Obiekty Sakralne w Niemczech
Lista 451 miejsc z kategorii Obiekty Sakralne w Niemczech — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 299 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Kloster Bethlehem Koblenz, Weissenau Abbey, Steinfeld Abbey.
-
Franziskanerkloster Wiedenbrück
Rheda-Wiedenbrück
Franziskanerkloster Wiedenbrück to dawny klasztor franciszkanów w dzielnicy Wiedenbrück miasta Rheda-Wiedenbrück we wschodniej Westfalii, w Nadrenii Północnej-Westfalii. Założono go w 1644 roku, a przez kilka stuleci był ważnym ośrodkiem duchowym regionu. Dziś zespół klasztorny służy jako miejsce spotkań i wydarzeń. Jak wygląda historia klasztoru? Klasztor powstał w 1644 roku z inicjatywy księcia-biskupa Osnabrück Franza Wilhelma von Wartenberga. Franciszkanie objęli wtedy kościół Mariacki, który wcześniej, w latach 1625–1627, był stacją misyjną jezuitów. Budowa samych zabudowań klasztornych ruszyła w drugiej połowie XVII wieku i trwała do początku wieku XVIII. W 1730 roku do kościoła dobudowano zakrystię oraz kaplicę, która dziś pełni funkcję kaplicy spowiedniczej, a w 1781 roku wieża kościelna zyskała obecną formę. W okresie od 1700 do 1785 roku, gdy sąsiednią Rhedę zajmowały wojska z Münsteru, bracia opiekowali się duchowo stacjonującymi tam katolickimi żołnierzami. Od 1785 roku pełnili też obowiązki proboszczów miejscowej parafii. Co warto wiedzieć o kościele Mariackim? Z klasztorem łączy się kościół Mariacki (St. Marien), do którego prowadzi nad ulicą przerzucony, przejezdny dla pieszych łuk klasztorny (Klosterbogen). To jeden z najbardziej charakterystycznych widoków okolicy. Na miejscu stała już około 1200 roku romańska świątynia pod wezwaniem św. Urszuli, a obecny budynek konsekrowano w 1470 roku. Dlatego kościół nosi podwójne wezwanie: Marii i Urszuli. Wśród zabytków wyposażenia wymienia się Pietę z około 1500 roku, która przyciągała pielgrzymów. Sam kościół formalnie należy do parafii św. Idziego (St. Aegidius), a nie do klasztoru. Co dzieje się tu dzisiaj? Franciszkanie opuścili Wiedenbrück w 2020 roku, kończąc blisko czterysta lat obecności zakonu w mieście. Zespół klasztorny przejęła spółdzielnia pożytku publicznego Kloster Wiedenbrück eG, która rozwija go jako otwarte miejsce spotkań, kultury i wydarzeń. Organizowane są tu między innymi oprowadzania po klasztorze. Jak zwiedzać? Klasztor leży w historycznym centrum Wiedenbrück, kilka kroków od rynku, więc najłatwiej połączyć wizytę ze spacerem po starówce znanej z zabytkowych domów z muru pruskiego. Warto obejrzeć łuk klasztorny od strony ulicy, zajrzeć do kościoła Mariackiego i sprawdzić aktualne terminy wydarzeń oraz zwiedzania z przewodnikiem na stronach spółdzielni. Najczęstsze pytania Kiedy założono klasztor w Wiedenbrück? W 1644 roku, z fundacji księcia-biskupa Osnabrück Franza Wilhelma von Wartenberga. Czy franciszkanie nadal tu mieszkają? Nie. Bracia opuścili klasztor w 2020 roku, a obiekt prowadzi dziś spółdzielnia Kloster Wiedenbrück eG. Czym jest łuk klasztorny? To przejście nad ulicą, które łączy klasztor z kościołem Mariackim. Do kogo należy kościół Mariacki? Do parafii św. Idziego, nie do klasztoru. Czy można zwiedzać klasztor i kościół w jednej wizycie? Tak, oba obiekty stoją obok siebie i łączy je łuk klasztorny, więc łatwo obejrzeć je podczas jednego spaceru po historycznym Wiedenbrück.
-
Kirche auf dem Herrnhaag
Vonhausen
Kościół na Herrnhaag (Kirche auf dem Herrnhaag) to niewielki neoklasycystyczny kościół-sala na wzniesieniu między wsiami w okolicach Büdingen w Hesji, w miejscowości Vonhausen. Stoi w miejscu, które w XVIII wieku było jedną z najbardziej znanych osad Braci Morawskich w Niemczech. Czym jest Herrnhaag? Herrnhaag to dawna osada Herrnhuterów, czyli Unity Braci (Herrnhuter Brüdergemeine) – luterańsko-pietystycznej wspólnoty religijnej. Założył ją w 1738 roku hrabia Zinzendorf, który znalazł tu schronienie dla swojej wspólnoty. Umowę kupna Herrnhuterzy zawarli 24 kwietnia 1738 roku z hrabią Ernstem Casimirem zu Ysenburg und Büdingen. Osada szybko się rozrosła. Według jednego ze źródeł mieszkało w niej w szczytowym okresie nawet tysiąc osób, a Herrnhaag stał się wzorem dla wielu późniejszych fundacji Herrnhuterów w kraju i za granicą. Wspólnota rozpadła się jednak w niespełna piętnaście lat po założeniu. Jej członkowie nie chcieli zostać poddanymi hrabiego, a ten – jak się przypuszcza – obawiał się powstania „państwa w państwie". Kościół na wzgórzu Obecny kościół to skromna sala w stylu neoklasycystycznym. Parafia opisuje go jako małą, ładną świątynię z około 400 miejscami siedzącymi, położoną na wzniesieniu pomiędzy okolicznymi wsiami. Źródła różnią się co do czasu budowy – podają różne daty z XIX wieku – dlatego warto traktować je ostrożnie, jeśli zależy ci na dokładnym roczniku. Kościół nadal służy wspólnocie ewangelickiej. Należy do parafii działającej w ramach tzw. Nachbarschaftsraum Büdingen, a w ostatnich latach w lokalnych biuletynach parafialnych pojawiła się informacja o powołaniu nowego duchownego, Floriana Wachtera. Co jeszcze zobaczyć na Herrnhaag? Zachowane budynki – do dziś stoją cztery budynki dawnej osady (część w zmienionej formie) oraz odnowiony Brunnenhaus, czyli dom nad studnią. Schwesternhaus – odnowiony „dom sióstr" zamieszkuje dziś Sozietät Herrnhaag, wspólnota nawiązująca do tradycji miejsca. Cmentarz Herrnhuterów – niewielki cmentarz braci morawskich, charakterystyczny dla ich osad. Jak zwiedzać? Herrnhaag leży na pograniczu pól i lasów w okolicy Büdingen, więc dobrze łączy się ze spacerem. Na portalach turystycznych opisano piesze trasy prowadzące z Büdingen przez Thiergarten na Herrnhaag. Kościół jest przede wszystkim czynną świątynią lokalnej parafii, dlatego przed wizytą wewnątrz warto sprawdzić terminy nabożeństw w ogłoszeniach parafialnych. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się kościół? W Vonhausen, na wzniesieniu Herrnhaag, w okolicy Büdingen w Hesji. Kto założył osadę? Hrabia Zinzendorf wraz z Herrnhuterami w 1738 roku, na ziemi zakupionej od hrabiego Ysenburg und Büdingen. Czy kościół pochodzi z czasów założenia osady? Nie ma pewności co do dokładnej daty. Źródła wskazują XIX wiek, a nie początki osady z XVIII wieku. Czy są tu inne zabytki? Tak: kilka budynków dawnej osady, Brunnenhaus i cmentarz Herrnhuterów. Czy kościół jest czynny? Tak, działa tu parafia ewangelicka. Miejsce przyda się każdemu, kto interesuje się historią religijnych wspólnot w Europie i lubi spokojne, niedoceniane zakątki Hesji.
-
Kościół Świętego Krzyża w Königs Wusterhausen
Königs Wusterhausen
Kościół Świętego Krzyża w Königs Wusterhausen (niem. Kreuzkirche) to luterańska świątynia parafialna w brandenburskim mieście Königs Wusterhausen, na południowy wschód od Berlina. Jest siedzibą miejscowej parafii ewangelickiej, a jego historia sięga końca XVII wieku. Budowla łączy w sobie barokowe początki, neoromańską wieżę i krzyżowy układ z przełomu XIX i XX wieku. Jak powstał kościół w Königs Wusterhausen? Na miejscu obecnej świątyni stał wcześniej drewniany kościół. Elektor Fryderyk III zdecydował o jego rozbiórce, by zastąpić podupadające kościoły okolicznych wsi jedną, centralną świątynią. Nowy kościół poświęcono w 1697 roku. Miał formę prostej budowli halowej z niewielką drewnianą wieżyczką i służył mieszkańcom oraz dworowi z położonego naprzeciw zamku myśliwskiego. Fryderyk III ufundował dla kościoła z okazji poświęcenia spiżowy dzwon, a w 1706 roku także organy. To pokazuje, jak ważne miejsce zajmowała ta parafia w życiu lokalnej społeczności i władcy. Jak kościół zmieniał się z czasem? Najbardziej widoczna zmiana nastąpiła w 1822 roku. Według projektu Johanna Alberta Eytelweina powstała wtedy ośmioboczna wieża zachodnia w stylu neoromańskim, która do dziś wyznacza sylwetkę kościoła. Ponieważ gmina stale rosła, w 1889 roku kościół gruntownie przebudowano. Dobudowano transept na północ i południe oraz wieloboczne prezbiterium od wschodu. Dzięki temu budynek zyskał dzisiejszy plan krzyża, co wprost nawiązuje do jego wezwania. Organy i wyposażenie W 1912 roku nowe organy zamówiono u berlińskiego organmistrza Dinse. Zachował się oryginalny prospekt organowy z tamtego czasu, więc wnętrze nadal ma charakter epoki, w której świątynia osiągnęła obecną wielkość. Wojna i witraże Charlesa Crodela W czasie II wojny światowej kościół stracił okna z witrażami, gdy w pobliżu eksplodowała mina lotnicza. W 1949 roku zastąpiono je nowymi oknami, które zaprojektował Charles Crodel, niemiecki malarz i twórca witraży. Dla miłośników sztuki XX wieku to jeden z ciekawszych powodów, by zajrzeć do środka. Najczęstsze pytania Czy kościół Świętego Krzyża jest czynny? Tak, jest to kościół parafialny miejscowej wspólnoty ewangelickiej, w którym odbywają się nabożeństwa. Godziny nabożeństw i możliwość zwiedzania najlepiej sprawdzić na stronie parafii. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Pierwotna budowla została poświęcona w 1697 roku. Obecny wygląd to efekt przebudów z 1822 i 1889 roku. Co warto zobaczyć w środku i na zewnątrz? Neoromańską ośmioboczną wieżę, krzyżowy układ budowli, prospekt organowy z początku XX wieku oraz okna Charlesa Crodela z 1949 roku. Co jeszcze zwiedzić w okolicy? Naprzeciw kościoła stoi zamek w Königs Wusterhausen, dawna rezydencja myśliwska, z którą świątynia była historycznie związana. Spacer łączący oba miejsca pozwala zobaczyć centrum miasta w jedno popołudnie.
