnych dodatkowych przewodników. Podczas spaceru warto zwolnić tempo i zajrzeć w boczne aleje, bo właśnie tam najlepiej widać zróżnicowanie nagrobków i sposób, w jaki z biegiem dziesięcioleci zmieniały się upodobania i zwyczaje pogrzebowe mieszkańców. Czy warto tu przyjść jako turysta? To nie typowa atrakcja z biletem i kasą, lecz miejsce ciszy i refleksji. Przychodzą tu przede wszystkim mieszkańcy odwiedzający bliskich, ale także osoby zainteresowane historią, architekturą cmentarną, genealogią lub po prostu spacerem w spokojnej scenerii. Obowiązują zasady dobrego wychowania: ciche zachowanie, brak hałasu, szacunek dla odwiedzających groby i uważne fotografowanie, najlepiej bez uwzględniania osób w kadrze. Najczęstsze pytania Gdzie leży Hauptfriedhof Stuttgart? W stuttgarckiej dzielnicy Bad Cannstatt. Kiedy został otwarty? 28 stycznia 1918 roku. Jak duży jest cmentarz? Ma 29,6 hektara powierzchni, ponad 120 oddziałów i około 15 tysięcy grobów. To drugi pod względem wielkości cmentarz miasta. Czy są tu pola wyznaniowe? Tak, ormiańskie, muzułmańskie i duże żydowskie. Kto jest tu pochowany? Między innymi Willi Bleicher, Herbert Czaja i Gerhard Mayer-Vorfelder. Czy mogę tu spacerować? Tak, cmentarz jest miejscem publicznym, ale należy zachować ciszę i uszanować miejsce spoczynku zmarłych.
-
Stadtgottesacker
Halle (Saale)
Stadtgottesacker w Halle (Saale) to renesansowy cmentarz miejski, zbudowany na wzór włoskich założeń typu campo santo. Należy do najciekawszych zabytków miasta i uchodzi za jedno z arcydzieł renesansu na północ od Alp. Jak powstał Stadtgottesacker? Po 1529 roku kardynał Albrecht kazał zlikwidować dawne miejsca pochówku w obrębie miejskich murów. Nowy cmentarz stanął na wzgórzu Martinsberg. Budowę rozpoczęto w 1557 roku pod kierunkiem radzieckiego budowniczego i kamieniarza Nickela Hoffmanna. Wzorem były włoskie campo santo: czworoboczny dziedziniec otoczony arkadami, w których chowano zamożne rodziny. Co zobaczysz na miejscu? Założenie otacza 94 łuki arkadowe, otwarte w stronę wewnętrznego placu. Ostatni z nich ukończono w 1594 roku, a wieżę bramną wzniesiono w 1590 roku. Pod arkadami mieściły się rodzinne krypty zamykane kratami, a dziś można podziwiać kamienne ściany łuków, inskrypcje i kamieniarkę z czasów renesansu. Kontrast między ciszą dziedzińca a ruchem otaczającego miasta robi duże wrażenie. Co zmieniło się przez wieki? W XIX wieku większość krypt zasypano ziemią, ponieważ rosły wymagania higieniczne wobec cmentarzy. Podczas II wojny światowej bombardowania zniszczyły 26 łuków. Od 1990 roku odbudową i zagospodarowaniem zajmuje się stowarzyszenie Bauhütte Stadtgottesacker. Brakujące łuki projektowali studenci rzeźby z uczelni Burg Giebichenstein, a jedenaście z nich wykonał Marcus Golter. Dzięki temu obok oryginalnych arkad stoją współczesne realizacje artystyczne. Kto tu spoczywa? Na cmentarzu pochowano między innymi Gottfrieda Olearia oraz przodków Georga Friedricha Händla, kompozytora związanego z Halle. To dobry powód, by połączyć wizytę z poznawaniem muzycznej historii miasta. Dlaczego warto tu przyjść? Stadtgottesacker to jeden z nielicznych w pełni zachowanych cmentarzy typu campo santo na północ od Alp. Spacer pod arkadami zajmuje niewiele czasu, ale daje wgląd w to, jak mieszczanie renesansu myśleli o śmierci, pamięci i prestiżu rodziny. Miejsce nadaje się dla miłośników architektury, historii i fotografii, a także dla każdego, kto szuka spokojnego zakątka w centrum Halle. Najczęstsze pytania Z jakiej epoki pochodzi cmentarz? Z renesansu. Budowę rozpoczęto w 1557 roku, a ostatni łuk arkad powstał w 1594 roku. Ile łuków ma założenie? Łącznie 94 łuki arkadowe, z czego 26 zniszczono w czasie II wojny światowej i odtworzono w nowszych czasach. Kto się opiekuje cmentarzem? Od 1990 roku stowarzyszenie Bauhütte Stadtgottesacker zajmuje się odnową i zagospodarowaniem obiektu. Czy cmentarz jest podobny do włoskich? Tak, powstał na wzór włoskich założeń campo santo, z dziedzińcem otoczonym arkadami.
