Natura — Hiszpania

Laguna del Retamar

Pedro Muñoz

Laguna del Retamar to sezonowe słone jezioro leżące w gminie Pedro Muñoz, w prowincji Ciudad Real, w regionie Kastylia-La Mancha. Jest jednym z trzech zbiorników wchodzących w skład kompleksu lagunowego Pedro Muñoz, obok Laguna de Vega (zwanej też Laguna del Pueblo) i Laguna de Navalafuente. Cały kompleks leży w dorzeczu rzeki Záncara, dopływu Guadiany, na obszarze znanym jako Mancha Húmeda — mokra Mancha, pas śródlądowych mokradeł pośród suchych, winiarskich równin regionu. Co warto wiedzieć przed wizytą? Retamar zajmuje powierzchnię około 90 hektarów, ale jej wygląd zmienia się drastycznie w ciągu roku. To jezioro o charakterze endoreicznym i silnie sezonowym — w okresach suszy potrafi całkowicie wyschnąć, odsłaniając spękane, solne dno. Poziom wody zależy niemal wyłącznie od opadów, dlatego najlepszy moment na obserwację tafli wody to zima i wczesna wiosna, po sezonie deszczowym. Cały kompleks lagunowy Pedro Muñoz objęty jest ochroną od kilku dekad. Lagunę Vega uznano za ostoję dzikiej przyrody już w 1988 roku, rok później cały obszar otrzymał status Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków (ZEPA), a w 1993 roku wpisano go na listę mokradeł o międzynarodowym znaczeniu w ramach Konwencji Ramsarskiej. W 2002 roku formalnie ustanowiono tu rezerwat przyrody. Co zobaczysz na miejscu? Krajobraz Retamaru różni się od typowych, słodkowodnych jezior — dominują tu słone, kontynentalne łąki oraz roślinność halofilna, czyli gatunki przystosowane do zasolonej gleby, w tym rośliny sukulentne tworzące charakterystyczne, srebrzyste kobierce wokół brzegów. To siedlisko o szczególnym znaczeniu przyrodniczym, chronione na poziomie europejskim jako typ siedliska priorytetowego. Jezioro i jego okolice to ważny przystanek dla ptaków wodnych i błotnych, zwłaszcza podczas wędrówek sezonowych. Sucha, słona równina i sąsiadujące z nią zarośla stanowią kontrast dla płaskiego krajobrazu rolniczego typowego dla La Manchy, co czyni to miejsce interesującym celem dla obserwatorów przyrody i fotografów krajobrazu. Jak dotrzeć? Laguna del Retamar leży w granicach gminy Pedro Muñoz, niewielkiego miasteczka w prowincji Ciudad Real, dobrze skomunikowanego z resztą regionu La Manchy. Zwiedzanie kompleksu lagunowego najwygodniej zaplanować jako wycieczkę z Pedro Muñoz, skąd prowadzą lokalne szlaki i drogi dojazdowe do poszczególnych jezior. Warto zabrać ze sobą wodę i osłonę od słońca — okolica jest otwarta, praktycznie pozbawiona cienia. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na wizytę jest jesień, zima i wczesna wiosna, kiedy poziom wody jest najwyższy, a jezioro prezentuje się w pełnej krasie, przyciągając ptactwo wodne. Latem, zwłaszcza w suchych latach, tafla wody może całkowicie zniknąć, a na pierwszy plan wysuwa się roślinność solniskowa i geologiczny charakter terenu. Najczęstsze pytania Czy Laguna del Retamar zawsze ma wodę? Nie. To jezioro sezonowe i zależne od opadów — latem oraz w suchych latach może całkowicie wyschnąć. Ile hektarów zajmuje jezioro? Około 90 hektarów, choć realna powierzchnia lustra wody zmienia się w zależności od pory roku. Czy to obszar chroniony? Tak. Laguna del Retamar wchodzi w skład rezerwatu przyrody ustanowionego w 2002 roku, a wcześniej objęta była statusem ZEPA (1989) i wpisem na listę Ramsar (1993). Jakie inne jeziora znajdują się w pobliżu? Retamar to jedna z trzech lagun kompleksu Pedro Muñoz — pozostałe to Laguna de Vega (del Pueblo) oraz Laguna de Navalafuente.

Laguna de la Vega

Pedro Muñoz

Laguna de la Vega (zwana też Laguną del Pueblo) to najważniejsze z trzech jezior kompleksu lagunowego w Pedro Muñoz, niewielkiej miejscowości w północno-wschodniej części prowincji Ciudad Real, w sercu regionu La Mancha zwanego Manchą Húmedą ("Wilgotną Manchą"). W odróżnieniu od wielu okolicznych zbiorników endoreicznych, które latem potrafią całkowicie wyschnąć, ta laguna ma wodę przez cały rok — zasila ją oczyszczona woda z pobliskiej oczyszczalni ścieków Pedro Muñoz. To właśnie stała obecność wody sprawia, że miejsce jest tak atrakcyjne dla ptaków i tych, którzy chcą je obserwować. Jak dotrzeć? Laguna leży tuż przy samej miejscowości Pedro Muñoz, co czyni ją łatwo dostępną bez konieczności dalekich wypraw w teren. Cały kompleks lagunowy (Laguna de la Vega wraz z dwoma pozostałymi zbiornikami) znajduje się w granicach administracyjnych gminy, w otwartym krajobrazie typowym dla La Manchy — płaskim, rolniczym, z charakterystycznymi dla regionu polami. Najlepszym punktem wyjścia jest sama miejscowość Pedro Muñoz, skąd prowadzą oznakowane dojścia do lagun. Co zobaczysz? Laguna de la Vega to przede wszystkim raj dla obserwatorów ptaków. Teren wyposażono w dwa punkty obserwacyjne (hides), z których można dyskretnie śledzić życie ptasie, nie płosząc go. Na wodzie i wokół niej gnieżdżą się m.in. perkoz zausznik, hełmiatka, szczudłak, mewa czarnogłowa oraz rybitwa białoskrzydła — gatunki charakterystyczne dla śródlądowych zbiorników słonawych Kastylii-La Manchy. Dodatkowo, dzięki stałemu poziomowi wody, laguna jest ważnym przystankiem dla ptaków migrujących, co czyni ją miejscem żywym przez większą część roku. Obok lagun działa centrum interpretacyjne, gdzie można dowiedzieć się więcej o ekosystemie tych wód, ich historii i znaczeniu przyrodniczym regionu. Cały kompleks lagunowy Pedro Muñoz posiada status Rezerwatu Biosfery, a także został uznany za Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (SPA) — to potwierdzenie rangi tego miejsca w skali europejskiej sieci obszarów chronionych. Kiedy przyjechać? Dla miłośników ptaków najlepsze są okresy migracji wiosennej i jesiennej, kiedy liczba gatunków i osobników znacząco rośnie. Latem, gdy okoliczne, mniej stabilne laguny wysychają, Laguna de la Vega pozostaje jednym z niewielu miejsc w regionie, gdzie ptaki wodne wciąż znajdują schronienie — to dobry moment, by zobaczyć skoncentrowane populacje. Poranne godziny sprzyjają obserwacjom, gdy ptaki są najbardziej aktywne, a ruch turystyczny jeszcze niewielki. Najczęstsze pytania Czy laguna wysycha latem? Nie, w przeciwieństwie do części sąsiednich zbiorników w kompleksie, Laguna de la Vega utrzymuje wodę przez cały rok dzięki dopływowi oczyszczonych ścieków z pobliskiej oczyszczalni. Jakie ptaki można tu zobaczyć? Można zaobserwować m.in. perkoza zausznika, hełmiatkę, szczudłaka, mewę czarnogłową oraz rybitwę białoskrzydłą, a w okresach migracji także wiele innych gatunków wodno-błotnych. Czy jest tam infrastruktura turystyczna? Tak — na miejscu znajdują się dwa punkty obserwacyjne (hides) oraz centrum interpretacyjne poświęcone przyrodzie kompleksu lagunowego. Jaki status ochronny ma to miejsce? Kompleks lagunowy Pedro Muñoz, w tym Laguna de la Vega, jest częścią Rezerwatu Biosfery Manchy Húmedy i posiada status Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków.