-
St. Aegidius, Wiedenbrück
Rheda-Wiedenbrück
St. Aegidius w Wiedenbrück to katolicki kościół parafialny w historycznej dzielnicy Wiedenbrück, należącej do podwójnego miasta Rheda-Wiedenbrück w Nadrenii Północnej-Westfalii. Świątynia należy do dekanatu Rietberg-Wiedenbrück w archidiecezji paderborneńskiej i od stuleci wyznacza centrum dawnego miasteczka nad rzeką Ems. Jak powstał kościół św. Idziego? Początki parafii sięgają przełomu VIII i IX wieku. Tradycja wiąże ją z misyjną kaplicą założoną w okolicach 785 roku przy przeprawie przez Ems, a sama wspólnota należała do najstarszych parafii dawnej diecezji Osnabrück. Pierwsza budowla stała na tym miejscu najprawdopodobniej już w IX wieku. W 1259 roku powstała tu kolegiata, czyli kapituła kanoników, która istniała aż do 1810 roku i przez wieki podnosiła rangę kościoła w całym regionie. Co zobaczyć w architekturze? Najstarszą zachowaną częścią są dwie dolne kondygnacje romańskiej wieży, datowane przez archidiecezję mniej więcej na około 1000 rok. Dzisiejszy, późnogotycki kształt świątynia otrzymała w 1502 roku, gdy wzniesiono halową nawę, w której nawy boczne dorównują wysokością głównej. Sklepienia żebrowe wspierają się na masywnych, ośmiobocznych filarach, co daje wnętrzu wrażenie przestronności. Górne partie wieży pochodzą z XIX wieku. Wojna trzydziestoletnia, a konkretnie oblężenie Wiedenbrück, zostawiła na budowli ślady zniszczeń. W 2006 roku wnętrze przeszło renowację, podczas której na nowo zaprojektowano ścianę zachodnią. Dzięki temu stara bryła łączy się dziś ze współczesnym urządzeniem liturgicznym. Jakie wyposażenie warto zobaczyć? W kościele znajdują się między innymi gotycka grupa ukrzyżowania, późnoromański lichtarz oraz Droga Krzyżowa autorstwa Antona Wallera, przedstawiciela wiedenbrückiej szkoły malarskiej. Ta szkoła, związana z lokalnymi warsztatami sztuki sakralnej, jest jedną z rzeczy, z których miasteczko jest dziś znane. Jak zwiedzać kościół? Kościół stoi w samym sercu historycznego Wiedenbrück, więc najwygodniej połączyć wizytę ze spacerem po historycznej części dawnego miasta Wiedenbrück, dziś należącej do Rheda-Wiedenbrück. Wnętrze jest czynnym miejscem kultu, dlatego warto zachować ciszę podczas nabożeństw i omijać ich godziny. Godziny otwarcia sprawdź przed wizytą w parafii, ponieważ mogą się zmieniać. Na zwiedzanie wnętrza i zewnętrznej bryły warto przeznaczyć co najmniej kilkanaście spokojnych minut, a w razie potrzeby zapytać o możliwość wejścia w biurze parafialnym. Najczęstsze pytania Do jakiej parafii i diecezji należy kościół? Do dekanatu Rietberg-Wiedenbrück w archidiecezji paderborneńskiej. Z jakiego okresu pochodzi budowla? Najstarsza jest romańska wieża z około 1000 roku. Obecny kształt późnogotycki pochodzi z 1502 roku. Czy kościół ma kapitułę? Kolegiata funkcjonowała tu od 1259 do 1810 roku. Dziś jest to zwykła świątynia parafialna. Kto namalował stacje Drogi Krzyżowej? Anton Waller z wiedenbrückiej szkoły malarskiej. Dlaczego warto tu zajrzeć? Kościół łączy tysiącletnią wieżę romańską, gotycką halę i współczesne wnętrze, a leży tuż przy najładniejszych uliczkach starego miasta.
-
St. Canisius-Kirche (Berlin)
Berlin
Kościół św. Kanizjusza (St. Canisius-Kirche) to katolicka świątynia w berlińskiej dzielnicy Charlottenburg, prowadzona przez jezuitów. Stoi przy Witzlebenstraße, niedaleko parku nad jeziorem Lietzensee. Dziś to jeden z ciekawszych przykładów współczesnej architektury sakralnej w stolicy Niemiec: jasna bryła z betonu licowego, którą zbudowano po tym, jak poprzedni kościół strawił pożar. Jak wygląda kościół św. Kanizjusza? Budynek z betonu architektonicznego składa się z dwóch brył. Jedna jest zamknięta, druga otwarta po bokach, co daje wnętrzu światło i wyraźny podział przestrzeni. Całość wprowadza wysoka, 32-metrowa wieża dzwonnicy, której najwyższą część obłożono modrzewiowym drewnem. Kontrast chłodnego betonu i ciepłego drewna mocno wyróżnia tę świątynię na tle okolicznych kamienic. Krytycy opisują konstrukcję jako monumentalną rzeźbę architektoniczną. Autorami projektu są berlińskie biura Büttner, Neumann & Braun. Dzieło artystyczne w obiekcie przygotowała Joan Walthemath z Nowego Jorku, a doradztwo z zakresu fizyki budowli zapewnił Axel C. Rahn. Wnętrze ma dobrą akustykę, która w pełni ujawniła się po 2014 roku, gdy w kościele zamontowano duże organy. Jaka jest historia świątyni? Parafia związana z jezuitami działa w tej okolicy od mniej więcej stu lat. Poprzedni kościół powstał w latach 1954–1955. Uchodził za pierwszą nowoczesną świątynię Berlina po wojnie, a jego nawę przykrywało parabolicznie wygięte sklepienie. Odważna forma budziła wówczas spory. W 1995 roku pożar zniszczył budynek całkowicie. Parafia ogłosiła konkurs architektoniczny, a w 1997 roku wygrały go inne zespoły, lecz po negocjacjach gmina wybrała projekt młodego biura Büttner, Neumann & Braun, które zajęło w konkursie trzecie miejsce. Według relacji prasowych wcześniej współpracę z innym architektem, Edgarem Wisniewskim, zakończono, a jednym z głównych problemów były spory o finanse budowy. Nowy kościół poświęcono 28 czerwca 2002 roku, siedem lat po pożarze. Do wieży trafiły stare dzwony, które po odbudowie zabrzmiały nowym głosem. Czy warto wejść do środka? Tak, jeśli interesuje cię architektura powojenna i współczesna. Kościół jest dobrym przystankiem w spacerze po zachodnim Charlottenburgu, w połączeniu z wizytą nad Lietzensee. Wnętrze działa dzięki prostocie: surowy beton, światło wpadające z boków i skupiona przestrzeń liturgiczna. Warto też zwrócić uwagę na koncerty i nabożeństwa, podczas których najlepiej słychać akustykę z organami. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował obecny kościół? Berlińskie biura Büttner, Neumann & Braun. Kiedy otwarto nowy kościół? Poświęcenie odbyło się 28 czerwca 2002 roku. Dlaczego zbudowano go od nowa? Poprzednia świątynia z lat 1954–1955 spłonęła w 1995 roku. Kto prowadzi parafię? Jezuici, zakon, z którym związany jest patron, św. Piotr Kanizjusz. Z czego zbudowano kościół? Z betonu licowego, a szczyt wieży obłożono modrzewiem.
-
St Nicholas church Jüterbog
Jüterbog
Kościół św. Mikołaja w Jüterbogu (Nikolaikirche) to największa średniowieczna świątynia miasta w południowej Brandenburgii, w regionie Fläming. Ceglana gotycka hala z dwiema wieżami z kamienia polnego od wieków wyznacza sylwetkę Jüterbogu i widać ją z daleka, zanim jeszcze dotrze się do rynku. Co warto wiedzieć o budowli? Kościół to trójnawowa hala z cegły, wzniesiona w stylu gotyckim. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1307 roku. Jedno ze źródeł z 1939 roku podaje, że gotycką świątynię konsekrowano w 1488 roku, co dobrze pasuje do późnośredniowiecznego rozkwitu miasta, choć dla tej daty mamy tylko jedno źródło. Najbardziej charakterystyczne są wieże. Zostały zbudowane z kamienia polnego i mają różny kształt oraz różne hełmy, dlatego kościół trudno pomylić z innym. Nierówne wieże do dziś decydują o jego wyglądzie i są wdzięcznym motywem dla fotografów. Z wieży rozciąga się szeroki widok na miasto i okolicę. Dlaczego kościół jest ważny dla historii reformacji? Jüterbog często pojawia się w opowieściach o początkach reformacji. W kościele św. Mikołaja kazania wygłaszał dominikanin Johann Tetzel, który głosił odpusty i sprzedawał odpustowe listy. Ta działalność należała do sporów, które w 1517 roku sprowokowały Marcina Lutra do wystąpienia z tezami. W bocznej kaplicy zachował się tzw. Tetzelkasten, skrzynia odpustowa, czyli rzadki, namacalny ślad tamtych wydarzeń. Przez krótki czas kazania głosił tu także Thomas Müntzer, jeden z najgłośniejszych radykalnych kaznodziejów epoki. W październiku 2021 roku fundacja Stiftung KiBa, zajmująca się ochroną zabytkowych kościołów w Niemczech, wybrała św. Mikołaja „kościołem miesiąca”. To dobry sygnał, że obiekt jest cenionym zabytkiem i wymaga stałej opieki. Co zobaczyć w środku? Tetzelkasten: skrzynia odpustowa w niewielkiej kaplicy bocznej. Gotycki ołtarz skrzydłowy: tzw. retabulum cranachowskie z warsztatu Lucasa Cranacha Starszego, datowane na ok. 1515-1520. Organy: instrument wywodzi się od organów Wagnera, a na początku XX wieku przebudował go Rührmann. Zachował się prospekt organowy. Jak zaplanować wizytę? Kościół stoi w centrum Jüterbogu, w pobliżu średniowiecznych murów miejskich i innych zabytków, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starówce. Jüterbog leży około 70 km na południe od Berlina i dojedzie się tam koleją, dlatego miasto bywa celem jednodniowych wycieczek. Warto sprawdzić godziny otwarcia na stronie parafii lub regionalnego portalu turystycznego, ponieważ wnętrze nie zawsze jest dostępne, a wejście na wieżę może wymagać wcześniejszego ustalenia. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Mikołaja w Jüterbogu jest gotycki? Tak, to ceglana gotycka hala z wieżami z kamienia polnego. Co łączy kościół z Tetzelem? Tetzel głosił tu kazania i zachęcał do kupna odpustów. Do dziś w kaplicy bocznej stoi Tetzelkasten. Czy można wejść na wieżę? Ze szczytu wieży roztacza się panorama miasta, ale dostępność sprawdź przed wizytą. Czy w kościele są dzieła sztuki? Tak, m.in. gotycki ołtarz skrzydłowy z kręgu warsztatu Cranacha oraz organy z zachowanym prospektem.