-
Alter Friedhof Potsdam
Poczdam
Alter Friedhof w Poczdamie to zabytkowy cmentarz komunalny położony niedaleko centrum miasta, przy Heinrich-Mann-Allee 106. Od ponad dwóch stuleci służy mieszkańcom stolicy Brandenburgii, a dziś jest też spokojnym miejscem spacerów wśród starych nagrobków, drzew i historii miasta. Gdzie leży Alter Friedhof i jak do niego trafić? Główne wejście znajduje się przy Heinrich-Mann-Allee 106, na południowy wschód od dworca głównego Poczdam Hauptbahnhof. Dojście z okolic dworca jest krótkie, więc cmentarz łatwo wpleść w zwiedzanie miasta, także jako przystanek poza typowym szlakiem pałaców i ogrodów. Po drugiej stronie ulicy leży Neuer Friedhof, czyli Nowy Cmentarz, który powstał jako uzupełnienie starej nekropolii. Jak wielki jest ten cmentarz i od kiedy istnieje? Teren obejmuje 10 hektarów i od momentu założenia jego powierzchnia się nie zmieniła. To drugi pod względem wielkości cmentarz Poczdamu, mniejszy tylko od sąsiedniego Neuer Friedhof. Pierwszy pochówek odbył się 26 kwietnia 1796 roku, kiedy pochowano syna poczdamskiego mydlarza. Nazwa „Stary Cmentarz" przylgnęła do miejsca w 1867 roku, gdy zrobiło się zbyt ciasno i po przeciwnej stronie ulicy otwarto nowy cmentarz. Na terenie Alter Friedhof mieści się też zarząd wszystkich komunalnych cmentarzy Poczdamu. Kto jest tu pochowany? Spacer alejkami to także lekcja historii. Na cmentarzu spoczywają osoby ważne dla kultury, nauki i życia publicznego regionu: Johann Joachim Quantz – flecista i kompozytor związany z dworem Fryderyka Wielkiego, Hermann Schulze-Delitzsch – działacz społeczny i polityk, pionier spółdzielczości, Ernst von Bergmann – wybitny chirurg, Alexander Schuke – budowniczy organów, założyciel znanego poczdamskiego zakładu organmistrzowskiego. Na liście pochowanych znajdują się również między innymi geodeta Friedrich Robert Helmert, pisarz i reformator Moritz von Egidy oraz wojskowi, tacy jak generał artylerii Hans von Gronau. Na terenie cmentarza stoi ponadto pomnik Eleonore Prochaska, bohaterki wojen napoleońskich. Sama jej mogiła znajduje się jednak w innym miejscu, na cmentarzu w Dannenbergu. Co jeszcze warto zobaczyć? Dominantą założenia jest klasycystyczna kaplica pogrzebowa z 1851 roku, zaprojektowana przez Ferdinanda von Arnima. Budynek dobrze pasuje do poczdamskiej tradycji architektonicznej, w której klasycyzm odgrywa ważną rolę. Warto zwrócić uwagę na różnorodność nagrobków: od skromnych płyt po rzeźbione pomniki rodzinne, które pokazują zmieniające się z epoki na epokę gusta i zamożność mieszkańców. Cmentarz został mocno zniszczony w czasie II wojny światowej, a od 1980 roku przeszedł kolejną, wyraźną przebudowę. Dzięki temu układ alejek i zieleni nie jest dziś wiernym obrazem pierwotnego założenia, ale nadal robi wrażenie parku pełnego ciszy. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Alter Friedhof jest płatny? Nie podano opłaty za wejście; to czynny cmentarz komunalny, więc obowiązuje zachowanie pełne szacunku: cisza, brak głośnej muzyki i uważność przy grobach. Czy to czynny cmentarz? Tak, mieści się tu zarząd komunalnych cmentarzy Poczdamu, a miejsce służy mieszkańcom jako nekropolia. Dla kogo jest ta wizyta? Dla osób lubiących historię, muzykę barokową, historię nauki i spokojne miejsca, a także dla każdego, kto chce zobaczyć inne oblicze Poczdamu niż pałace Sanssouci. Ile czasu zająć? Przy powierzchni 10 hektarów na spokojny spacer i odszukanie najsłynniejszych grobów dobrze zarezerwować od godziny do dwóch.