Laguna del Comisario

Puerto Real

Laguna del Comisario to sezonowa laguna śródlądowa położona na zachód od Puerto Real, w prowincji Kadyks, w sercu zatoki Bahía de Cádiz. Wchodzi w skład chronionego Complejo Endorreico de Puerto Real (Kompleksu Endoreicznego Puerto Real) i od 1987 roku, na mocy ustawy parlamentu Andaluzji, ma status Integralnego Rezerwatu Zoologicznego. Co to za miejsce? Laguna zajmuje powierzchnię niespełna 41 hektarów i leży na charakterystycznym dla tej części Andaluzji podłożu albarizy — białawej, wapiennej glebie, która dobrze zatrzymuje wodę opadową. Zbiornik jest bardzo płytki, o płaskim dnie, zasilany głównie spływem powierzchniowym. W okresach maksymalnego wezbrania woda odprowadzana jest przez strumień Arroyo del Yesero, który pełni funkcję naturalnego przelewu. Charakter laguny jest wybitnie sezonowy: wypełnia się wodą w chłodniejszej porze roku, a latem zwykle wysycha całkowicie. To typowy rytm dla śródziemnomorskich mokradeł tego regionu i warto go uwzględnić, planując wizytę. Co zobaczysz? Wokół wody rozciąga się roślinność typowo bagienna — trzciny, sitowie, tamaryszek, pałki wodne i turzyce. Im dalej od lustra wody, tym bardziej krajobraz przechodzi w śródziemnomorskie zarośla, gdzie dominują dzikie oliwki, mastyksowce i palmy karłowate. To jednak ptaki są głównym powodem, dla którego warto tu zajrzeć. Obszar ma status Specjalnej Ochrony Ptaków (ZEPA) i pełni funkcję zarówno lęgowiska, jak i miejsca zimowania. Wśród gatunków, które można tu spotkać, są czaple białe, rybołowy, błotniaki stawowe oraz bociany białe. Dla obserwatorów ptaków to jedno z ciekawszych miejsc w okolicach Zatoki Kadyksu, szczególnie poza sezonem letnim, gdy laguna jest pełna wody. Jak dotrzeć? Laguna del Comisario znajduje się w prelitoralnej części zatoki Bahía de Cádiz, na zachód od miasta Puerto Real. To jedna z kilku sąsiadujących ze sobą lagun tego kompleksu — w pobliżu znajdują się także Laguna de San Antonio i Laguna del Taraje. Ze względu na status rezerwatu przyrody warto wcześniej sprawdzić lokalne oznakowanie i wyznaczone ścieżki, by nie wchodzić na tereny chronione poza dozwolonymi trasami. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas na odwiedziny to jesień, zima i wczesna wiosna, kiedy laguna wypełniona jest wodą, a ptactwo wodne najliczniej korzysta z tego siedliska — zarówno gatunki zimujące, jak i te przelotne. Latem zbiornik zwykle wysycha, więc krajobraz wygląda zupełnie inaczej, a obserwacja ptaków wodnych traci sens. Najczęstsze pytania Czy w Laguna del Comisario zawsze jest woda? Nie. Laguna ma charakter sezonowy — wypełnia się wodą jesienią i zimą, a latem najczęściej wysycha całkowicie. Jakie ptaki można tu zobaczyć? Obszar jest ostoją ptaków wodnych i błotnych, m.in. czapli białych, rybołowów, błotniaków stawowych i bocianów białych. Teren ma status Specjalnej Ochrony Ptaków. Czy to samodzielna atrakcja, czy część większego obszaru? Laguna del Comisario wchodzi w skład Complejo Endorreico de Puerto Real, obejmującego kilka sąsiednich lagun, w tym Laguna de San Antonio i Laguna del Taraje. Czy laguna jest objęta ochroną prawną? Tak, od 1987 roku ma status Integralnego Rezerwatu Zoologicznego na mocy ustawy parlamentu Andaluzji.

Lago El Puerto

Cangas del Narcea

Lago El Puerto to górskie jezioro w gminie Cangas del Narcea, ukryte wysoko w paśmie górskim na południowym zachodzie Asturii. Leży na wysokości sięgającej ponad 1500 metrów n.p.m., co czyni je najwyżej położonym jeziorem na terenie całej gminy. Otacza je surowy, słabo zaludniony krajobraz Parku Naturalnego Fuentes del Narcea, Degaña e Ibias — jednego z największych obszarów chronionych Asturii i rezerwatu biosfery UNESCO od 2003 roku. Gdzie dokładnie leży Lago El Puerto? Jezioro znajduje się w górnej części zlewni rzek Narcea i Ibias, w obrębie parku naturalnego obejmującego gminy Cangas del Narcea, Degaña i Ibias. To teren typowo górski, z głębokimi dolinami i rozległymi połaciami lasów oraz łąk wysokogórskich, w dużej mierze niezagospodarowany turystycznie. Niedaleko stąd rozciąga się słynny las Muniellos, uznawany za jeden z najlepiej zachowanych lasów dębowych w Europie. Jak dotrzeć do jeziora? Lago El Puerto nie ma bezpośredniego dojazdu samochodem — to cel dla osób przygotowanych na wymagającą wycieczkę pieszą lub rowerową. Trasa prowadzi z miejscowości Cangas del Narcea w głąb gór, przez teren o sporym przewyższeniu i nierównej, kamienistej nawierzchni. Ze względu na wysokość i charakter podejścia warto zaplanować wyprawę z odpowiednim zapasem czasu, wody i właściwym obuwiem trekkingowym — to nie jest spacer dla początkujących. Co zobaczysz na miejscu? Nagrodą za trud dotarcia jest widok na spokojną taflę wody otoczoną nagimi, skalistymi zboczami i wysokogórskimi pastwiskami, typowymi dla najwyższych partii tego pasma. Okolica należy do jednych z ostatnich ostoi niedźwiedzia brunatnego w Kordylierze Kantabryjskiej, a lasy i połoniny wokół parku naturalnego to również jeden z najważniejszych obszarów lęgowych głuszca kantabryjskiego. Sama okolica jeziora to strefa ciszy i dzikiej przyrody — brak infrastruktury turystycznej, co dla wielu odwiedzających stanowi główny atut tego miejsca. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość i górski charakter terenu najlepszym okresem na wyprawę jest późna wiosna, lato i wczesna jesień, kiedy szlaki są przetarte, a pogoda stabilniejsza. Zimą i wczesną wiosną w tej części Asturii utrzymuje się śnieg na wyższych partiach gór, co znacząco utrudnia lub uniemożliwia dojście do jeziora bez odpowiedniego przygotowania. Co warto wiedzieć przed wyjazdem? Region Cangas del Narcea to jeden z największych pod względem powierzchni obszarów Asturii, ale też jeden z najsłabiej zurbanizowanych — infrastruktura poza głównymi miejscowościami jest skromna. Przed wyprawą do Lago El Puerto warto zaopatrzyć się w mapę topograficzną lub aplikację nawigacyjną, poinformować kogoś o planowanej trasie i sprawdzić prognozę pogody w górach, która potrafi się zmieniać znacznie szybciej niż w dolinach. Najczęstsze pytania Czy do Lago El Puerto można dojechać samochodem? Nie. Jezioro leży w wysokich partiach gór i dostępne jest wyłącznie pieszo lub rowerem górskim, po trasie prowadzącej z Cangas del Narcea. Czy trasa jest odpowiednia dla początkujących? Nie jest to rekomendowane. Podejście wymaga dobrej kondycji fizycznej, doświadczenia w górskiej turystyce oraz odpowiedniego sprzętu, ze względu na duże przewyższenie i nierówny teren. Jaka jest wysokość jeziora? Lago El Puerto leży na wysokości ponad 1500 metrów n.p.m. i jest najwyżej położonym jeziorem w gminie Cangas del Narcea. Czy w okolicy można spotkać dziką zwierzynę? Tak, teren parku naturalnego jest jednym z ostatnich schronień niedźwiedzia brunatnego w Kordylierze Kantabryjskiej oraz siedliskiem głuszca kantabryjskiego, dlatego warto zachować szczególną ostrożność i nie oddalać się od wyznaczonych tras.