-
Kościół Mariacki w Husum
Husum
Kościół Mariacki w Husum (niem. St. Marien, zwany też Marienkirche) to klasycystyczna świątynia luterańska, która zamyka od wschodu rynek w Husum w północnych Niemczech. Uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł klasycyzmu w Szlezwiku-Holsztynie, a jej biała bryła jest najczęściej fotografowanym widokiem miasta. Jak powstał kościół Mariacki w Husum? Na miejscu dzisiejszej świątyni stał dawniej okazały, bogato zdobiony gotycki kościół z bardzo wysoką wieżą, określaną w opisach jako mierząca około 96 metrów. W 1807 roku budowla ta przestała istnieć i przez kilkanaście lat miasto pozostawało bez głównej świątyni. Nowy kościół wznoszono w latach 1829–1833, a konsekracja odbyła się 7 lipca 1833 roku. Projekt przygotował Christian Frederik Hansen, duński architekt państwowy. Był on autorem najważniejszych kościołów w swoim kraju, między innymi katedry oraz kościoła pałacowego na Christiansborgu w Kopenhadze. Według jednej z relacji jego rodzice pochodzili właśnie z Husum, co dodaje tej realizacji osobistego wymiaru. Dlaczego rynek w Husum jest tak przestronny? Nowa świątynia jest mniej więcej o połowę mniejsza od gotyckiej poprzedniczki. Dzięki temu przed jej zachodnią fasadą zyskano miejsce, na którym ukształtował się dzisiejszy rynek. Plac otaczają białe i ceglastoczerwone kamienice kupieckie, a po jego północnej stronie stoi historyczny ratusz z 1601 roku, w którym mieści się informacja turystyczna. Kościół wyznacza więc wschodnią oś całego układu. Co zobaczyć w środku? Wnętrze to płasko przykryta salowa nawa, której charakter nadaje podwójny rząd doryckich kolumn. Kolumny prowadzą wzrok ku ołtarzowi, nad którym umieszczono ambonę ujętą w edykułę z jońskimi pilastrami. Nad ołtarzem znajduje się monumentalna półokrągła nisza, w której pierwotnie mieściły się organy. Całość jest powściągliwa i symetryczna, zgodnie z zasadami klasycyzmu: bez gotyckiego przepychu, za to z wyraźnym rytmem kolumn i jasnym światłem. Organy w kościele były w jego historii wymieniane kilkakrotnie, a obecny instrument należy do kolejnych w dziejach świątyni. Jeśli lubisz muzykę organową, warto sprawdzić, czy w czasie wizyty odbywa się koncert. Praktyczne wskazówki dla zwiedzających Kościół stoi na wschodnim końcu rynku, więc łatwo go połączyć ze spacerem po starówce i okolicznych uliczkach. Najlepszy widok na fasadę daje środek rynku, skąd widać skalę świątyni na tle kamienic. Dokładne godziny otwarcia i terminy nabożeństw lub koncertów sprawdź przed wizytą w parafii albo w miejscowej informacji turystycznej przy ratuszu. Husum leży nad Morzem Północnym, więc wizytę można zestawić ze spacerem po porcie. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół Mariacki w Husum? W latach 1829–1833; konsekrowano go 7 lipca 1833 roku. Kto go zaprojektował? Duński architekt państwowy Christian Frederik Hansen. W jakim stylu jest kościół? W klasycystycznym. Należy do głównych dzieł tego stylu w Szlezwiku-Holsztynie. Co stało na jego miejscu wcześniej? Gotycki kościół z bardzo wysoką wieżą, który przestał istnieć w 1807 roku. Gdzie dokładnie stoi? Na wschodnim krańcu rynku w Husum, naprzeciw historycznego ratusza z 1601 roku po północnej stronie placu.
-
St. Peter
Dortmund
Kościół św. Piotra w Syburgu (St. Peter zu Syburg) to ewangelicki kościół parafialny w dzielnicy Syburg w Dortmundzie i uchodzi za najstarszą budowlę sakralną w tym mieście. Stoi na skalnym wzgórzu nad zakolem, w którym łączą się rzeki Ruhra i Lenne, dlatego jest wyraźnym punktem orientacyjnym w całej okolicy. Dlaczego ten kościół jest ważny? Historia miejsca sięga czasów Karola Wielkiego. Cesarz podbił strategicznie położony teren pod koniec VIII wieku, a w ramach chrystianizacji Sasów w okolicy powstała świątynia pod wezwaniem św. Piotra, patrona Karolingów. Wcześniejszy budynek znany jest z dokumentu z 776 roku, a tradycja wiąże konsekrację z rokiem 799. Według przekazu poświęcenia dokonał papież Leon III, który miał wtedy nadać świątyni odpust. Daty z różnych źródeł nieco się różnią, więc warto traktować je jako przybliżone ramy czasowe. Jak wygląda budowla? Obecny kościół to romańska świątynia obronna z piaskowca, ukończona w XII wieku. Masywna bryła, grube mury i położenie na skale przypominają, że miejsce pełniło też funkcję obronną. Badania archeologiczne prowadzone w latach 1950–51, 1976–77 i 1983 odsłoniły fundamenty romańskiej apsydy oraz czworokątnej budowli z czasów karolińskich, czyli pozostałości wcześniejszych etapów dziejów kościoła. Co się z nim działo? Po reformacji miejscowy pastor usunął z wnętrza elementy kojarzone z katolicyzmem, przez co odtworzenie dawnych dziejów budowli przed rokiem 1580 jest trudne. W 1673 roku, w czasie francuskich wojen łupieżczych, kościół strawił pożar. Dziś świątynia nadal służy wspólnocie ewangelickiej Syburga. Co warto wiedzieć przed wizytą? Wokół kościoła znajduje się cmentarz, a w okolicy prowadzą szlaki spacerowe, więc wizytę łatwo połączyć z krótką wycieczką po wzgórzach nad Ruhrą. W kościele odbywają się cykliczne koncerty z serii Syburger Sonntagsmusiken, odbywające się co dwa miesiące. Kościół leży w pobliżu Hohensyburga, miejsca związanego z dawnymi umocnieniami i walkami z czasów Karola Wielkiego. Najlepiej planować zwiedzanie jako część spaceru po okolicy, a nie osobny punkt programu. Najczęstsze pytania Czy to najstarszy kościół w Dortmundzie? Tak, uznaje się go za najstarszą budowlę kościelną miasta, a jej korzenie sięgają epoki Karola Wielkiego. Jaki to styl? Romański, w formie kościoła obronnego z piaskowca, ukończonego w XII wieku. Czy kościół jest czynny? Tak, to ewangelicka świątynia parafialna Syburga, w której odbywają się także koncerty. Gdzie leży? Na skalnym cyplu nad połączeniem Ruhry i Lenne, w dzielnicy Syburg w południowej części Dortmundu. Dlaczego patronem jest św. Piotr? Według tradycji był on patronem Karolingów, którzy wznieśli tu świątynię w ramach chrystianizacji regionu. Dla miłośników historii wczesnego średniowiecza i romańskiej architektury Westfalii jest to jeden z ciekawszych przystanków w Zagłębiu Ruhry, a widoki ze wzgórza dodatkowo nagradzają spacer.
-
Zion's Church
Worpswede
Zionskirche w Worpswede (Kościół Syjonu) to luterański kościół parafialny, który od 1759 roku stoi na szczycie wzgórza Weyerberg w Dolnej Saksonii. Najstarszy zachowany budynek w wiosce i jej charakterystyczny punkt orientacyjny widać z daleka, a wokół niego rozciąga się cmentarz, na którym spoczywa wielu twórców związanych z słynną kolonią artystów. Skąd wziął się kościół na wzgórzu? W połowie XVIII wieku w okolicznych wsiach torfowiskowych osiedlali się nowi koloniści. Do nabożeństw musieli jeszcze wtedy dojeżdżać do Scharmbeck, więc rozmowy o własnej świątyni zaczęły się około 1754 roku, a decyzję o budowie podjęto rok później. Prace trwały w latach 1757–1759, a poświęcenie odbyło się 1 kwietnia 1759 roku. Projekt przygotował Johann Paul Heumann, nadworny architekt z Hanoweru. Budowę nadzorował Jürgen Christian Findorff, urzędnik kierujący kolonizacją torfowisk, który realizował plany Heumanna. Król Jerzy II przekazał na przedsięwzięcie dar w wysokości 3380 talarów. Dziś kościół należy do parafii luterańskiej w Worpswede w ramach Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Krajowego Hanoweru. Dlaczego wzgórze? Piaszczysty Weyerberg był dla osadników bezpieczniejszym miejscem na pochówki niż podmokły grunt torfowiska, dlatego właśnie tam założono cmentarz razem z kościołem. Wieża górująca nad okolicą służyła jednocześnie jako punkt orientacyjny dla żeglarzy torfowych barek. Według źródeł obecna ceglana wieża zastąpiła drewnianą dzwonnicę pod koniec XVIII wieku, choć dokładne daty podawane są różnie. Kościół i kolonia artystów Worpswede stało się w 1889 roku wspólnotą życia i pracy artystów, a wieża kościoła niejednokrotnie pojawiała się jako motyw na obrazach malarzy. Warto przyjrzeć się drewnianym emporom: głowice ich słupów to tak zwane „Strafarbeiten”, czyli prace karne, związane z Paulą Modersohn-Becker i Clarą Rilke-Westhoff. Według przekazów około 1900 roku z zabawy zadzwoniły one w dzwony, co zostało odebrane jako alarm pożarowy. Na cmentarzu przy kościele pochowano około 80 znanych malarzy, pisarzy, muzyków i rzemieślników artystycznych, wielu z nich należało do kolonii artystów z Worpswede. Organy Pierwsze organy zbudował Dietrich Christoph Gloger, lecz ten instrument się nie zachował. Późniejsze organy braci Peternell okazały się niemożliwe do naprawy i już w 1959 roku zastąpiono je kolejnymi. Obecny instrument, dzieło Hendrika Ahrenda z lat 2011–2012, powstał w nawiązaniu do organów Glogera z 1762 roku. Ma 22 rejestry, dwa manuały i pedał. Najczęstsze pytania Kiedy powstał kościół? Budowano go w latach 1757–1759, poświęcono 1 kwietnia 1759 roku. Kto go zaprojektował? Plany przygotował hanowerski architekt Johann Paul Heumann, a budowę prowadził Jürgen Christian Findorff. Czy na cmentarzu leżą znani artyści? Tak, pochowano tam około 80 malarzy, pisarzy, muzyków i rzemieślników, w tym wielu związanych z kolonią artystów z Worpswede. Gdzie dokładnie stoi? Na szczycie wzgórza Weyerberg w Worpswede, w Dolnej Saksonii w Niemczech. Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Tak, jest nadal użytkowany przez luterańską parafię w Worpswede, która jest też jego właścicielem. Godziny nabożeństw i zwiedzania warto sprawdzić na stronie parafii. Zionskirche to dobry przystanek podczas spaceru po Worpswede: łączy historię kolonizacji torfowisk, architekturę XVIII wieku i ślady artystów, którzy uczynili tę wieś znaną w całych Niemczech.