-
St. Lorenz Friedhof
Cmentarz St. Lorenz w Lubece to zabytkowy, parkowy cmentarz przy ulicy Steinrader Weg, na północ od dworca głównego. Powstał pod koniec XVI wieku jako miejsce pochówku ofiar zarazy i do dziś pozostaje czynną nekropolią oraz jednym z cichszych zakątków miasta. Jak powstał cmentarz St. Lorenz? Początki cmentarza sięgają roku 1597. Lubekę nawiedziła wtedy epidemia dżumy, która według szacunków pochłonęła mniej więcej jedną trzecią mieszkańców. Zmarłych nie dało się już grzebać na cmentarzach w obrębie murów miejskich, więc urządzono zastępczy teren poza zabudową. Jako datę poświęcenia podaje się 10 sierpnia 1597 roku. Liczba ofiar epidemii różni się w zależności od opracowania i bywa określana na 7000–8000 osób. Cmentarz jest starszy od stojącego obok kościoła. Według jednego z opracowań przedmiejski kościół St. Lorenz wywodzi się z kaplicy dawnego cmentarza zarazy, choć nie jest jasne, czy kaplica faktycznie powstała już w XVI wieku. Obecny budynek kościoła pochodzi z okolic roku 1900. Co warto zobaczyć na miejscu? Najstarszym i najbardziej wymownym zabytkiem jest krzyż morowy z 1598 roku, stojący przy wejściu do kościoła. Uchodzi za swoisty akt założycielski nekropolii i przypomina o czasach, gdy dżuma zmieniła oblicze miasta. Sam teren ma charakter parku. Cmentarz ciągnie się wzdłuż ulicy Steinrader Weg, a stare drzewa i alejki sprzyjają spokojnemu spacerowi. Zarówno cmentarz, jak i kościół objęto ochroną zabytków w 1977 roku. Czy cmentarz nadal jest używany? Tak. To czynny cmentarz, na którym według relacji kierowniczki odbywa się przeciętnie około pięciu pogrzebów tygodniowo. Warto o tym pamiętać podczas wizyty: zachowaj ciszę, nie przeszkadzaj żałobnikom i traktuj to miejsce z szacunkiem. Kto zarządza cmentarzem? W 1906 roku cmentarz przeszedł pod zarząd miejski. Od stycznia 2008 roku ponownie prowadzi go własna parafia, czyli ewangelicka gmina St. Lorenz. Od czasu do czasu odbywają się tu dni otwarte i akcje porządkowe z udziałem mieszkańców. Jak dojść na cmentarz St. Lorenz? Cmentarz leży w dzielnicy Sankt Lorenz Nord, tuż na północ od lubeckiego dworca głównego. Z centrum dworca dojdziesz tu pieszo w krótkim czasie, kierując się na Steinrader Weg. To dobre miejsce na odpoczynek po zwiedzaniu starówki wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO, szczególnie dla osób zainteresowanych historią miasta, epidemii i lokalną kulturą żałoby. Najczęstsze pytania Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Nie ma informacji o opłatach za wstęp. Cmentarz jest miejscem publicznym, ale służy przede wszystkim pochówkom, więc obowiązują zasady szacunku i ciszy. Z jakiego okresu pochodzi cmentarz? Z roku 1597, kiedy założono go w reakcji na epidemię dżumy. Krzyż morowy przy kościele pochodzi z 1598 roku. Czy cmentarz jest zabytkiem? Tak, wraz z kościołem znajduje się pod ochroną zabytków od 1977 roku. Gdzie dokładnie leży? Przy Steinrader Weg w Lubece, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła St. Lorenz i na północ od dworca głównego. Czy warto tu przyjść? Tak, jeśli interesuje Cię historia Lubeki, dawne cmentarze zarazy albo szukasz spokojnego, zielonego miejsca z dala od turystycznego tłumu starego miasta.