estany d'Areste

Alins

Estany d'Areste to niewielkie jezioro polodowcowe leżące na wysokości około 2396 m n.p.m. w dolinie Vall Ferrera, w gminie Alins (Pallars Sobirà), w katalońskich Pirenejach. Znajduje się na terenie Parku Naturalnego Alt Pirineu, jednego z najbardziej dzikich i najsłabiej zaludnionych zakątków hiszpańskich Pirenejów. Gdzie dokładnie leży estany d'Areste? Jezioro położone jest w wysokogórskiej części doliny Vall Ferrera, u podnóża Pic d'Areste (2790 m n.p.m.), szczytu wznoszącego się na północny wschód od zbiornika. Z jeziora wypływa potok barranc d'Areste, który spływa w dół doliny i zasila system wodny okolicy. Cały obszar znajduje się w granicach Parku Naturalnego Alt Pirineu, obejmującego jedne z najbardziej surowych i najmniej przekształconych terenów górskich w Katalonii. Jak dotrzeć do jeziora? Estany d'Areste leży w strefie wysokogórskiej, do której dociera się pieszo z doliny Vall Ferrera, z okolic Alins lub sąsiednich miejscowości tej gminy. Teren doliny jest punktem wyjścia do wypraw w rejon Pica d'Estats — najwyższego szczytu Katalonii — a szlaki prowadzące w tamtą stronę przebiegają w pobliżu barranc d'Areste. Ze względu na wysokość i charakter terenu jest to trasa dla osób przygotowanych do wielogodzinnego marszu w warunkach wysokogórskich, z odpowiednim obuwiem, orientacją w terenie i sprawdzoną prognozą pogody. Pogoda w Pirenejach na tej wysokości potrafi zmieniać się gwałtownie, dlatego wyjście najlepiej planować wcześnie rano. Co zobaczysz na miejscu? To kameralne, wysokogórskie jezioro o charakterze typowym dla polodowcowych zbiorników Pirenejów — otoczone skalistym, surowym krajobrazem, z widokiem na masyw Pic d'Areste. Okolica należy do najbardziej odludnych fragmentów Parku Naturalnego Alt Pirineu, co oznacza ciszę, przestrzeń i kontakt z dziką przyrodą wysokogórską, z dala od zatłoczonych szlaków turystycznych. To miejsce docenią osoby szukające kontaktu z surową scenerią alpejską, a nie infrastrukturą turystyczną — w tej strefie nie ma zabudowań ani punktów usługowych. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość ponad 2300 m n.p.m. jezioro jest dostępne praktycznie tylko w sezonie letnim, od czerwca/lipca do września, kiedy śnieg topnieje na tyle, by umożliwić bezpieczne dotarcie na szlak. Wiosną i jesienią wysoko położone partie doliny mogą być jeszcze lub już zaśnieżone, a zimą region jest praktycznie niedostępny bez odpowiedniego przygotowania wysokogórskiego. Najlepszą porą na wędrówkę są miesiące letnie, kiedy dni są długie, a warunki najbardziej stabilne. Najczęstsze pytania Na jakiej wysokości leży estany d'Areste? Jezioro znajduje się na wysokości około 2396 m n.p.m., w wysokogórskiej części doliny Vall Ferrera. W jakim parku narodowym/naturalnym leży jezioro? Estany d'Areste znajduje się na terenie Parku Naturalnego Alt Pirineu, w gminie Alins, w regionie Pallars Sobirà. Czy w pobliżu jeziora są inne atrakcje? Tak — w okolicy wznosi się szczyt Pic d'Areste (2790 m), a szlaki w tym rejonie prowadzą w stronę Pica d'Estats, najwyższego szczytu Katalonii. Czy da się dotrzeć do jeziora bez doświadczenia górskiego? Ze względu na wysokość i charakter terenu trasa wymaga dobrej kondycji i podstawowego przygotowania do wędrówek wysokogórskich — nie jest to spacer dla początkujących.

Castiñeiras Lake

Marín

Castiñeiras Lake to sztuczne jezioro leżące na zboczu góry Cotorredondo, na granicy gmin Vilaboa i Marín, w prowincji Pontevedra w Galicji. Od miasta Pontevedra dzieli je zaledwie 9 kilometrów, dzięki czemu to popularny cel jednodniowej wycieczki dla mieszkańców regionu i turystów szukających spokoju z dala od wybrzeża. Jak dotrzeć? Jezioro znajduje się w obszarze wzniesień oddzielających Marín i Vilaboa od doliny Pontevedry, w paśmie górskim, gdzie leży też pobliska góra Castiñeiras (od niej wzięła się nazwa zbiornika). Najwygodniej dojechać samochodem z Pontevedry lub Marín — droga prowadzi przez tereny leśne i pastwiska charakterystyczne dla wnętrza Galicii. Ze względu na górzyste otoczenie warto zaplanować podjazd z odpowiednim zapasem czasu, zwłaszcza jeśli podróżuje się rowerem lub pieszo ostatnim odcinkiem szlaku. Co zobaczysz? Głównym elementem krajobrazu jest sam zbiornik wodny — sztuczne jezioro otoczone zielenią wzgórz Cotorredondo. W przeciwieństwie do naturalnych jezior Galicii, które są rzadkością, Castiñeiras powstało jako zapora, co widać po regularnym kształcie linii brzegowej i sposobie, w jaki woda wypełnia dolinę między wzniesieniami. Okolica zachowała wiejski, mało zurbanizowany charakter typowy dla wnętrza prowincji Pontevedra — dominują lasy, niewielkie wzniesienia i cisza, kontrastująca z ruchliwym wybrzeżem Rías Baixas oddalonym o kilkanaście kilometrów. Dla osób zainteresowanych krajobrazem górskim ciekawym punktem odniesienia jest sąsiadująca góra Castiñeiras, od której zbiornik przejął nazwę. To miejsce docenią przede wszystkim amatorzy spokojnych spacerów i obserwacji przyrody, a nie infrastruktury turystycznej — jezioro ma charakter kameralny, a nie komercyjny. Kiedy przyjechać? Region Pontevedra ma łagodny klimat atlantycki, z ciepłymi latami i wilgotną, deszczową porą jesienno-zimową typową dla Galicii. Najlepsze warunki do zwiedzania okolic jeziora — zarówno pod względem pogody, jak i widoczności krajobrazu — panują wiosną i latem, kiedy dni są dłuższe, a szlaki dojazdowe suchsze i łatwiejsze do pokonania. Jesień i zima bywają deszczowe, co może utrudniać dotarcie do bardziej oddalonych punktów w okolicy wzniesień. Dlaczego warto? Castiñeiras Lake to przede wszystkim propozycja dla osób szukających chwili wytchnienia od zgiełku wybrzeża — bliskość Pontevedry i Marín sprawia, że można połączyć zwiedzanie miast z krótkim wypadem w bardziej dzikie, górskie otoczenie prowincji. To także dobry przykład tego, jak w Galicii gospodarka wodna kształtowała krajobraz — sztuczne zbiorniki tego typu pełnią funkcję retencyjną i energetyczną, jednocześnie stając się elementem lokalnej tożsamości krajobrazowej. Najczęstsze pytania Czy Castiñeiras Lake to jezioro naturalne? Nie — to sztuczny zbiornik wodny, usytuowany na górze Cotorredondo, na pograniczu gmin Vilaboa i Marín. Jak daleko jest jezioro od Pontevedry? Około 9 kilometrów, co czyni je łatwo dostępnym punktem wypadowym z miasta. W jakich gminach leży zbiornik? Jezioro znajduje się na granicy między Vilaboa a Marín, w prowincji Pontevedra. Czy w okolicy jeziora jest rozwinięta infrastruktura turystyczna? Miejsce ma charakter kameralny i naturalny — to przede wszystkim cel dla osób ceniących spokój i krajobraz wzgórz, a nie rozbudowane zaplecze turystyczne.