-
St. Vitus
Südlohn
Kościół św. Wita (St. Vitus) w Südlohn to katolicki kościół parafialny w sercu niewielkiej miejscowości Südlohn, w zachodniej części Münsterlandu w Nadrenii Północnej-Westfalii. To późnogotycka budowla halowa, której początki sięgają średniowiecza, a wnętrze kryje jedne z najcenniejszych zabytków sztuki w okolicy. Jak powstała parafia w Südlohn? Okolica należała pierwotnie do rozległej prafarii Lon, której główny kościół, św. Otgera, stał w dzisiejszym Stadtlohn. Założył go Liudger, pierwszy biskup Münsteru. Ponieważ obszar parafii był bardzo duży, na jej południu powstała kaplica. W 1231 roku biskup Münsteru Ludolf podniósł ją do rangi kościoła parafialnego dla południowo-zachodniej części prafarii, a patronem został święty Wit. Wokół świątyni rozwinęła się wieś, która przejęła nazwę parafii. Jak wygląda kościół i co warto zobaczyć w środku? Jądro budowli jest prawdopodobnie starsze niż akt z 1231 roku. Rok 1507 wiąże się z północnym portalem, ale sama bryła ma znacznie dłuższą historię. Dziś kościół jest późnogotycką halą, czyli budowlą, w której nawy mają zbliżoną wysokość. Najstarszym dziełem sztuki jest drewniany krzyż romański z początku XIII wieku. Do największych atrakcji należą też późnogotyckie freski sklepienne z około 1510 roku. Przez wieki były niewidoczne i odkryto je ponownie dopiero w 1961 roku. Uwagę miłośników muzyki przyciągają organy z 1838 roku, zbudowane w tradycji barokowej; gmina wymienia je wśród lokalnych osobliwości. Co zmieniło się w XX wieku? W 1936 roku kościół rozbudowano. Przy tej okazji rozebrano późnoromańską wieżę i zastąpiono ją nową. Z tego powodu dawny i nowszy charakter budowli spotykają się tutaj w jednym obiekcie. W czasie II wojny światowej zniszczeniom uległ centralny rejon miejscowości; zachowała się informacja o uszkodzonym krzyżu kalwaryjskim za prezbiterium. W 2006 roku (5 czerwca) parafię św. Jakuba z Oeding połączono z parafią w Südlohn. Wspólnota nosi obecnie nazwę św. Wita i św. Jakuba. Jak zwiedzać kościół? Kościół stoi w centrum Südlohn, przy dawnym ośrodku wsi, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po miejscowości. To działający kościół parafialny, dlatego warto pamiętać o ciszy w trakcie nabożeństw. Freski, krzyż i organy najlepiej oglądać bez pośpiechu, a miłośnicy lokalnej historii mogą sięgnąć po opracowanie Ulricha Söbbinga z 1989 roku, na które powołuje się strona parafii. Najczęstsze pytania Kiedy powstała parafia św. Wita w Südlohn? W 1231 roku, gdy biskup Ludolf z Münsteru podniósł tutejszą kaplicę do rangi kościoła parafialnego. Jakim stylem zbudowano kościół? Jest to późnogotycka budowla halowa, z elementami starszego, romańskiego jądra. Co jest tu najstarsze? Drewniany romański krzyż z początku XIII wieku. Kiedy odkryto freski? Późnogotyckie freski sklepienne z około 1510 roku odnaleziono w 1961 roku. Czy wieża jest oryginalna? Nie. Późnoromańską wieżę rozebrano podczas przebudowy w 1936 roku i postawiono nową.
-
St. Remigius (Raisting)
Raisting
St. Remigius w Raisting to katolicki kościół parafialny w górnobawarskiej gminie Raisting, w powiecie Weilheim-Schongau. Świątynia z końca XVII wieku, przebudowana wnętrzem w stylu późnego rokoka, stoi przy Kirchenweg 1 i jest chronionym zabytkiem architektury. Kiedy powstał kościół św. Remigiusza w Raisting? Obecny kościół wzniesiono w latach 1692–1696 i poświęcono świętemu Remigiuszowi. Budowa odbyła się z inicjatywy klasztoru w Dießen, który od około 1324 roku miał prawo obsadzania miejscowej parafii. Autorem projektu był według dostępnych opisów budowniczy Michael Natter z Vorarlbergu. Nowa budowla stanęła w miejscu starszej świątyni. Źródła parafialne podają nieco inną datę zakończenia prac, więc dokładny rok ukończenia bywa wskazywany różnie. Sama parafia jest znacznie starsza. Raisting po raz pierwszy wzmiankowano w dokumentach w 776 roku, a pierwszy znany z przekazów proboszcz pojawia się w 1230 roku. Rzadko spotykane wezwanie świętego Remigiusza skłania część badaczy do łączenia początków miejscowego chrześcijaństwa z bardzo wczesnym średniowieczem. Co zobaczyć we wnętrzu? Barokowe wyposażenie z końca XVII wieku zostało w latach 1766–1782 przekształcone w duchu późnego rokoka. Przy tej przebudowie pracował rzeźbiarz i sztukator Thomas Schaidhauf (1735–1807), uważany w Raisting za wielkiego syna miejscowości. Jego dziełem jest między innymi ołtarz główny z około 1770–1773 roku oraz ołtarze boczne z około 1778 roku. Z wcześniejszego, wysokobarokowego urządzenia zachowały się według opisów tylko toczone tralki balustrady empory organowej. Warto zwrócić uwagę na malowidła. Freski w prezbiterium przypisuje się nadwornemu malarzowi Christianowi Winkowi, a scena w chórze przedstawia chrzest Chlodwiga i rolę świętego Remigiusza w jego nawróceniu. Pierwotny fresk w nawie opadł w XIX wieku, a w 1947 roku zastąpił go obraz sklepienny Karla Manningera. Do wyposażenia należą także dwa klasycystyczne konfesjonały z około 1780 roku i chrzcielnica z podobnego okresu. Kościół posiada też krzyż błogosławieństwa z relikwią świętego Marcina. Dlaczego warto zajrzeć do Raisting? To przykład bawarskiego kościoła wiejskiego, w którym surowa bryła z końca XVII wieku kryje bogate wnętrze późnorokokowe. Miejscowość leży w regionie Pfaffenwinkel, znanym z gęstej sieci barokowych i rokokowych kościołów oraz klasztorów, więc wizytę łatwo połączyć z innymi punktami na trasie. Najczęstsze pytania Czy kościół jest zabytkiem? Tak, jest wpisany jako chroniony zabytek (Baudenkmal). Gdzie dokładnie stoi? Przy Kirchenweg 1 w Raisting, w Górnej Bawarii, w powiecie Weilheim-Schongau. Kto jest patronem? Święty Remigiusz, biskup znany z chrztu króla Franków Chlodwiga. Czy wnętrze jest rokokowe czy barokowe? Budowla powstała w baroku, ale wyposażenie przekształcono w latach 1766–1782 w stylu późnego rokoka. Kto wykonał ołtarze? Przypisuje się je miejscowemu rzeźbiarzowi i sztukatorowi Thomasowi Schaidhaufowi.
-
St. Anna Klus
Lohne (Oldenburg)
St. Anna Klus to kaplica pielgrzymkowa i kaplica łask poświęcona świętej Annie, położona w Lohne w Dolnej Saksonii, w powiecie Vechta. Należy do parafii św. Gertrudy i od stuleci przyciąga wiernych oraz osoby szukające ciszy na obrzeżach miasta, w części zwanej Südlohne, u stóp wzgórza Hamberg. Czym jest St. Anna Klus? Słowo „Klus" oznacza w regionalnej tradycji niewielką kaplicę lub pustelnię. Obiekt pełni rolę sanktuarium maryjno-annowego: głównym przedmiotem kultu jest obraz łaskami słynący, na którym widać razem świętą Annę, Marię i Jezusa. Kaplica jest wpisana na listę zabytków architektury (Baudenkmal), a jednocześnie nadal żyje: odbywają się tu nabożeństwa, pielgrzymki i śluby. Jaka jest historia kaplicy? Dzieje miejsca dzielą się na trzy etapy. Początki. Według tradycji pierwszą kaplicę ufundował przed 1300 rokiem rycerz powracający z wyprawy krzyżowej. Nie zachowały się na to dokumenty, więc to raczej podanie niż potwierdzony fakt. Pierwsza pewna wzmianka źródłowa pochodzi z 1518 roku. W 1543 roku budowla została zniszczona w czasie zamieszek reformacyjnych. Druga kaplica. W 1680 roku Fritz von Dorgelo wzniósł nową Klus na planie ośmioboku. Przetrwała ona do 1874 roku, kiedy rozebrano ją z powodu złego stanu technicznego. Odbudowa po 1949 roku. W 1949 roku odnaleziono kamienny fundament dawnej kaplicy oraz obraz łaskami słynący, który leżał na poddaszu domu parafialnego. Wzniesiono wówczas nową kaplicę. Konsekracji ołtarza i poświęcenia budynku dokonał 26 lipca 1949 roku biskup pomocniczy Münsteru Heinrich Gleumes. W 1971 roku kaplicę rozbudowano, dzięki czemu pomieści około 60 osób siedzących, a w 2002 roku dobudowano dzwonnicę z trzygłosowym zestawem dzwonów. Co jeszcze warto zobaczyć na miejscu? Źródło. Przy kaplicy znajduje się źródło, którego wodę uważa się za uzdrawiającą, zwłaszcza w dolegliwościach oczu. To element, z którego miejsce słynie wśród pielgrzymów. Droga Krzyżowa. Stacje Drogi Krzyżowej, poświęcone 25 sierpnia 1957 roku, prowadzą od kaplicy na wzgórze Hamberg. To spokojny spacer, który łączy wymiar religijny z przechadzką po okolicy. Dzwonnica. Nowsza część zespołu, dobudowana na początku XXI wieku. Dla kogo jest to miejsce? Dla pielgrzymów, oczywiście, ale też dla osób zainteresowanych historią regionalną i lokalnymi tradycjami religijnymi północno-zachodnich Niemiec. Dzieje kaplicy dobrze pokazują, jak wspólnota potrafiła odbudować miejsce kultu po zniszczeniach reformacji i po wiekach zapomnienia. Kameralna skala budynku sprawia, że to raczej przystanek na spokojną chwilę niż atrakcja na cały dzień. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem po wzgórzu Hamberg i zwiedzaniem centrum Lohne. Najczęstsze pytania Gdzie leży St. Anna Klus? W Lohne (Oldenburg), w części Südlohne, przy wzgórzu Hamberg. Kaplica należy do parafii św. Gertrudy. Komu jest poświęcona kaplica? Świętej Annie, matce Marii. Obraz łaskami słynący przedstawia Annę, Marię i Jezusa razem. Od kiedy istnieje to miejsce? Tradycja sięga czasów przed 1300 rokiem, pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1518 roku, a obecna kaplica powstała po 1949 roku. Czy w kaplicy odbywają się śluby i uroczystości? Tak. Po rozbudowie z 1971 roku kaplica ma około 60 miejsc siedzących, więc odbywają się w niej pielgrzymki, nabożeństwa i śluby. Czy kaplica jest zabytkiem? Tak, jest wpisana jako zabytek architektury (Baudenkmal). Co oznacza źródło przy kaplicy? Wodę ze źródła uważa się za uzdrawiającą, zwłaszcza przy problemach z oczami.