-
Waldfriedhof
Akwizgran
Waldfriedhof w Akwizgranie to cmentarz leżący na skraju Lasu Akwizgrańskiego, w południowo-zachodniej części miasta, przy ulicy Monschauer Straße. Spokojne, zadrzewione miejsce łączy funkcję zwykłej nekropolii z rolą pamiątki po dwóch wojnach światowych. Dla odwiedzających jest to raczej przystanek zadumy niż klasyczna atrakcja turystyczna. Czym jest Waldfriedhof? Nazwa po niemiecku oznacza „cmentarz leśny". Tak określa się nekropolie, na których dominuje gęsty, pielęgnowany drzewostan, a groby wtapiają się w krajobraz leśny. Akwizgrański Waldfriedhof jest częścią kompleksu leśnego miasta: teren przeszedł w ręce Akwizgranu w 1897 roku, gdy miasto przejęło las gminy Burtscheid. Wtedy do miejskiego majątku trafiła także wieża Bismarcka stojąca w pobliżu. Wśród zieleni sąsiaduje ze sobą kilka obszarów. Obok zwykłych kwater komunalnych znajduje się cmentarz honorowy (Ehrenfriedhof) z pomnikiem pamięci. Całość wpisano w wykaz cennych obszarów krajobrazu kulturowego regionu, razem z pobliskim założeniem Gut Schöntal i sztolnią Eicher Stollen. Cmentarz honorowy i groby wojenne Najbardziej wymowna część to kwatery wojenne. Pochówki w sąsiednim cmentarzu honorowym rozpoczęto w sierpniu 1914 roku, początkowo dla poległych w I wojnie światowej. Od listopada 1939 roku teren rozszerzono o ofiary II wojny światowej. Według rejestru niemieckiego Volksbundu spoczywa tu około pięciu tysięcy ofiar obu wojen. Szczególne miejsce zajmują ofiary nalotów bombowych na Akwizgran. Pochowano je na odrębnych polach. Jedna z najtragiczniejszych dat to 11 kwietnia 1944 roku, kiedy w bombardowaniu zginęło 1525 osób. Drugim ważnym dniem w historii miasta jest nalot z 14 lipca 1943 roku. Osobne pole przeznaczono dla 52 ofiar reżimu nazistowskiego. Ich prochy przeniesiono tu z innych miejsc, a obecnie spoczywają na polu oznaczonym jako 8b. Na cmentarzu znajduje się też dawna kwatera żydowska, wydzielona od części nieżydowskiej, z grobami szesnastu żydowskich żołnierzy z I wojny światowej. W obrębie cmentarza stoją także pomniki: centralny krzyż pamięci, tablice z tekstami upamiętniającymi, monument poświęcony strażakom oraz groby żołnierzy Wspólnoty Narodów. Co zobaczyć na miejscu? cmentarz honorowy z pomnikiem i centralnym krzyżem, pola z grobami ofiar bombardowań, kwaterę ofiar nazizmu, stare drzewa i leśne ścieżki między kwaterami, groby żołnierzy z różnych państw. Najczęstsze pytania Gdzie leży Waldfriedhof w Akwizgranie? Przy Monschauer Straße 65, kod pocztowy 52076, na granicy lasu miejskiego. Czy to miejsce nadaje się do zwiedzania? Tak, ale pamiętaj, że to czynny cmentarz i miejsce pamięci. Obowiązuje cisza i szacunek, a fotografowanie warto ograniczyć do ogólnych widoków. Jak dojechać? W pobliżu znajduje się przystanek komunikacji miejskiej o nazwie „Waldfriedhof". Dokładne połączenia najlepiej sprawdzić w rozkładzie lokalnego przewoźnika. Ile czasu przeznaczyć na wizytę? Na spokojny spacer po cmentarzu honorowym i okolicznych kwaterach wystarczy zwykle od godziny do dwóch. Czy można połączyć wizytę ze spacerem po lesie? Tak. Cmentarz przylega do Lasu Akwizgrańskiego, więc łatwo wpleść go w dłuższą wycieczkę pieszą, na przykład w stronę wieży Bismarcka. Dla kogo? Dla osób interesujących się historią XX wieku, zwłaszcza dziejami Akwizgranu w czasie wojny, dla miłośników cichych, zielonych zakątków oraz dla tych, którzy w podróży szukają miejsc refleksji. Jeśli dopiero planujesz pobyt w mieście, potraktuj Waldfriedhof jako dopełnienie zwiedzania katedry i starówki: spokojne, poważne, ale bardzo ludzkie spojrzenie na przeszłość regionu.