Estanys de Comalesbienes

la Vall de Boí

Estanys de Comalesbienes to grupa jezior polodowcowych w gminie la Vall de Boí, w katalońskich Pirenejach, leżąca w granicach Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici. Jeziora znajdują się w dolinie Vall de Comalesbienes – bocznej odnodze doliny Vall de Boí, wyrzeźbionej przez lodowiec w regionie Alta Ribagorça. Gdzie leżą i jak dotrzeć? Estanys de Comalesbienes rozciągają się w kotle polodowcowym na wysokości ponad 2000 m n.p.m., w górnej części doliny Comalesbienes. Górny odcinek doliny wchodzi w skład parku narodowego, natomiast dolny fragment leży już w jego strefie peryferyjnej, co oznacza łagodniejsze zasady ochrony i możliwość swobodniejszego poruszania się szlakiem. Punktem wyjścia na szlak jest okolica zapory Cavallers (Presa de Cavallers), położonej na wysokości około 1743 m n.p.m. Stamtąd szlak prowadzi w górę doliny, zyskując wysokość stopniowo, aż do progu skalnego, za którym rozciąga się kocioł z jeziorami. Trasa ma charakter górski – wymaga kondycji, odpowiedniego obuwia trekkingowego i uwzględnienia zmiennej pogody typowej dla wysokogórskich Pirenejów. Wjazd do doliny Vall de Boí, skąd wyrusza się w kierunku zapory, prowadzi lokalnymi drogami dojazdowymi z głównych miejscowości doliny. W sezonie letnim dostęp bywa regulowany ze względu na ruch turystyczny w parku narodowym, dlatego warto wcześniej sprawdzić aktualne zasady wjazdu samochodem w okolice zbiornika. Co zobaczysz na miejscu? Centralnym punktem krajobrazu jest niewielki szczyt wznoszący się pośrodku kotła Comalesbienes, o wysokości około 2649 m n.p.m. Otaczają go z dwóch stron – wschodniej i południowej – dwa główne jeziora Estanys de Comalesbienes oraz kilka mniejszych zbiorników wodnych rozsianych po skalistym terenie. Krajobraz jest typowo wysokogórski: nagie granitowe granie, trawiaste hale w niższych partiach i lodowcowe jeziora o charakterystycznej, czystej wodzie odbijającej otaczające szczyty. Cisza i odosobnienie tego zakątka Aigüestortes sprawiają, że jeziora Comalesbienes są celem dla osób szukających mniej zatłoczonych tras niż popularne szlaki wokół Estany de Sant Maurici. Warto pamiętać, że jest to teren dziki, bez infrastruktury turystycznej przy samych jeziorach – brak schronisk czy punktów widokowych z barierkami. To miejsce dla turystów przygotowanych na samodzielne poruszanie się po górskim terenie. Kiedy przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny jest lato, od czerwca do września, kiedy śnieg w wyższych partiach doliny topnieje na tyle, by szlak był w pełni przejezdny. Wcześniej w sezonie na przełęczach i w kotle mogą zalegać płaty śniegu, co utrudnia orientację i wydłuża czas przejścia. Jesienią dni są krótsze, a pogoda w wysokich Pirenejach zmienia się szybciej, więc wyjście wymaga wcześniejszego startu i sprawdzenia prognozy. Najczęstsze pytania Czy dojazd do Estanys de Comalesbienes jest trudny? Sam dojazd do punktu startowego przy zaporze Cavallers odbywa się lokalną drogą dojazdową od strony Vall de Boí. Dalej trzeba już iść pieszo – szlak prowadzi w górę doliny i wymaga dobrej kondycji. Czy w okolicy jezior są jakieś schroniska? Bezpośrednio przy jeziorach nie ma infrastruktury turystycznej. To dziki, wysokogórski teren w obrębie parku narodowego, dlatego trzeba wziąć ze sobą własny prowiant i wodę. Czy trasa jest odpowiednia dla początkujących? Ze względu na przewyższenie, wysokość bezwzględną i zmienne warunki pogodowe trasa jest raczej wymagająca. Zalecana jest dla osób z doświadczeniem w górskich wędrówkach. Czy jeziora leżą w całości w parku narodowym? Górna część doliny Comalesbienes, w tym jeziora, znajduje się w granicach Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici, natomiast dolny odcinek doliny leży w strefie peryferyjnej parku.

estany Xic

la Vall de Boí

Estany Xic to niewielkie jezioro polodowcowe leżące w gminie La Vall de Boí, w sercu katalońskich Pirenejów, na terenie Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici. Nazwa mówi wszystko — po katalońsku "estany" oznacza jezioro, a "xic" (w lokalnym, ribagorczańskim dialekcie) znaczy "małe". To właśnie ów skromny rozmiar i surowe, wysokogórskie otoczenie sprawiają, że miejsce przyciąga miłośników pieszych wędrówek szukających spokoju z dala od bardziej znanych, tłumniej odwiedzanych jezior parku. Gdzie dokładnie leży estany Xic? Zbiornik znajduje się na wysokogórskich terenach doliny Vall de Boí, jednej z dwóch głównych dolin wjazdowych do parku (obok doliny Espot). Park Aigüestortes to jedyny park narodowy w Katalonii i jeden z niewielu w Hiszpanii o statusie pełnej ochrony — krajobraz ukształtowały tu lodowce, pozostawiając po sobie charakterystyczne skaliste granie, cyrki polodowcowe i dziesiątki jezior o różnej wielkości, wśród których estany Xic jest jednym z mniejszych. Jak dotrzeć do estany Xic? Dostęp do wnętrza parku jest ściśle regulowany — prywatne samochody nie mogą wjeżdżać poza wyznaczone punkty, co ma chronić kruchy ekosystem wysokogórski. Z miejscowości leżących w dolinie Vall de Boí (takich jak sama Boí) korzysta się zwykle z autoryzowanego transportu (np. lokalnych taksówek terenowych) do punktu, z którego dalej prowadzą oznakowane szlaki piesze. Dotarcie do samego estany Xic wymaga więc pieszej wędrówki górskiej — warto zaplanować trasę z wyprzedzeniem, sprawdzić aktualne informacje w punkcie informacyjnym parku i zabrać odpowiedni sprzęt trekkingowy, ponieważ teren jest wysokogórski i pogoda potrafi się zmieniać gwałtownie. Co zobaczysz nad estany Xic? To miejsce dla tych, którzy cenią ciszę i surowe piękno gór bardziej niż rozbudowaną infrastrukturę turystyczną. Woda jeziora, typowa dla zbiorników polodowcowych tego regionu, odbija otaczające szczyty i skalne ściany, a sama tafla — ze względu na niewielki rozmiar — sprawia wrażenie ukrytego, kameralnego zakątka. W okolicy można liczyć na widoki charakterystyczne dla wysokogórskiej części Pirenejów: strome zbocza, roślinność alpejską i ślady polodowcowej rzeźby terenu. Park słynie też z bogatej fauny wysokogórskiej, choć jej obserwacja zależy od pory dnia, sezonu i po prostu szczęścia. Kiedy najlepiej przyjechać? Najlepszym okresem na odwiedziny wysokogórskich partii parku, w tym okolic estany Xic, jest late wiosna – wczesna jesień, gdy szlaki są odśnieżone i przejezdne, a warunki pogodowe najbardziej stabilne. Wczesną wiosną i późną jesienią w wyższych partiach może zalegać śnieg, co utrudnia lub uniemożliwia dojście. Niezależnie od sezonu warto sprawdzić aktualne warunki i ewentualne ograniczenia bezpośrednio w punkcie informacyjnym parku przed wyruszeniem na szlak. Najczęstsze pytania Czy można dojechać samochodem bezpośrednio nad estany Xic? Nie. Ruch prywatnych samochodów w głębi parku jest ograniczony, aby chronić przyrodę — dalszą część trasy pokonuje się pieszo lub autoryzowanym transportem lokalnym. Czy nad jeziorem można się rozbić z namiotem? Park narodowy Aigüestortes podlega ścisłej ochronie, a swobodne biwakowanie jest tam regulowane odrębnymi zasadami — przed wyjazdem warto zapoznać się z aktualnym regulaminem parku. Skąd pochodzi nazwa "Xic"? To słowo z lokalnego, ribagorczańskiego dialektu katalońskiego oznaczające "małe" — nazwa wprost opisuje niewielki rozmiar jeziora w porównaniu z innymi zbiornikami parku. Czy trasa do estany Xic jest trudna? Dojście prowadzi przez teren wysokogórski, więc wymaga kondycji, odpowiedniego obuwia i sprzętu trekkingowego oraz sprawdzenia warunków pogodowych przed wyjściem.