-
Parish church St. Lewrence
Großkrotzenburg
Kościół parafialny św. Wawrzyńca w Großkrotzenburgu (St. Laurentius) to katolicka świątynia stojąca w samym centrum miejscowości nad Menem, w Hesji. Budowla ma niezwykłe fundamenty: wznosi się na miejscu rzymskiego kastellu, a jej wieża korzysta z pozostałości rzymskiej wieży obronnej. To dobry przystanek dla osób, które lubią miejsca, gdzie kilkanaście stuleci historii nakłada się na siebie na jednym wzgórzu. Co warto wiedzieć o historii kościoła? Miejscowość od IX wieku należała do kapituły św. Piotra w Moguncji i pozostała w jej rękach aż do sekularyzacji w 1803 roku. Pierwsza znana wzmianka o proboszczu w Großkrotzenburgu pochodzi z 1175 roku, a od tego dokumentu zaczyna się też parafialna lista duchownych. Wspólnota ma więc ponad osiem wieków udokumentowanej historii. Obecna nawa powstała w XIX wieku. Według strony parafii budowę prowadzono w latach 1825–1829 za proboszcza Philippa Kreislera, a poświęcenie odbyło się w 1829 roku; konsekracja nastąpiła dopiero w 1888 roku. Inne źródła podają nieco inne daty budowy (około 1826–1828), dlatego przy dokładnych datach warto sprawdzić informacje na miejscu lub w lokalnym muzeum. Dlaczego wieża jest wyjątkowa? Dolna część wieży stoi na murze dawnego rzymskiego fortu i według źródeł muzealnych pochodzi z około 1400 roku. Górną część z dzwonnicą i hełmem dobudowano w 1857 roku za proboszcza Kollingera. Dzięki temu w jednej bryle widać średniowieczną i XIX-wieczną architekturę osadzone na antycznej podstawie. Jak kościół zmieniał się w XX wieku? W 1963 roku wnętrze przebudowano według projektu profesora Johannesa Krahna, znanego architekta kościołów. Po gruntownym remoncie świątynię ponownie konsekrowano w 1965 roku. Kolejne prace remontowe przeprowadzono w 2018 roku. W 2021 roku dawna parafia św. Wawrzyńca została rozwiązana, 845 lat po pierwszej wzmiance. Großkrotzenburg wchodzi dziś w skład nowej, dużej parafii św. Klary i Franciszka z siedzibą w Hanau, a kościół nadal służy miejscowej wspólnocie. Jak zaplanować wizytę? Kościół leży w centrum miejscowości, w niewielkiej odległości od Menu, więc łatwo połączyć go ze spacerem po okolicy. Warto obejrzeć wieżę z zewnątrz i poszukać śladów rzymskiego muru u jej podstawy. Lokalne muzeum w Großkrotzenburgu opowiada o dziejach kościoła i rzymskiego kastellu, co dobrze uzupełnia wizytę. Godziny otwarcia świątyni i msz bywają zmienne, dlatego sprawdź aktualny plan na stronie parafii. Najczęstsze pytania Czy kościół stoi na rzymskich fundamentach? Tak, według źródeł lokalnych stoi na terenie dawnego rzymskiego kastellu, a wieża wykorzystuje rzymską podstawę. Kiedy powstała obecna budowla? Nawa pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku (według parafii 1825–1829), wieża ma starszą dolną część z około 1400 roku. Czy to nadal parafia św. Wawrzyńca? Od 2021 roku wspólnota należy do większej parafii św. Klary i Franciszka, ale kościół pozostaje czynny. Kto przebudował wnętrze w 1963 roku? Prof. Johannes Krahn; ponowna konsekracja nastąpiła w 1965 roku. Czy wstęp jest płatny? Kościół jest miejscem kultu i zwiedza się go bez opłat, z poszanowaniem nabożeństw.
-
Gartenstadtkirche
Stuttgart
Gartenstadtkirche to ewangelicki kościół w stuttgarckiej dzielnicy Luginsland, należącej do okręgu Untertürkheim. Betonowa bryła z końca lat sześćdziesiątych XX wieku jest dziś zabytkiem i jednym z ciekawszych przykładów powojennej architektury sakralnej w mieście. Stoi na zboczu nad doliną Neckaru, w sąsiedztwie winnic, na osiedlu o charakterze miasta-ogrodu, od którego wzięła nazwę. Dlaczego warto zobaczyć Gartenstadtkirche? Budowla nie przypomina tradycyjnych kościołów z wieżą i ostrołukowymi oknami. Jej surowa, geometryczna forma z betonu budzi skojarzenia z twierdzą, a lokalna prasa pisała o niej wręcz jak o „warownym zamku jako domu Bożym" albo o statku, który osiadł na wzgórzu pośród winorośli. Wnętrze jest skromne i skupione na ołtarzu, za którym znajduje się ściana z malowidłami Emila Kiessa. Dla miłośników architektury modernizmu i brutalizmu to ciekawy przystanek poza typowymi trasami turystycznymi Stuttgartu. Kościół dobrze pokazuje, jak po wojnie próbowano nadać gminom nowoczesne, odważne centra religijne i społeczne. Jak powstał obecny kościół? Pierwszy kościół gminy poświęcono 18 października 1931 roku. Został zniszczony w czasie II wojny światowej, w wyniku bombardowania lotniczego, a po wojnie odbudowano go od 1948 roku. Od 1969 roku pełni on głównie rolę domu spotkań gminy i bywa nazywany starą Gartenstadtkirche. Nowy kościół zaprojektował stuttgarcki architekt Heinz Rall. Kamień węgielny położono w drugiej połowie lat sześćdziesiątych, wiechę zawieszono 19 lipca 1968 roku, a uroczystego poświęcenia dokonano 30 marca 1969 roku. Zaraz po otwarciu opinie były podzielone, bo część krytyków nazywała budynek „betonowym klocem". Z czasem ocena się zmieniła i obiekt uzyskał status zabytku. Gdzie leży i jak dojechać? Kościół znajduje się w Stuttgarcie-Luginsland, w górnej części Untertürkheim, na wzgórzu z widokiem na dolinę Neckaru. Dojazd z centrum Stuttgartu komunikacją miejską jest możliwy, a okolica nadaje się na spacer wśród winnic. Współrzędne: około 48,79 N, 9,26 E. Najczęstsze pytania Czy Gartenstadtkirche jest czynnym kościołem? Tak, należy do ewangelickiej gminy liczącej około 2300 członków i służy nabożeństwom oraz życiu wspólnoty. Kto zaprojektował kościół? Autorem projektu jest Heinz Rall, architekt ze Stuttgartu. Kiedy został poświęcony? 30 marca 1969 roku. Czy to zabytek? Tak, obiekt jest wpisany jako zabytek, choć w latach sześćdziesiątych budził kontrowersje. Co jest we wnętrzu? Wnętrze jest proste. Uwagę zwraca ściana ołtarzowa z obrazami Emila Kiessa. Czy można zwiedzać wnętrze? Wejście zależy od terminów nabożeństw i wydarzeń gminy, dlatego warto dopytać w parafii przed wizytą.
-
Herz-Jesu-Kirche
Koblenz
Herz-Jesu-Kirche w Koblencji to neoromański kościół katolicki w południowej części starego miasta, uznawany za jedną z ważniejszych neoromańskich budowli sakralnych w Niemczech. Poświęcono go w 1904 roku, a jego bryła z dwiema wieżami na fasadzie wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy. Dlaczego powstał kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Koblencji? Pod koniec XIX wieku miasto szybko się rozrastało, a przybywający mieszkańcy osiedlali się głównie na południu. Dotychczasowe parafie przy kościołach św. Kastora i Najświętszej Marii Panny okazały się niewystarczające, dlatego wydzielono z nich nowe wspólnoty: parafię św. Józefa oraz parafię Serca Jezusowego. Kamień węgielny położono 18 czerwca 1900 roku, a budowa trwała około trzech lat. Świątynię konsekrował 19 maja 1904 roku biskup Trewiru Michael Felix Korum. Jak wygląda architektura kościoła? Projekt przygotował Ludwig Becker, późniejszy budowniczy katedry w Moguncji. Kościół jest trójnawową bazyliką filarową wzniesioną z tufu. Fasadę wieńczą dwie wieże, a nad skrzyżowaniem naw wznosi się kolejna wieża; po bokach prezbiterium stoją mniejsze wieżyczki. Całość utrzymano w formach romańskich, z ciężką, zwartą bryłą typową dla tego stylu. Ciekawostką jest orientacja budowli. Ze względów urbanistycznych kościół nie jest zwrócony prezbiterium na wschód, jak nakazywała tradycja, lecz na południe. Główna fasada zwraca się ku starówce i ulicy Löhrstraße, a chór leży po przeciwnej stronie. Jakie były losy kościoła po wojnie? W czasie II wojny światowej świątynia została poważnie zniszczona. Plany odbudowy opracowali koblenccy architekci Hermann Meyer i Martin Ufer; prace prowadzono w latach pięćdziesiątych XX wieku (źródła podają okres 1950–1953, a według niektórych odbudowa zakończyła się wcześniej). W latach 1977–1979 przebudowano wnętrze, a w 2011 roku przeprowadzono jego gruntowny remont po pożarze w zakrystii, który spowodował zadymienie. Czy warto odwiedzić Herz-Jesu-Kirche? Tak, zwłaszcza jeśli interesuje Cię architektura XIX i początku XX wieku. Kościół leży w pobliżu centrum, więc łatwo włączyć go w spacer po Koblencji obok innych świątyń miasta, takich jak bazylika św. Kastora czy kościół Najświętszej Marii Panny. Warto obejrzeć zarówno zewnętrzną bryłę z tufu, jak i wnętrze, w którym widać zarówno pierwotny zamysł architekta, jak i ślady powojennej odbudowy oraz późniejszych przeróbek. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Herz-Jesu-Kirche w Koblencji? Budowę rozpoczęto w 1900 roku, a konsekracja odbyła się 19 maja 1904 roku. Kto zaprojektował kościół? Autorem projektu był Ludwig Becker, późniejszy budowniczy katedry w Moguncji. W jakim stylu jest kościół? W stylu neoromańskim; to trójnawowa bazylika filarowa z tufu, z wieżami na fasadzie, nad skrzyżowaniem i przy prezbiterium. Czy kościół ucierpiał w czasie wojny? Tak, został poważnie uszkodzony w II wojnie światowej i odbudowany według planów Hermanna Meyera i Martina Ufera. Dlaczego kościół jest zwrócony na południe? Zdecydowały o tym względy urbanistyczne, związane z układem ulic starego miasta.