-
Jewish cemetery Battonnstraße
Frankfurt nad Menem
Stary cmentarz żydowski przy Battonnstraße to jedno z najstarszych miejsc pamięci żydowskiej we Frankfurcie nad Menem. Leży w samym centrum miasta, tuż przy dawnym obszarze Judengasse, a jego najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z końca XIII wieku. Dziś to cichy, zamknięty mur kamienny ogród, w którym stoją tysiące macew. Jak wygląda historia tego cmentarza? Przez kilka stuleci chowano tu zmarłych członków frankfurckiej gminy żydowskiej. Źródła podają różne daty początku użytkowania, od XIII do XV wieku, natomiast najstarsze zachowane nagrobki datuje się na rok 1272. Ostatnie pochówki odbyły się w 1828 roku. Gmina otworzyła wtedy nowy cmentarz przy Rat-Beil-Straße, obok Hauptfriedhof, a stary teren zamknięto dla nowych pogrzebów. Dzięki temu układ nagrobków pozostał w dużej mierze niezmieniony od niemal dwóch stuleci. Muzeum Żydowskie we Frankfurcie wskazuje, że stoi tu nadal ponad 2000 nagrobków, a Historisches Museum Frankfurt zalicza cmentarz do najstarszych żydowskich zabytków kultury w mieście. Kto jest tu pochowany? Najsłynniejszym pochowanym jest Mayer Amschel Rothschild, bankier i założyciel potężnego rodu Rothschildów. Jego grób przyciąga wielu odwiedzających. Na cmentarzu spoczywają także rabini, uczeni i zwykli mieszkańcy dawnego getta, a inskrypcje na macewach to cenne źródło wiedzy o życiu frankfurckich Żydów w średniowieczu i czasach nowożytnych. Dlaczego cmentarz bywa nazywany cmentarzem przy Börneplatz? W źródłach pojawia się też nazwa Alter jüdischer Friedhof am Börneplatz. Z tym obszarem wiąże się tzw. spór o Börneplatz, czyli konflikt, który wybuchł po odkryciach archeologicznych w sąsiedztwie. Wykopaliska ujawniły pozostałości dawnej dzielnicy żydowskiej, a debata o tym, jak je zachować, ukształtowała współczesną pamięć miasta. Jak zwiedzać cmentarz? Cmentarz jest otoczony murem i nie zawsze stoi otworem. Klucz do bramy można poprosić w Museum Judengasse, położonym bezpośrednio na zachód od cmentarza, w godzinach otwarcia muzeum. Mężczyźni powinni mieć nakrytą głowę, zgodnie z zasadami obowiązującymi na cmentarzach żydowskich. To miejsce spoczynku, więc obowiązuje cisza i szacunek. Nie należy chodzić po grobach ani zostawiać śladów. Na miejscu warto zwrócić uwagę na symbolikę rzeźb: dłonie kapłanów, dzbany lewitów czy zwierzęta, które odnoszą się do imion zmarłych. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Cmentarz najlepiej połączyć ze zwiedzaniem Museum Judengasse, gdzie zachowały się fundamenty domów dawnego getta, oraz z Muzeum Żydowskim Frankfurtu. Do centrum i nad Men dojdziesz pieszo w kilkanaście minut. Najczęstsze pytania Czy można wejść na cmentarz bez przewodnika? Dostęp bywa ograniczony. Najpewniej zapytać o klucz w Museum Judengasse w godzinach jego otwarcia. Czy cmentarz jest nadal czynny? Nie. Pochówki zakończono w 1828 roku, a gmina korzysta z nowszych cmentarzy. Kto jest tu najsłynniejszym pochowanym? Mayer Amschel Rothschild, założyciel domu bankowego Rothschildów. Ile nagrobków się zachowało? Według Muzeum Żydowskiego ponad 2000. Czy trzeba nakryć głowę? Tak, dotyczy to mężczyzn.