estany de Dellui

la Vall de Boí

Estany de Dellui to wysokogórskie jezioro polodowcowe w gminie La Vall de Boí, ukryte w sercu Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici w katalońskich Pirenejach. Gdzie leży i jak dotrzeć? Jezioro znajduje się na wysokości około 2350 m n.p.m., w dolinie Vall de Sant Nicolau, w komarce Alta Ribagorça. Punktem wyjścia do wędrówki jest zwykle Planell d'Aigüestortes (1755 m) — miejsce, do którego z wioski Boí dojeżdżają taksówki terenowe 4x4 (prywatny transport indywidualny jest w tej strefie parku ograniczony). Alternatywą jest start od parkingu La Molina (1380 m) i dojście pieszo przez cały odcinek doliny. Sam podejście do Estany de Dellui zajmuje z Planell d'Aigüestortes około 3 godzin w jedną stronę, z przewyższeniem rzędu 600 metrów — to trasa wymagająca kondycji, ale niewymagająca umiejętności wspinaczkowych. Szlak prowadzi początkowo w stronę Estany Llong, a następnie stopniowo pnie się w górę, mijając mniejsze zbiorniki — Estanyets de Dellui, leżące nieco niżej, między 2308 a 2324 m n.p.m. i odwadniane przez potok Barranc de Dellui. Dopiero z tego punktu szlak wspina się na rozległe, skaliste wierzchowisko, gdzie leży główne jezioro. Co zobaczysz na miejscu? Estany de Dellui zachwyca krystalicznie czystą wodą i surowym, wysokogórskim krajobrazem — jezioro leży w otoczeniu skalistych iglic i granitowych grani typowych dla najwyższych partii Aigüestortes. Nad okolicą dominuje szczyt Pic de Dellui (2802 m). W pobliżu, w kierunku przełęczy Collada de Dellui (2577 m), znajduje się kolejne jezioro — Estany de la Collada (2453 m). Sama przełęcz stanowi naturalne przejście w stronę Estany de Nariolo i Estany Tort, co pozwala zaplanować dłuższą trasę górską łączącą kilka jezior w jednej wyprawie. Krajobraz tej części parku jest znacznie bardziej surowy i mniej uczęszczany niż popularne szlaki wokół Estany de Sant Maurici — to miejsce dla osób szukających ciszy i kontaktu z alpejską przyrodą z dala od tłumów. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość (2350 m) i charakter terenu, sezon na wędrówkę do Estany de Dellui trwa praktycznie od czerwca do września, kiedy szlaki są wolne od śniegu. Wcześniej lub później w sezonie warto sprawdzić aktualne warunki w punkcie informacyjnym parku, ponieważ wyższe partie doliny długo utrzymują pokrywę śnieżną. Najczęstsze pytania Czy do Estany de Dellui można dojechać samochodem? Nie — teren wokół jeziora leży w strefie chronionej parku narodowego, gdzie ruch prywatnych samochodów jest ograniczony. Dojazd możliwy jest taksówkami 4x4 z Boí do punktu Planell d'Aigüestortes, skąd dalej idzie się pieszo. Ile trwa dojście do jeziora? Z Planell d'Aigüestortes trzeba liczyć około 3 godzin marszu w jedną stronę, z przewyższeniem około 600 metrów. Czy trasa jest trudna technicznie? Nie wymaga sprzętu wspinaczkowego, ale ze względu na długość, wysokość i przewyższenie jest to trasa dla osób w dobrej kondycji, z odpowiednim obuwiem trekkingowym. Czy w pobliżu są inne jeziora warte odwiedzenia? Tak — po drodze mija się Estanyets de Dellui, a dalej, za przełęczą Collada de Dellui, leżą Estany de la Collada, Estany de Nariolo i Estany Tort, co pozwala wydłużyć wyprawę.

estanh deth Pòrt de Colomèrs

Naut Aran

Estanh deth Pòrt de Colomèrs to wysokogórskie jezioro położone na wysokości 2415 m n.p.m., w gminie Naut Aran, w katalońskiej Dolinie Aran (Val d'Aran), w samym sercu hiszpańskich Pirenejów. Zbiornik należy do słynnego kompleksu jezior Circ de Colomèrs — cyrku polodowcowego, w którym naliczyć można ponad 50 jezior i mniejszych oczek wodnych o różnej wielkości i kształcie. Estanh deth Pòrt de Colomèrs zajmuje powierzchnię około 3,3 hektara i leży u podnóża przełęczy Pòrt de Colomèrs (2603 m), niedaleko szczytu Colomèrs (2933 m). To właśnie te dwa punkty orientacyjne — przełęcz i szczyt — nadają jezioru charakterystyczne, surowe otoczenie skalnych grani i piarżysk typowe dla wysokogórskich Pirenejów. Jak dotrzeć? Wyjściem na szlak prowadzący do jeziora jest parking przy drodze do term Banhs de Tredos, położony na wysokości 1765 m. Stamtąd trasa wiedzie doliną Val d'Aiguamòg, stopniowo pnąc się w górę wśród kolejnych progów skalnych i mniejszych jezior kompleksu Colomèrs. Samo podejście do Estanh deth Pòrt de Colomèrs zajmuje około 4,5 godziny, co czyni tę wycieczkę zadaniem dla osób z dobrą kondycją i doświadczeniem w górskiej turystyce pieszej. Warto wyruszyć wcześnie rano, aby mieć zapas czasu na powrót tą samą trasą przed zmrokiem. Ze względu na wysokość i charakter terenu szlak nie nadaje się dla początkujących ani dla osób z małymi dziećmi — to trasa wymagająca odpowiedniego obuwia, dobrej orientacji w terenie i sprawdzenia prognozy pogody przed wyjściem, bo warunki w wysokich partiach Pirenejów potrafią zmieniać się gwałtownie. Co zobaczysz? Krajobraz wokół Estanh deth Pòrt de Colomèrs to typowa wysokogórska sceneria pirenejska: nagie granie, roztrzaskane skały, plamy wiecznych śniegów utrzymujące się do późnego lata oraz turkusowa lub głęboko niebieska tafla wody kontrastująca z szarością otaczających zboczy. W wodach jeziora żyją ryby, co czyni je popularnym miejscem wśród wędkarzy odwiedzających Val d'Aran, choć warto pamiętać, że kąpiel w alpejskich jeziorach Pirenejów jest odradzana lub zakazana ze względu na ochronę tych kruchych ekosystemów. Sama trasa przez cyrk Colomèrs to jedna z bardziej widowiskowych wędrówek w regionie — po drodze mija się kolejne jeziora różnej wielkości, co pozwala poczuć skalę i różnorodność tego polodowcowego kompleksu. Dla wielu turystów sam przemarsz przez dolinę Aiguamòg, z widokiem na kolejne odsłaniające się zbiorniki wodne, jest równie atrakcyjny jak dotarcie do samego celu. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość (2415 m) i alpejski klimat, najlepszym okresem na wędrówkę jest lato — od lipca do września, gdy szlak jest wolny od śniegu, a pogoda najbardziej stabilna. Wcześniej wiosną i późną jesienią w wyższych partiach mogą utrzymywać się płaty śniegu, co znacząco utrudnia przejście i wymaga dodatkowego sprzętu. Zimą trasa jest praktycznie niedostępna bez odpowiedniego przygotowania i doświadczenia wysokogórskiego. Najczęstsze pytania Jak długo trwa dojście do jeziora? Podejście od parkingu przy Banhs de Tredos (1765 m) do Estanh deth Pòrt de Colomèrs (2415 m) zajmuje około 4,5 godziny. Czy można się kąpać w jeziorze? Kąpiel jest odradzana lub zakazana w większości wysokogórskich jezior Pirenejów, w tym w jeziorach kompleksu Colomèrs, ze względu na ochronę wrażliwych ekosystemów. Czy w jeziorze można łowić ryby? Tak, w wodach żyją ryby, co czyni je popularnym celem dla wędkarzy odwiedzających Val d'Aran, choć zasady wędkowania warto sprawdzić lokalnie przed wyprawą. Gdzie dokładnie leży jezioro? Estanh deth Pòrt de Colomèrs znajduje się w gminie Naut Aran, w Val d'Aran, u podnóża przełęczy Pòrt de Colomèrs (2603 m), niedaleko szczytu Colomèrs (2933 m).