-
Evangelische Apostelkirche Herscheid
Herscheid
Evangelische Apostelkirche Herscheid to zabytkowy kościół ewangelicki w miejscowości Herscheid, w powiecie Märkischer Kreis w Nadrenii Północnej-Westfalii. Świątynia stoi w samym centrum wsi, w sercu regionu Sauerland, i od stuleci jest jej najważniejszym budynkiem. Jest chroniona jako zabytek, a jej historia sięga czasów średniowiecza. Jak wygląda ten kościół? To kościół halowy, czyli taki, w którym nawy mają zbliżoną wysokość. Powstawał etapami, głównie w XIII i XIV wieku. Najstarsze fragmenty datuje się na lata 1230–1250. Ze względu na położenie i konstrukcję pełnił też funkcję kościoła obronnego: poza nabożeństwami dawał schronienie mieszkańcom wsi w niespokojnych czasach. Po gruntownym remoncie wnętrze zostało ponownie otwarte jesienią 2025 roku. Prezbiterium wygląda dziś skromniej i jaśniej niż dawniej, ponieważ usunięto z niego ołtarz skrzydłowy. Wnętrze jest przez to proste i skupione na słowie, co dobrze pasuje do tradycji protestanckiej. Jaka jest historia kościoła? Początki parafii w Herscheid łączy się z okresem między 900 a 1000 rokiem. Źródła różnie wskazują pierwszą wzmiankę: jedne wymieniają dokument z 904 roku, w którym pojawia się nazwa miejscowości, inne podają rok 1072, gdy arcybiskup Kolonii Anno II przekazał kościół klasztorowi Grafschaft. Pierwotnie świątynia miała za patrona świętego Cyriaka i była katolicka. Reformację w Herscheid wprowadzono w 1552 roku, od tego czasu kościół jest ewangelicki. Dzieje budowli były burzliwe. W 1686 roku pożar wsi zniszczył więźbę dachową, a po odbudowie kościół ponownie poświęcono w 1704 roku. W 1945 roku, pod koniec II wojny światowej, został poważnie uszkodzony. Odbudowywano go w latach 1947–1950. Skąd nazwa Apostelkirche? Nazwę „Kościół Apostołów" nadano przy ponownym poświęceniu 28 listopada 1971 roku. Powodem były przede wszystkim dzieła sztuki przedstawiające apostołów, między innymi fresk odsłonięty podczas remontu w latach 1970–1971. Informacje praktyczne Adres: centrum Herscheid, współrzędne około 51,179 N, 7,745 E. Dla kogo: miłośnicy architektury sakralnej, historii regionu i spokojnych miejsc na trasie po Sauerlandzie. Ile czasu: na obejrzenie kościoła i okolicznego centrum wsi wystarczy zwykle około pół godziny. Godziny otwarcia: kościół jest czynnym miejscem nabożeństw, dlatego terminy zwiedzania warto sprawdzić na stronie parafii w Herscheid. Najczęstsze pytania Czy Apostelkirche jest zabytkiem? Tak, budynek jest objęty ochroną konserwatorską. Z jakiego okresu pochodzi kościół? Najstarsze części pochodzą z XIII wieku, a większość budowli powstała w XIII i XIV stuleciu. Dlaczego kościół nazywa się Kościołem Apostołów? Nazwę nadano w 1971 roku z powodu przedstawień apostołów, w tym odkrytego wtedy fresku. Czy to kościół katolicki? Dziś jest ewangelicki, choć w średniowieczu był katolicki i nosił wezwanie świętego Cyriaka. Czy kościół był odbudowywany? Tak, po pożarze wsi w 1686 roku oraz po zniszczeniach wojennych w 1945 roku. Co zmieniło się w ostatnim remoncie? Wnętrze odnowiono, a z prezbiterium usunięto ołtarz skrzydłowy, przez co jest ono prostsze.
-
kościół Świętego Michała w Hildesheim
Hildesheim
Kościół Świętego Michała w Hildesheim (niem. St. Michaelis) to dawny kościół opactwa benedyktynów w Dolnej Saksonii, w środkowych Niemczech. To preromańska bazylika w stylu ottońskim, znana przede wszystkim z malowideł pokrywających drewniany strop nawy głównej. Od 1985 roku razem z pobliską katedrą Najświętszej Marii Panny figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Kto i kiedy założył kościół? Świątynię ufundował biskup Hildesheim Bernward, który objął urząd w 993 roku. Był on wychowawcą przyszłego cesarza Ottona III, a w 1192 roku został kanonizowany. Budowę rozpoczęto około 1010 roku jako kościół klasztoru benedyktyńskiego. Bernward spoczywa w krypcie kościoła, dlatego miejsce ma również znaczenie pielgrzymkowe. Czym wyróżnia się architektura? Kościół jest jednym z najważniejszych przykładów sztuki ottońskiej w Europie. Układ budowli jest symetryczny: dwa transepty i dwa chóry stoją naprzeciw siebie, a nad skrzyżowaniami wznoszą się wieże. Taki plan jest rzadkością i bardzo wyraźnie odróżnia świątynię od typowych bazylik z jednym chórem. UNESCO podkreśla, że budowla wywarła duży wpływ na rozwój średniowiecznej architektury sakralnej. Dlaczego warto zobaczyć drewniany strop? Największą atrakcją wnętrza jest malowany drewniany strop nawy głównej, mierzący około 27,6 m długości i 8,7 m szerokości. Przedstawia on między innymi motywy biblijne i należy do najcenniejszych tego typu zabytków w Europie. Źródła różnie datują jego powstanie: najczęściej wskazuje się początek XIII wieku. W czasie II wojny światowej strop zdemontowano, by uchronić go przed zniszczeniem. Co mają wspólnego kościół i drzwi Bernwarda? Słynne brązowe drzwi Bernwarda, zamówione po 1008 roku, powstały pierwotnie dla tego kościoła. Dziś znajdują się w pobliskiej katedrze. Razem z malowanym stropem UNESCO uznało je za wyjątkowe osiągnięcie artystyczne i to właśnie one są jednym z powodów wpisu obu obiektów na listę światowego dziedzictwa. Najczęstsze pytania Czy kościół należy do światowego dziedzictwa UNESCO? Tak. Wpisano go w 1985 roku razem z katedrą Najświętszej Marii Panny w Hildesheim. Kto ufundował kościół? Biskup Bernward, wychowawca Ottona III, kanonizowany w 1192 roku. Jego grób znajduje się w krypcie. Czy w kościele można zobaczyć drzwi Bernwarda? Nie, pierwotnie wykonano je dla tej świątyni, lecz obecnie znajdują się w katedrze. Co jest najciekawsze we wnętrzu? Malowany drewniany strop nawy głównej oraz symetryczny, ottoński układ z dwoma chórami i dwoma transeptami. Jak długo zajmie zwiedzanie? Zwiedzanie wnętrza zajmuje zwykle kilkadziesiąt minut. Warto połączyć je z wizytą w katedrze, która leży w tym samym mieście i należy do tego samego wpisu UNESCO. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Tak. Zwiedzanie warto połączyć z obejrzeniem katedry, drugiego zabytku z tego samego wpisu UNESCO, położonego w tym samym mieście.
-
Kościół św. Floryna w Koblencji
Koblenz
Kościół św. Floryna w Koblencji (niem. Florinskirche) to dawna kolegiata, która dziś służy wspólnocie ewangelickiej. Stoi przy placu Florinsmarkt w sercu koblenckiej Starówki, kilka kroków od Renu i Mozeli. To jedna z najstarszych świątyń miasta, a jej bryła zachowała ślady kilku epok naraz. Jak wygląda historia kościoła? Świątynię wzniesiono około 1100 roku jako kościół kapituły kanoników św. Floryna, na fundamentach starszej budowli. W konstrukcji wykorzystano fragmenty rzymsko-frankijskiego muru miejskiego, a część późniejszego chóru wyrasta z pozostałości rzymskiej wieży obronnej. Wiele wskazuje też na to, że w tym miejscu wcześniej istniał kościół z klasztorem, związany z frankijskim dworem królewskim, choć źródła nie są w tej sprawie jednomyślne. Około 1200 roku wieże otrzymały późnoromańskie szczyty. Około 1350 roku dobudowano gotycki chór, a mniej więcej w 1467 roku rozbudowano część między wieżami. Dzięki temu kościół jest zlepkiem stylów, a nie jednolitym dziełem jednej epoki. Co się stało z kościołem w czasach nowożytnych? W 1688 roku, w czasie wojny o sukcesję palatynacką, świątynia ucierpiała podczas bombardowania, a sklepienie nawy głównej uległo zniszczeniu. Odbudowano ją w latach 1708-1711. Po zajęciu Koblencji przez wojska francuskie w 1794 roku kościół w 1803 roku zsekularyzowano i zamieniono na magazyn. Podobno planowano nawet urządzić w nim rzeźnię, lecz do tego nie doszło. Po przejęciu miasta przez Prusy w 1815 roku świątynię przebudowano w duchu neogotyckim (1818-1820), a prace prowadzili m.in. Karl Friedrich Schinkel i Johann Claudius von Lassaulx. W 1820 roku konsekrowano ją jako pierwszy kościół parafialny ewangelików w Koblencji. Wnętrze przekształcono później w formach ekspresjonistycznych, a pożar z 1971 roku wymusił jego renowację. Co warto zobaczyć w środku? Kulę armatnią w sklepieniu nad chrzcielnicą, pamiątkę po bombardowaniu z 1688 roku. Płytę nagrobną arcybiskupa Jakuba von Baden, pochowanego tu w 1511 roku. Zestawienie stylów romańskich wież, gotyckiego chóru i neogotyckich poprawek. Z kościołem łączy się także postać Mikołaja z Kuzy (Nikolaus von Kues), wybitnego myśliciela, który był prepozytem kapituły św. Floryna. Jak zwiedzać kościół? Kościół leży w ścisłym centrum, więc łatwo go połączyć ze spacerem po Starówce, nabrzeżem Mozeli i Deutsches Eck. Ponieważ jest to czynna świątynia ewangelicka, godziny otwarcia i dostępność wnętrza warto sprawdzić wcześniej na stronie parafii. Samą bryłę z romańskimi wieżami i gotyckim chórem można obejrzeć z placu o każdej porze. Najczęstsze pytania Czy kościół św. Floryna jest katolicki? Nie. Od 1818 roku należy do wspólnoty ewangelickiej, a w 1820 roku został poświęcony jako pierwszy ewangelicki kościół parafialny w Koblencji. Kiedy powstał? Około 1100 roku, na miejscu starszej budowli. Późniejsze przebudowy trwały aż do XIX wieku. Gdzie dokładnie stoi? Przy placu Florinsmarkt w Starym Mieście Koblencji, w pobliżu Mozeli. Dlaczego w sklepieniu tkwi kula armatnia? To ślad po bombardowaniu z 1688 roku, gdy kościół został poważnie uszkodzony.