-
Alter Annenfriedhof, Dresden
Drezno
Alter Annenfriedhof w Dreźnie to najstarszy zachowany z drezdeńskich cmentarzy Świętej Anny, położony w dzielnicy Südvorstadt. To spokojny, zielony zakątek miasta, w którym nagrobki z XIX wieku przypominają o artystach, uczonych i muzykach związanych z saksońską stolicą. Czym jest Alter Annenfriedhof? Cmentarz jest trzecim z kolei Annenfriedhofem w historii Drezna i zarazem jedynym z najstarszych, które przetrwały do dziś. Zajmuje około 3,9 hektara, a na jego terenie znajduje się mniej więcej 2320 miejsc grobowych. Należy do tego samego stowarzyszenia cmentarnego co pobliski Neuer Annenfriedhof (Nowy Cmentarz św. Anny), więc obie nekropolie bywają odwiedzane razem. Skąd wzięła się jego historia? Nowe miejsce pochówku było potrzebne, bo drugi cmentarz Annenfriedhof zamknięto w 1854 roku z powodu braku miejsca. Część dawnych nagrobków przeniesiono wtedy w rejon wejścia na trzeci cmentarz, dlatego spacer przy bramie to w pewnym sensie podróż do jeszcze starszych warstw miejskiej pamięci. Kto tu spoczywa? Wśród pochowanych są między innymi: Julius Schnorr von Carolsfeld (zm. 1872) – malarz, którego grób odnowiono w 2015 roku, Minna Wagner-Planer – pierwsza żona Richarda Wagnera, Johann Karl Ulrich Bähr (1801–1869) – malarz, Gustav Anton Zeuner – profesor mechaniki, Johann Christoph Petritz i Basilius Petritz – kantorzy chóru Kreuzkantorei, Emanuel Gottlieb Flemming – twórca szkolnictwa dla niewidomych w Saksonii. Miejsce pamięci Politechniki Drezdeńskiej Rodzinny grób Georga Helma i Gustava Zeunera został w latach 1979–1983 przekształcony przez Politechnikę Drezdeńską (TU Dresden) w miejsce upamiętnienia profesorów uczelni, których groby uległy zniszczeniu. W grudniu 2020 roku dołożono osiem kolejnych tablic pamiątkowych; ich wykonanie sfinansowały urząd dzielnicy Plauen i TU Dresden. Pomnik ucierpiał wcześniej wskutek kradzieży, ale został później odtworzony. Co jeszcze warto wiedzieć? Kaplica cmentarna została odbudowana w 2009 roku. Posąg elektorowej Anny, patronki cmentarzy, przeniesiono w 2010 roku, a w 2011 roku ustawiono ponownie w pobliżu kościoła Annenkirche. Jak zwiedzać cmentarz? To miejsce nie jest atrakcją w typowym sensie, tylko czynnym, zabytkowym cmentarzem, więc obowiązuje na nim cisza i szacunek dla grobów. Najlepiej poświęcić około godziny na spokojny spacer alejkami, szukając nagrobków znanych postaci i zwracając uwagę na kamienne płyty przy wejściu. Dobrze pasuje do dłuższej trasy po Südvorstadt, w pobliżu kampusu uczelni. Najczęstsze pytania Gdzie leży Alter Annenfriedhof? W drezdeńskiej dzielnicy Südvorstadt, w okolicy współrzędnych 51,036 N, 13,713 E. Czy to najstarszy cmentarz św. Anny w Dreźnie? Tak, jest najstarszym z zachowanych cmentarzy Annenfriedhof w mieście. Czy pochowano tu znane osoby? Tak, między innymi malarza Juliusa Schnorra von Carolsfelda oraz Minnę Wagner-Planer, pierwszą żonę Richarda Wagnera. Ile grobów znajduje się na cmentarzu? Około 2320 miejsc grobowych na powierzchni około 3,9 hektara. Czy jest tu coś związane z uczelnią? Tak, grób rodzinny Helma i Zeunera stanowi miejsce pamięci profesorów TU Dresden.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.