Estany de Contraix

la Vall de Boí

Estany de Contraix to górskie jezioro polodowcowe w gminie la Vall de Boí, ukryte w wysokogórskiej części doliny Vall de Contraix, w samym sercu Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici w katalońskich Pirenejach. Co to za miejsce? Jezioro leży na wysokości około 2573 m n.p.m., co czyni je jednym z wyżej położonych zbiorników wodnych w tej części parku. Ma powierzchnię blisko 10 hektarów i głębokość sięgającą 60 metrów — jak na jezioro polodowcowe w Pirenejach to całkiem pokaźne rozmiary. Powstało w wyniku działalności lodowca, który przed tysiącami lat wyrzeźbił nieckę w skalistym podłożu doliny; dziś woda ma tu charakterystyczny, chłodny turkusowo-szary odcień, typowy dla wysokogórskich jezior karowych. Administracyjnie teren należy do komarki Alta Ribagorça, a samo jezioro znajduje się w granicach jednego z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Hiszpanii — Park Narodowy Aigüestortes to jedyny park narodowy w Katalonii i jeden z niewielu w kraju, gdzie ingerencja człowieka jest ograniczona do minimum. Jak dotrzeć? Estany de Contraix leży w strefie ścisłej ochrony parku, do której nie prowadzi żadna droga — dotrzeć można wyłącznie pieszo, szlakiem górskim prowadzącym przez Collet de Contraix (przełęcz Contraix). Wyjście na szlak rozpoczyna się zwykle z miejscowości leżących w dolinie Vall de Boí, takich jak Boí czy Taüll, które są bazą wypadową dla większości tras w tej części parku. Trasa do jeziora ma charakter górski, ze znacznym przewyższeniem — dotarcie do niego to zazwyczaj całodniowa wycieczka lub etap dłuższego trekkingu. Estany de Contraix leży bowiem na trasie wieloetapowych szlaków górskich przemierzających park, popularnych wśród doświadczonych pieszych turystów planujących kilkudniowe przejścia przez Pireneje. Przed wyjściem warto sprawdzić aktualne warunki pogodowe i stan szlaku, bo w wysokich partiach gór pogoda potrafi zmienić się bardzo szybko. Co zobaczysz? Krajobraz wokół jeziora to typowa pirenejska wysokogórska sceneria: nagie granitowe granie, skaliste zbocza, płaty śniegu utrzymujące się nawet latem oraz cisza przerywana jedynie wiatrem i szumem wody. Estany de Contraix, mimo że mniej znane niż słynne Estany de Sant Maurici, oferuje równie spektakularne widoki, a przy tym znacznie mniejszy ruch turystyczny — to miejsce dla tych, którzy szukają odosobnienia i kontaktu z dziką przyrodą Pirenejów. W okolicy można spotkać typową dla parku faunę wysokogórską, w tym kozice pirenejskie, a nad taflą wody często krążą ptaki drapieżne. Sama dolina Vall de Contraix, w której leży jezioro, stanowi część szerszej sieci dolin polodowcowych parku, usianych dziesiątkami podobnych zbiorników wodnych. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość i górski charakter terenu najlepszym okresem na wyprawę jest lato, od czerwca do września, kiedy szlaki są wolne od śniegu, a pogoda najbardziej stabilna. Wiosną i jesienią w wyższych partiach może zalegać śnieg, co znacząco utrudnia dotarcie do jeziora. Najczęstsze pytania Czy do Estany de Contraix da się dojechać samochodem? Nie. Jezioro leży w strefie ochronnej parku narodowego bez dostępu drogowego — jedyną drogą jest szlak pieszy prowadzący przez Collet de Contraix. Ile trwa dojście do jeziora? To trasa górska z dużym przewyższeniem, zwykle pokonywana w ramach całodniowej wycieczki lub jako etap wieloetapowego trekkingu po parku. Czy jezioro nadaje się do kąpieli? Woda w wysokogórskich jeziorach Aigüestortes jest bardzo zimna przez cały rok, a kąpiel w wodach parku narodowego podlega ograniczeniom ochrony przyrody — warto to potraktować raczej jako punkt widokowy niż kąpielisko. Czy w pobliżu są schroniska górskie? Trasy prowadzące przez tę część parku łączą się z siecią szlaków wieloetapowych, przy których znajdują się górskie schroniska — warto zaplanować nocleg z wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie letnim.

Estany de la Cabana

Espot

Estany de la Cabana to wysokogórskie jezioro polodowcowe w gminie Espot, w sercu Parku Narodowego Aigüestortes i Estany de Sant Maurici, w katalońskim regionie Pallars Sobirà. Leży na wysokości około 2180 m n.p.m., pomiędzy jeziorami Estany de Ratera i Estany Gran d'Amitges, w otoczeniu typowych dla Pirenejów skalistych grani i cyrków polodowcowych. Gdzie dokładnie leży Estany de la Cabana? Jezioro znajduje się w zachodniej części parku narodowego, w paśmie jezior łączących dolinę Sant Maurici z wyżej położonymi zbiornikami polodowcowymi. Sąsiedztwo z Estany de Ratera i Estany Gran d'Amitges sprawia, że Cabana rzadko odwiedza się w pojedynkę — najczęściej stanowi jeden z przystanków na dłuższej trasie po jeziorach powyżej Sant Maurici. Jak dotrzeć do jeziora? Punktem wyjścia jest miejscowość Espot. Samochodem dojeżdża się do parkingu Prat de Pierró, skąd szlakiem prowadzi się dalej pieszo — dojście do okolic Sant Maurici zajmuje około godziny do półtorej łatwym, dobrze oznakowanym traktem. Alternatywą jest usługa taksówek terenowych (4x4) kursujących z Espot bezpośrednio nad brzeg Estany de Sant Maurici, co skraca dojście do około 20 minut jazdy. Z tego punktu do Estany de la Cabana i sąsiedniego Estany de Ratera prowadzi dalszy odcinek pieszy, wymagający już solidnej kondycji i odpowiedniego obuwia trekkingowego — teren jest górski, z podejściami po kamienistych ścieżkach. Szlaki w rejonie parku oznakowane są żółtymi znakami. Co zobaczysz na miejscu? Główną atrakcją jest samo jezioro — czysta, chłodna woda w otoczeniu skał i alpejskich łąk, typowa dla wysokogórskich zbiorników polodowcowych Pirenejów. W pobliżu, na Estany de Ratera (2136 m n.p.m.), znajduje się jeden z bardziej widowiskowych wodospadów parku, łączący wiszącą dolinę Ratera z główną doliną Sant Maurici. Cały rejon obfituje w skaliste granie, punkty widokowe na okoliczne szczyty oraz charakterystyczną dla Aigüestortes mozaikę jezior, potoków i łąk wysokogórskich. Kiedy najlepiej przyjechać? Sezon na piesze wycieczki w tej części parku przypada na lato i wczesną jesień, gdy szlaki są wolne od śniegu, a pogoda w wysokich partiach gór stabilniejsza. Warto pamiętać, że pogoda w Pirenejach potrafi zmieniać się szybko — nawet latem temperatura na wysokości ponad 2000 m bywa znacznie niższa niż w dolinie, dlatego warto zabrać ze sobą ciepłą odzież i kurtkę przeciwdeszczową niezależnie od pory roku. Dla kogo jest ta trasa? To propozycja dla osób lubiących górskie wędrówki i niebojących się dłuższego, wymagającego podejścia. Dzieci i mniej wprawieni turyści częściej ograniczają się do łatwiejszego odcinka wokół Estany de Sant Maurici, zostawiając dalsze jeziora, w tym Cabanę, bardziej doświadczonym piechurom. Najczęstsze pytania Czy da się dojechać samochodem bezpośrednio nad jezioro? Nie. Ostatni odcinek do Estany de la Cabana pokonuje się wyłącznie pieszo. Samochodem dociera się jedynie do parkingu Prat de Pierró, a dalej trzeba iść szlakiem lub skorzystać z taksówki terenowej do Sant Maurici, skracającej dojście. Ile czasu zajmuje dotarcie do jeziora? Sam dojazd/dojście do Sant Maurici to około godziny do półtorej pieszo (lub kilkanaście minut taksówką 4x4). Dalszy odcinek do Estany de la Cabana i Ratera wymaga dodatkowego, dłuższego podejścia górskim terenem. Czy w pobliżu jest coś jeszcze wartego zobaczenia? Tak — sąsiednie Estany de Ratera z widowiskowym wodospadem oraz Estany Gran d'Amitges. Cały rejon jezior powyżej Sant Maurici tworzy naturalny, wielogodzinny szlak łączący kilka zbiorników polodowcowych. Czy trasa jest odpowiednia dla początkujących? Odcinek do Sant Maurici jest łatwy i dostępny dla większości turystów. Dojście do wyżej położonej Estany de la Cabana jest już wymagające i zalecane osobom przyzwyczajonym do górskich wędrówek.