-
Church of Our Lady
Görlitz
Kościół Najświętszej Marii Panny w Görlitz (niem. Frauenkirche) to późnogotycka świątynia ewangelicka, położona tuż poza dawnym śródmieściem miasta, przy drodze prowadzącej niegdyś do Bramy Najświętszej Marii Panny. Jest jednym z mniej oczywistych, a przez to bardzo przyjemnych punktów spaceru po Görlitz, mieście znanym z dobrze zachowanej zabudowy i licznych kościołów. Jaka jest historia kościoła? Już w połowie XIV wieku poza murami miasta stała kaplica pod wezwaniem Marii Panny. Prawdopodobnie był to budynek drewniany. Gdy w latach dwudziestych XV wieku nad Łużycami zawisło zagrożenie ze strony husytów, świątynię rozebrano, aby wojska nie mogły się w niej umocnić. Według przekazów stało się to w marcu 1431 roku. Obecny kościół powstał w połowie XV wieku, w epoce późnego gotyku, jako następca zniszczonej budowli. Prace trwały około dwudziestu lat, a poświęcenie odbyło się w 1473 roku. Co ciekawe, Frauenkirche nie miała zwyczajowo własnej parafii, co odróżnia ją od większości kościołów miejskich. Jak wygląda budowla? To trójnawowy kościół halowy z wydłużonym prezbiterium. Wnętrze przykrywa wysmakowane, późnogotyckie sklepienie. Zachodnia wieża została podwyższona w latach 1696–1697 i zwieńczona barokowym hełmem, dzięki czemu osiąga dziś około 51 metrów. Zestawienie gotyckiej bryły z barokowym zwieńczeniem jest dobrze widoczne z ulicy i warto je obejrzeć z zewnątrz, zanim wejdziesz do środka. Co zobaczysz w środku? Większość wystroju wnętrza pochodzi z przebudowy z lat 1869–1871. Wnętrze urządzono wtedy w duchu neogotyckim, odzwierciedlającym romantyczne wyobrażenia epoki Gründerzeit o średniowieczu. Nie jest to więc stricte średniowieczny wystrój, lecz ciekawy przykład XIX-wiecznej stylizacji. Muzycznym wyróżnikiem kościoła są organy. Obecny instrument zbudowała w latach 1976–1977 firma Schuster z pobliskiej Zittau. Ma 34 głosy i ponad 2300 piszczałek, a prospekt zaprojektował görlitzki stolarz Püschner. Wcześniej w kościele stały organy późnogotyckie, a w 1837 roku Carl Friedrich Ferdinand Buckow zbudował instrument o 15 głosach. Warto też wiedzieć, że oryginalne spiżowe dzwony przetopiono w czasie I wojny światowej. Od pierwszej niedzieli adwentu 1923 roku w wieży wiszą trzy duże dzwony stalowe. Dlaczego miejsce ma znaczenie dla miasta? Jesienią 1989 roku Frauenkirche była punktem wyjścia modlitw o pokój w Görlitz. Ta karta z najnowszej historii sprawia, że kościół jest ważny nie tylko architektonicznie, lecz także jako miejsce pamięci o przełomie politycznym w Niemczech Wschodnich. Najczęstsze pytania Czy kościół jest czynny? Tak, to ewangelicka świątynia wciąż używana przez wspólnotę, więc zwiedzanie warto dostosować do nabożeństw i zachować ciszę. Kiedy powstał obecny budynek? Został wzniesiony w połowie XV wieku i poświęcony w 1473 roku, jako następca świątyni zniszczonej w czasie wojen husyckich. Czy wnętrze jest średniowieczne? W większości nie. Wystrój pochodzi głównie z neogotyckiej przebudowy z lat 1869–1871, natomiast sklepienie i bryła nawiązują do późnego gotyku. Jak długo zajmie zwiedzanie? Na obejrzenie bryły, wnętrza i okolicy wystarczy zwykle około pół godziny, a spokojny spacer po starówce Görlitz dobrze się z tym łączy.
-
Luther's Church
Görlitz
Kościół Lutra (Lutherkirche) w Görlitz to neoromańska świątynia z czerwonej cegły, która od przełomu XIX i XX wieku góruje nad śródmieściem miasta przy granicy z Polską. Jej smukła wieża ma 58 metrów wysokości i jest jednym z rozpoznawalnych punktów orientacyjnych w dzielnicy z zabudową z epoki gründerowskiej. Jak powstał kościół Lutra w Görlitz? Początki sięgają 1885 roku, gdy superintendent Siegmund Schultze zwrócił się do magistratu o grunt pod nową świątynię przy ówczesnym placu Drezdeńskim. Projekt przygotowali architekci Arno Eugen Fritsche i Adolf Cornehls. Kamień węgielny położono 10 listopada 1898 roku, w rocznicę urodzin Marcina Lutra, a stan surowy uczczono w lipcu 1900 roku. Uroczyste poświęcenie odbyło się 6 maja 1901 roku. Była to pierwsza kościelna budowla ewangelicka w mieście od czasów reformacji, co dobrze tłumaczy symboliczne wezwanie. Jak wygląda budowla? Kościół wzniesiono na planie centralnym, z układem krzyża, w stylu neoromańskim. Czerwona cegła nadaje bryle ciepły, wyrazisty charakter, a wieża dopełnia sylwetkę. Świątynia stanęła na wzniesieniu nazywanym „Drachenfels" i uchodzi za środek gründerowskiego śródmieścia, więc dobrze widać ją z okolicznych ulic. Co warto zobaczyć wokół kościoła? Teren wokół świątyni to zaplanowana kompozycja zieleni. Autorem założenia ogrodowego był królewski dyrektor ogrodnictwa Oskar Sperling (1838–1912), a jego dorobek bywa omawiany w pracach o ochronie zabytkowych ogrodów. Przed kościołem stoi pomnik Lutra z 1904 roku, uznawany za pierwszy pomnik reformatora na Śląsku. Zaginął w czasie drugiej wojny światowej, a w 1983 roku wrócił na miejsce jako drugi odlew. Jakie były późniejsze losy kościoła? W 1976 roku rozpoczęto gruntowny remont, który trwał pięć lat. Ponowne poświęcenie nastąpiło w 1981 roku. Dzięki temu budowla zachowała dawny wygląd i do dziś pełni funkcje sakralne oraz kulturalne. Bywa miejscem koncertów, między innymi w ramach festiwalu Lausitz Festival. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano kościół Lutra w Görlitz? Budowa trwała w latach 1898–1901, a poświęcenie odbyło się 6 maja 1901 roku. Kto zaprojektował kościół? Architekci Arno Eugen Fritsche i Adolf Cornehls. Jaki to styl? Neoromański, na planie centralnym z układem krzyża, z czerwonej cegły. Jak wysoka jest wieża? Ma 58 metrów. Czy w pobliżu jest pomnik Lutra? Tak, przed kościołem stoi pomnik z 1904 roku, który po wojnie zastąpił drugi odlew z 1983 roku. Dla kogo jest to dobry punkt zwiedzania? Dla osób zainteresowanych architekturą XIX wieku, historią reformacji oraz spokojnym spacerem po zielonej części śródmieścia Görlitz, jednego z najlepiej zachowanych miast Saksonii. Kościół jest łatwy do połączenia ze zwiedzaniem starego miasta, bo leży w ścisłym centrum. Jeśli planujesz spacer, warto zajrzeć także do innych świątyń Görlitz, by porównać style budowli z różnych epok. Kościół Lutra pokazuje, jak miasto rozwijało się pod koniec XIX wieku, gdy powstawały nowe dzielnice i budynki publiczne o reprezentacyjnym charakterze.
-
Kreuzbergkirche
Bonn
Kreuzbergkirche w Bonn to barokowy kościół pielgrzymkowy na wzgórzu Kreuzberg, w południowej części miasta. Razem z Świętymi Schodami (Heilige Stiege) tworzy jeden z najbardziej niezwykłych zabytków sakralnych w Nadrenii i miejsce, do którego warto wybrać się, szukając Bonn poza śladami Beethovena. Co to za miejsce? Kościół stoi na wzniesieniu, na którym czczono krzyż już w XV wieku. Obecna budowla powstała w latach 1627–1628 z inicjatywy elektora kolońskiego Ferdynanda Bawarskiego. Jako jej projektanta wymienia się zwykle Christopha Wamsera, architekta znanego także z kościoła jezuitów w Kolonii. To kościół salowy z słabo zaznaczonymi ramionami transeptu, z początku dość skromnie wyposażony wewnątrz. Wnętrze nabrało barokowego blasku w połowie XVIII wieku. Elektor Klemens August z rodu Wittelsbachów ufundował wtedy między innymi ołtarz główny i ambonę, a prace trwały mniej więcej od 1746 do 1752 roku. Święte Schody – dlaczego ten zabytek jest wyjątkowy? Największą atrakcją jest przylegająca do kościoła budowla ze Świętymi Schodami, wzniesiona z fundacji Klemensa Augusta w połowie XVIII wieku. Projekt przypisuje się Balthasarowi Neumannowi, jednemu z najwybitniejszych architektów niemieckiego baroku. Schody są kopią rzymskiej Scala Santa, czyli schodów, po których według tradycji Jezus wchodził do pretorium Piłata. Dwukondygnacyjna fasada ma przypominać dom Piłata. Wewnątrz znajdują się trzy biegi schodów prowadzące do kaplicy krzyża. Tylko środkowy bieg jest właściwymi Świętymi Schodami i pielgrzymi pokonują go tradycyjnie na kolanach. Jest on dostępny wyłącznie w Wielki Piątek i Wielką Sobotę, więc w pozostałe dni roku można podziwiać architekturę i boczne biegi. Historia i ocalenie przed rozbiórką Na początku XIX wieku, w czasach sekularyzacji, kościół i schody były zagrożone zniszczeniem. W 1809 roku uratowały je starania bońskiego radcy dworu Caspara Oppenhoffa. Dziś pod ochroną konserwatorską pozostają kościół, schody oraz trzy stacje drogi krzyżowej na wzgórzu. Jak zwiedzać? Wzgórze Kreuzberg leży w południowo-zachodniej części Bonn, w pobliżu parku leśnego Venusberg, dlatego wizytę łatwo połączyć ze spacerem po okolicy. Dojście prowadzi pod górę, więc warto włożyć wygodne obuwie. Zabytek najlepiej oglądać w ciągu dnia, gdy dobrze widać detale elewacji; w Wielki Tydzień panuje tu szczególna atmosfera, bo wtedy odbywają się nabożeństwa i pielgrzymki. Najczęstsze pytania Kiedy można wejść na Święte Schody? Środkowy bieg, czyli właściwe Święte Schody, jest otwarty tylko w Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Pozostałe części obiektu można oglądać poza tymi dniami, w zależności od godzin otwarcia kościoła. Kto zaprojektował schody? Plan przypisuje się Balthasarowi Neumannowi, a fundatorem był elektor Klemens August. Czy Kreuzbergkirche to dobry punkt dla miłośników architektury? Tak. Łączy barokową architekturę, rzymski wzorzec pielgrzymkowy i ciekawą historię ocalenia przed rozbiórką, a do tego leży poza głównym szlakiem turystycznym centrum Bonn. Czy zabytek jest chroniony? Tak, kościół, schody i trzy stacje drogi krzyżowej objęte są ochroną konserwatorską.