Estanh des Gargolhes

Naut Aran

Estanh des Gargolhes to górskie jezioro polodowcowe w gminie Naut Aran, w katalońskiej części Pirenejów, leżące na terenie Val d'Aran. Zbiornik wchodzi w skład Circ de Colomèrs — rozległego cyrku polodowcowego, w którym naliczono kilkadziesiąt jezior i stawów rozsianych powyżej 2000 m n.p.m. Estanh des Gargolhes leży u podnóża szczytu Tuc de Lluçà (2778 m) i jest jednym z bardziej wysuniętych w głąb cyrku zbiorników na trasie pieszej przez Colomèrs. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia do zwiedzania cyrku jest zazwyczaj okolica zapory i schroniska Refugi de Colomèrs, skąd prowadzi szlak pieszy w głąb doliny Aiguamòg. Trasa ma charakter górski — prowadzi przez teren skalisty i wilgotny, z licznymi przejściami w pobliżu wody, dlatego wymaga solidnego obuwia trekkingowego. Po drodze mija się kolejne jeziora cyrku, w tym Estanh Mort, zanim szlak dotrze do rejonu Estanh des Gargolhes i sąsiednich Estanhets deth Pòrt. Ze względu na wysokość i charakter terenu warto planować wycieczkę z odpowiednim zapasem czasu i sprawdzić aktualne warunki pogodowe przed wyjściem. Co zobaczysz? Estanh des Gargolhes to typowy dla wysokogórskich Pirenejów zbiornik o krystalicznie czystej wodzie, otoczony skalistymi granitowymi zboczami. W otoczeniu jeziora rosną kosodrzewina i sosna czarna (pi negre), a niżej pojawiają się zarośla różaneczników. Widoki obejmują pasmo szczytów sięgających blisko 3000 m, w tym wspomniany Tuc de Lluçà, które górują nad całym cyrkiem Colomèrs. Sam cyrk jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Val d'Aran ze względu na gęstość jezior — w promieniu kilku kilometrów można naliczyć kilkadziesiąt zbiorników różnej wielkości, od małych oczek wodnych po większe estanhs. Krajobraz ma typowo polodowcowy charakter: skaliste progi, moreny i strome ściany otaczające misy jezior. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość teren bywa zaśnieżony przez większą część roku, dlatego najlepszym okresem na wędrówkę jest lato oraz wczesna jesień, gdy szlaki są przejezdne, a śnieg stopniał z wyższych partii cyrku. Latem dni są dłuższe, co pozwala na spokojne pokonanie trasy przez cyrk bez pośpiechu. Wiosną i późną jesienią warunki mogą być trudniejsze ze względu na resztki śniegu lub oblodzone odcinki, dlatego przed wyjazdem w tych porach warto sprawdzić lokalne informacje o stanie szlaków. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie znajduje się Estanh des Gargolhes? Jezioro leży w gminie Naut Aran, w dolinie Val d'Aran, w prowincji Lleida, w katalońskich Pirenejach. Wchodzi w skład kompleksu jezior cyrku Colomèrs. Czy dojście do jeziora jest trudne? Trasa prowadzi przez teren wysokogórski, z nierównym podłożem i przejściami blisko wody, więc wymaga kondycji i odpowiedniego obuwia. Nie jest to spacer dla początkujących, ale przy dobrej pogodzie i odpowiednim przygotowaniu jest dostępna dla przeciętnie wytrenowanego turysty. Ile jezior znajduje się w cyrku Colomèrs? Cyrk Colomèrs słynie z wyjątkowego zagęszczenia zbiorników wodnych — w jego obrębie znajduje się kilkadziesiąt jezior i stawów, co czyni go jednym z najbardziej charakterystycznych krajobrazów jeziornych w Pirenejach. Czy w pobliżu jest schronisko? Tak, punktem odniesienia dla wędrówek po cyrku jest Refugi de Colomèrs położone przy zaporze wodnej, skąd rozchodzą się szlaki w głąb doliny.

Estanh Long de Colomèrs

Naut Aran

Estanh Long de Colomèrs to największe jezioro polodowcowe w cyrku Colomèrs, jednym z najbardziej znanych zakątków Vall d'Aran w katalońskich Pirenejach, w gminie Naut Aran. Gdzie leży Estanh Long de Colomèrs? Jezioro znajduje się w sercu cyrku Colomèrs — rozległej, polodowcowej niecki otoczonej szczytami sięgającymi blisko 3000 m n.p.m., takimi jak Tuc de Ratera, Gran Tuc de Colomèrs czy Creu de Colomèrs. Cyrk ten jest jednym z największych tego typu utworzeń w całych Pirenejach i mieści w sobie kilkadziesiąt jezior (po aranesku nazywanych "estanhs"), z których Estanh Long jest największym. Powstał w wyniku wielowiekowego działania lodowca, który żłobił skalne podłoże, pozostawiając po sobie serię basenów wypełnionych dziś czystą, górską wodą. Jak dotrzeć na miejsce? Wyjściowym punktem do zwiedzania cyrku Colomèrs jest zwykle okolica Montanhety, skąd prowadzi szlak w górę doliny. W sezonie letnim dojazd do samego progu doliny bywa możliwy prywatnym samochodem terenowym lub lokalną taksówką górską — warto to sprawdzić na miejscu, bo dostępność zależy od pory roku i warunków na drodze. Dalej trasa prowadzi pieszo, początkowo stromo, później łagodniej, mijając po drodze pierwsze jeziora, aż do rejonu, w którym stoi schronisko Refugi de Colomèrs — naturalny punkt orientacyjny i miejsce odpoczynku dla wędrowców. Co zobaczysz na trasie? Estanh Long leży na szlaku popularnej "trasy siedmiu jezior", która łączy kolejno Estanh dera Lòssa, Estanh Major, Estanh de Colomèrs, Estanh Mòrt, Estanh des Garguilhs de Jos, Estanh de Cabidornats oraz właśnie Estanh Long. To pętla o umiarkowanie wymagającym profilu, prowadząca przez skalisty, wysokogórski krajobraz — bez drzew, za to z widokiem na strome granie i liczne lustra wody o różnych odcieniach turkusu i błękitu. Trasy w cyrku są oznakowane i mają charakter pętli, co pozwala dopasować długość spaceru do własnej kondycji — część turystów ogranicza się do kilku pierwszych jezior, inni docierają aż do wyższych partii cyrku, w tym do jeziora lodowcowego Estanh Gelat położonego znacznie wyżej. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na odwiedziny jest lato, od czerwca do września, gdy szlaki są wolne od śniegu, a poziom wody w jeziorach jest stabilny. Wcześniej lub później w sezonie na wyższych partiach cyrku może zalegać śnieg, co utrudnia dotarcie do niektórych jezior. Warto wyruszyć w góry wcześnie rano — pogoda w Pirenejach potrafi się zmieniać w ciągu dnia, a poranne światło dobrze podkreśla barwy wody i otaczających szczytów. Najczęstsze pytania Czy Estanh Long de Colomèrs to najlepszy punkt widokowy w cyrku? To największe jezioro w całym kompleksie, więc stanowi jeden z głównych celów spaceru — ale trasa prowadzi przez wiele jezior, więc warto zaplanować całą pętlę, a nie tylko dojście do jednego punktu. Czy trasa jest trudna? Szlaki w cyrku Colomèrs mają zróżnicowany poziom trudności — od łatwiejszych odcinków przy niższych jeziorach po bardziej wymagające podejścia w wyższych partiach. Trasa jest oznakowana i można ją skrócić lub wydłużyć zależnie od kondycji. Czy da się dojechać samochodem blisko jezior? Bezpośredni dojazd w głąb doliny bywa ograniczony, a w sezonie dostępne są lokalne taksówki terenowe dowożące turystów bliżej szlaku. Szczegóły dojazdu warto zweryfikować na miejscu, bo zależą od aktualnych przepisów i pory roku. Czy w pobliżu jest gdzie przenocować? Tak, w rejonie cyrku znajduje się górskie schronisko (Refugi de Colomèrs), które stanowi punkt orientacyjny dla wędrowców i pozwala rozłożyć zwiedzanie na dłużej niż jeden dzień.