-
Fridolinsmünster Bad Säckingen
Bad Säckingen
Fridolinsmünster w Bad Säckingen to gotycka bazylika z barokowo-rokokowym wnętrzem, stojąca nad Renem, tuż przy granicy ze Szwajcarią. Świątynia nosi imię świętego Fridolina, wędrownego misjonarza, który według tradycji założył w tym miejscu klasztor. Dziś jest najważniejszym zabytkiem miasta i jednym z symboli południowego Badenii-Wirtembergii. Kim był święty Fridolin i skąd wziął się klasztor? Tradycja przypisuje Fridolinowi założenie podwójnego klasztoru na wyspie rzecznej, w którym później działał stan żeński, czyli świecki konwent szlachetnie urodzonych kobiet. Patronem fundacji miał zostać Hilary z Poitiers. Dokładne daty życia świętego i powstania klasztoru nie są ustalone. Nowsze badania umieszczają Fridolina raczej w VI niż w VII wieku, co zgadza się ze starszymi przekazami. Kult świętego rozszedł się szeroko, a jego wizerunek widnieje także w herbie szwajcarskiego kantonu Glarus. Jak zmieniała się budowla? Najstarszą zachowaną częścią kościoła jest krypta, pochodząca z XI wieku i związana z wcześniejszą świątynią z czasów karolińskich. Obecną gotycką budowlę zaczęto wznosić w 1343 roku, a konsekracji dokonał w 1360 roku biskup Konstancji Heinrich von Brandis. W latach 1581-1582 przeprowadzono większy remont, wtedy też powstały charakterystyczne, spiczaste hełmy wież. W 1678 roku wybuchł pożar, który zniszczył konstrukcję dachu, wieże i gotyckie wyposażenie wnętrza. Odbudowę prowadzono w duchu baroku, a obecny, rokokowy wygląd wnętrza zawdzięczamy przebudowie z 1752 roku. Za nawę i chór odpowiadali sztukator Johann Michael Feichtmayr oraz malarz Franz Joseph Spiegler. Kolejną gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1968-1975. Co warto zobaczyć w środku? Kaplicę św. Fridolina po prawej stronie chóru, w której znajduje się srebrny relikwiarz ze szczątkami świętego. Waży ponad trzysta kilogramów. Rokokowe sztukaterie i freski w nawie i chórze, jasne i bogato zdobione, kontrastujące z gotycką bryłą z zewnątrz. Kryptę, czyli najstarszy zachowany fragment budowli. Dwie wieże z ostrymi hełmami, rozpoznawalne z mostu i z nabrzeża. Jak zwiedzać? Münster leży w historycznym centrum Bad Säckingen, kilka minut spacerem od słynnego drewnianego mostu przez Ren, najdłuższego krytego mostu drewnianego w Europie, który łączy miasto ze szwajcarskim Stein. Oba miejsca łatwo zobaczyć w trakcie jednego spaceru. Kościół jest czynną parafią, więc podczas nabożeństw zwiedzanie bywa ograniczone, a wnętrze warto oglądać w ciszy. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Kościół jest zwykle dostępny bez biletu, a godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie parafii. Kiedy wybudowano Fridolinsmünster? Gotycką budowlę zaczęto w 1343 roku, a poświęcono ją w 1360 roku. Krypta jest starsza, z XI wieku. Dlaczego wnętrze jest rokokowe, a zewnątrz gotyckie? Pożar z 1678 roku zniszczył gotyckie wnętrze, które odbudowano w stylu barokowym, a w 1752 roku nadano mu obecną rokokową szatę. Gdzie są relikwie świętego Fridolina? W srebrnym relikwiarzu w kaplicy po prawej stronie chóru. Czy da się połączyć wizytę ze Szwajcarią? Tak, drewniany most prowadzi z miasta prosto do Stein w Szwajcarii, więc wycieczka obejmuje dwa kraje na jednym spacerze.
-
Christus- und Garnisonkirche
Wilhelmshaven
Christus- und Garnisonkirche to neogotycki kościół ewangelicko-luterański w Wilhelmshaven, w Dolnej Saksonii nad Morzem Północnym. Świątynię wzniesiono dla marynarki wojennej w młodym mieście portowym, a dziś jest jednym z najciekawszych zabytków dawnego, pruskiego centrum Wilhelmshaven. Jak powstał kościół? Budowę rozpoczęto w 1869 roku, a poświęcenie odbyło się w 1872 roku. Pierwotnie świątynia nosiła nazwę Elisabethkirche, czyli kościół św. Elżbiety, a jej głównym zadaniem było służenie jako kościół garnizonowy marynarki. Wilhelmshaven dopiero co zaczynał działać jako baza floty, więc taki kościół był dla żołnierzy i ich rodzin ważnym punktem miasta. Jak wygląda budynek? Kościół zbudowano w stylu neogotyckim, na planie krzyża. Stoi w środku dawnej, pruskiej części miasta, więc łatwo go zobaczyć podczas spaceru po śródmieściu. W środku zobaczysz nastawę ołtarzową „Durch das Kreuz zum Licht" („Przez krzyż do światła"), tablice pamiątkowe i flagi dawnej marynarki cesarskiej. Okna witrażowe, dzieło I.O. Lima, opowiadają historię życia Jezusa. Jest tu także miejsce pamięci marynarzy poległych w obu wojnach światowych, z grobem nieznanego marynarza. Co stało się w czasie wojny? W czasie II wojny światowej kościół został ciężko uszkodzony w alianckich nalotach. Po prowizorycznych naprawach nadal odprawiano w nim nabożeństwa, aż w 1957 roku trzeba było go zamknąć z powodu groźby zawalenia. Dwa lata później, w 1959 roku, ponownie go poświęcono. Skąd podwójna nazwa? Przy odbudowie świątynia dostała nazwę „Christus- und Garnisonkirche". Pierwszy człon przypomina o Christuskirche, kościele tutejszej parafii, który również zniszczono podczas II wojny światowej. Według miejskiej strony turystycznej nowa świątynia stała się potem kościołem parafialnym dla cywilnej wspólnoty ewangelickiej ze śródmieścia i południa miasta. Drugi człon, „Garnisonkirche", zachowuje pamięć o pierwotnej funkcji garnizonowej. Remont W latach 2010–2011 przeprowadzono gruntowny remont budynku, dzięki czemu kościół jest dziś w dobrym stanie i nadal pełni funkcję czynnej świątyni. Najczęstsze pytania Do jakiej wspólnoty należy kościół? To kościół ewangelicko-luterański, czynny jako świątynia parafialna. Kiedy został zbudowany? Budowa trwała od 1869 do 1872 roku, a po wojennych zniszczeniach kościół ponownie poświęcono w 1959 roku. Dlaczego nazywa się Christus- und Garnisonkirche? Nazwa łączy pamięć o zniszczonej w czasie wojny parafialnej Christuskirche z dawną funkcją kościoła garnizonowego marynarki. Co warto zobaczyć w środku? Nastawę ołtarzową „Durch das Kreuz zum Licht", witraże z historią życia Jezusa, flagi dawnej marynarki cesarskiej oraz miejsce pamięci poległych marynarzy. Czy to dobry przystanek podczas zwiedzania miasta? Tak, jeśli interesuje Cię historia niemieckiej marynarki wojennej i architektura neogotycka. Kościół leży w historycznym centrum, więc dobrze wpisuje się w spacer po śródmieściu Wilhelmshaven.
-
St. Andreas
Essen
Kościół św. Andrzeja (St. Andreas) w Essen-Rüttenscheid to modernistyczny kościół parafialny z lat pięćdziesiątych XX wieku, uznawany za jedno z ważniejszych dzieł architekta Rudolfa Schwarza. Stoi przy Paulinenstraße, niedaleko Brigittastraße, w jednej z najbardziej miejskich i żywych dzielnic Essen. Dlaczego warto zobaczyć ten kościół? To przykład powojennej architektury sakralnej, w której rezygnuje się z ozdobnych dodatków na rzecz przemyślanej bryły i układu przestrzeni. Kościół zbudowano w latach 1954–1957 według projektu Rudolfa Schwarza, jednego z najbardziej znanych niemieckich projektantów budowli kościelnych tamtego okresu. Dla osób zainteresowanych architekturą XX wieku to ciekawy punkt na mapie Zagłębia Ruhry, który wyraźnie różni się od przemysłowych zabytków regionu. Jak jest zaprojektowany? Plan świątyni opiera się na krzyżu, a wnętrze organizuje układ trójkonchowy, czyli trzy półkoliste zamknięcia przestrzeni przylegające do głównej części kościoła. Takie rozwiązanie sprawia, że nawa nie jest prostym, podłużnym korytarzem, lecz zgromadzenie skupia się wokół ołtarza. Od 1995 roku budynek objęty jest ochroną jako zabytek. Organy i krypta W kościele gra organy firmy Breil. Ciekawostką jest ich pochodzenie: wykorzystano w nich historyczne rejestry, które pierwotnie należały do kolegiaty we Freckenhorst. Dzięki temu nowoczesne wnętrze łączy się z dużo starszym dźwiękiem. W krypcie znajdują się kaplica codzienna oraz chrzcielnica, czyli miejsca przeznaczone do mniejszych, spokojniejszych nabożeństw i obrzędów. Historia parafii Wspólnota św. Andrzeja jest starsza niż obecny budynek. Źródła parafialne mówią o poprzedniku założonym już w 1908 roku, a nowy kościół powstał po wojnie. Źródła nie są zgodne co do początku budowy: według jednych kamień węgielny położono w 1955 roku, według innych prace trwały od 1954. Zgodnie podają natomiast, że kościół ukończono w 1957 roku. Dziś gmina św. Andrzeja jest jedną z czterech wspólnot parafii św. Lamberta w Essen. Święto patronalne obchodzi 30 listopada, w dzień wspomnienia świętego Andrzeja Apostoła. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się kościół św. Andrzeja w Essen? W dzielnicy Rüttenscheid, przy Paulinenstraße w pobliżu skrzyżowania z Brigittastraße. Kto zaprojektował kościół? Autorem projektu jest Rudolf Schwarz, a budowa trwała w połowie lat pięćdziesiątych XX wieku. Czy kościół jest zabytkiem? Tak, od 1995 roku znajduje się pod ochroną konserwatorską. Czy można wejść do środka? Jest to czynny kościół parafialny, więc najlepiej odwiedzać go w czasie, gdy otwarta jest świątynia, i zachować ciszę podczas nabożeństw. Aktualne godziny warto sprawdzić w parafii. Co jest w krypcie? Kaplica codzienna i chrzcielnica. Na co zwrócić uwagę podczas wizyty Zwróć uwagę na samą bryłę kościoła i na to, jak krzyżowy plan współgra z trzema konchami. Jeśli trafisz na koncert lub nabożeństwo z oprawą muzyczną, warto posłuchać organów z historycznymi rejestrami z Freckenhorst. Rüttenscheid ma wiele kawiarni i sklepów, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po dzielnicy.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.