Laguna San Pedro

Ossa de Montiel

Laguna San Pedro to jedno z jezior wchodzących w skład Lagunas de Ruidera, malowniczego łańcucha zbiorników wodnych w gminie Ossa de Montiel, w prowincji Albacete, w regionie Kastylia-La Mancha. Znajduje się na terenie Parku Naturalnego Lagunas de Ruidera, obszaru chronionego ze względu na unikalny krajobraz krasowy i bogatą przyrodę. Gdzie dokładnie leży Laguna San Pedro? Jezioro leży w obrębie systemu piętnastu połączonych ze sobą lagun, które ciągną się wzdłuż doliny rzeki na pograniczu prowincji Albacete i Ciudad Real. Cały łańcuch powstał dzięki naturalnym tamom wapiennym (trawertynowym), które przez tysiące lat odkładały się w korycie rzeki, tworząc kaskadowy układ jezior połączonych niewielkimi wodospadami i progami skalnymi. Ossa de Montiel, najbliższa większa miejscowość, pełni rolę głównej bramy wjazdowej do parku i punktu wypadowego dla turystów zwiedzających okolicę. Jak dotrzeć na miejsce? Park Naturalny Lagunas de Ruidera położony jest w sercu Kastylii-La Manchy, regionu kojarzonego przede wszystkim z krajobrazami opisanymi w "Don Kichocie" Cervantesa. Ossa de Montiel stanowi naturalny punkt startowy dla zwiedzania — z miejscowości prowadzą lokalne drogi i szlaki w głąb parku, wzdłuż których rozmieszczone są kolejne laguny łańcucha, w tym Laguna San Pedro. Warto zaplanować dojazd własnym samochodem, ponieważ park rozciąga się na sporym obszarze, a poszczególne jeziora dzieli od siebie kilka kilometrów. Co zobaczysz nad Laguna San Pedro? Charakterystyczną cechą całego systemu Lagunas de Ruidera jest intensywna, turkusowo-zielona barwa wody, wynikająca z obecności węglanu wapnia i specyficznej roślinności wodnej. Brzegi porastają szuwary, trzciny i drzewa charakterystyczne dla śródziemnomorskiej strefy wilgotnej, a w otoczeniu jezior można spotkać liczne gatunki ptaków wodnych, co czyni ten obszar cennym miejscem dla obserwacji przyrody. Krajobraz parku łączy w sobie skaliste wzniesienia, niewielkie klify nad wodą oraz łagodne, zielone doliny. Co można robić w okolicy? Park Naturalny Lagunas de Ruidera to popularny cel wycieczek pieszych i rowerowych — po terenie parku poprowadzone są szlaki łączące poszczególne laguny, umożliwiające zwiedzanie całego łańcucha jezior etapami. W wielu miejscach nad jeziorami możliwe jest kąpanie się oraz uprawianie sportów wodnych, takich jak kajakarstwo czy pływanie na paddleboardzie, choć zasady dotyczące konkretnych lagun mogą się różnić i warto sprawdzić je na miejscu. Region przyciąga też miłośników fotografii krajobrazowej ze względu na kontrast błękitno-zielonej wody i suchych, kamienistych wzgórz typowych dla La Manchy. Kiedy przyjechać? Najlepszą porą na odwiedziny jest wiosna oraz wczesne lato, kiedy poziom wody w lagunach jest wysoki, roślinność bujna, a temperatury sprzyjają zarówno wędrówkom, jak i kąpieli. Late lato bywa gorące i suche, typowe dla klimatu środkowej Hiszpanii, dlatego warto zabrać ze sobą wodę i ochronę przeciwsłoneczną. Jesień i zima oferują z kolei spokój i mniejszy tłok turystyczny, choć niektóre atrakcje wodne mogą być wtedy niedostępne. Najczęstsze pytania Czy Laguna San Pedro nadaje się do kąpieli? Wiele lagun w tym systemie umożliwia kąpiel w wyznaczonych miejscach, jednak zasady mogą się różnić w zależności od pory roku i konkretnego zbiornika — warto to zweryfikować bezpośrednio przed wizytą. Jak daleko jest Laguna San Pedro od Ossa de Montiel? Jezioro znajduje się w obrębie Parku Naturalnego Lagunas de Ruidera, do którego Ossa de Montiel stanowi najbliższy większy punkt dostępu i bazę wypadową. Czy w okolicy są szlaki turystyczne? Tak, park oferuje sieć szlaków pieszych i rowerowych prowadzących wzdłuż kolejnych lagun łańcucha, co pozwala zwiedzić okolicę etapami. Co warto zabrać na wycieczkę? Wygodne obuwie, wodę, ochronę przeciwsłoneczną oraz strój kąpielowy, jeśli planowana jest kąpiel w jednej z lagun — w suchym i słonecznym klimacie regionu to podstawowe wyposażenie.

Obago Lake

Naut Aran

Obago Lake to górskie jezioro polodowcowe leżące w gminie Naut Aran, w górnej części doliny Val d'Aran, w katalońskich Pirenejach. To jeden z licznych zbiorników wodnych powstałych w wyniku działalności lodowców, które ukształtowały ten fragment gór — skaliste cyrki, strome granie i wysokogórskie łąki widoczne są tu na każdym kroku. Gdzie leży Obago Lake? Jezioro znajduje się w obrębie gminy Naut Aran, największej i najwyżej położonej gminy Val d'Aran, obejmującej pasmo miejscowości i terenów górskich w samym sercu Pirenejów, tuż przy granicy z Francją. Naut Aran to region znany z rozległych połoninowych krajobrazów, skalistych szczytów i licznych jezior polodowcowych rozsianych na różnych wysokościach — Obago Lake jest jednym z nich, wpisując się w typowy dla tej części Pirenejów krajobraz wysokogórski. Jak dotrzeć? Obago Lake to jezioro wysokogórskie, do którego dociera się pieszo — tak jak do większości podobnych zbiorników w Val d'Aran. Wyjściem są zwykle miejscowości gminy Naut Aran, skąd prowadzą szlaki górskie w głąb pasma. Ze względu na wysokogórski charakter trasy i zmienne warunki pogodowe w Pirenejach, przed wyruszeniem warto sprawdzić aktualny stan szlaku oraz mapę w lokalnym punkcie informacji turystycznej lub biurze parku — szczegóły dotyczące oznakowania i długości podejścia różnią się w zależności od wybranego wariantu trasy. Co zobaczysz na miejscu? Jezioro polodowcowe tego typu to zazwyczaj niewielki, spokojny zbiornik o czystej, chłodnej wodzie, otoczony skalistymi ścianami i usypiskami charakterystycznymi dla wysokogórskich cyrków. W Pirenejach tego typu jeziora często mienią się odcieniami turkusu i szarości w zależności od pory dnia i kąta padania światła, a ich brzegi porastają skąpe, wysokogórskie trawy i kosodrzewina. Otoczenie Obago Lake wpisuje się w ten sam schemat — to miejsce ciszy i surowego, alpejskiego krajobrazu, z widokiem na okoliczne granie i doliny Naut Aran. Dla miłośników fotografii górskiej i osób szukających odpoczynku z dala od zatłoczonych szlaków to naturalny przystanek podczas dłuższej wędrówki po tej części Pirenejów. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na odwiedziny wysokogórskich jezior w Val d'Aran jest lato — od czerwca do września — kiedy śnieg w większości stopniał, a szlaki są przejezdne. Wczesnym latem w okolicy mogą wciąż zalegać płaty śniegu, co dodaje krajobrazowi uroku, ale wymaga odpowiedniego obuwia i ostrożności. Jesienią i zimą wysokie partie Pirenejów bywają trudno dostępne ze względu na śnieg i oblodzenie, dlatego wyprawa w tym okresie wymaga większego doświadczenia górskiego i odpowiedniego przygotowania. Najczęstsze pytania Czy dotarcie do Obago Lake jest trudne? Jezioro leży w wysokogórskiej części gminy Naut Aran, więc dojście wymaga kondycji i odpowiedniego przygotowania na trasę górską. Przed wyjściem warto zaplanować trasę i sprawdzić aktualne warunki na szlaku. Jaka jest najlepsza pora roku na odwiedziny? Lato, zwłaszcza okres od czerwca do września, gdy szlaki są odśnieżone i najbardziej dostępne. Czy można się kąpać w jeziorze? Wysokogórskie jeziora polodowcowe w Pirenejach mają zazwyczaj bardzo zimną wodę przez cały rok, dlatego kąpiel raczej nie jest tam typową aktywnością turystyczną. Czy w okolicy są inne atrakcje warte odwiedzenia? Gmina Naut Aran to jeden z najbardziej górzystych regionów Val d'Aran, z licznymi szlakami i innymi jeziorami polodowcowymi w okolicy, dlatego warto połączyć wizytę u Obago Lake z dłuższą wycieczką po okolicznych szczytach i dolinach.

Estanh Mòrt

Naut Aran

Estanh Mòrt to niewielkie jezioro polodowcowe ukryte w wysokogórskiej części Naut Aran, gminy leżącej na samym końcu katalońskiej Val d'Aran w Pirenejach. Woda spoczywa w skalnej niecce wyrzeźbionej przez lodowiec, otoczona typowym dla tej wysokości krajobrazem: nagimi granitowymi graniami, kosodrzewiną i łąkami alpejskimi, które zieleniają się dopiero po stopieniu śniegu. Gdzie dokładnie leży Estanh Mòrt? Jezioro znajduje się w obrębie Circ de Colomèrs, jednego z najbardziej znanych cyrków polodowcowych Naut Aran. To okolica, w której jeziora występują wyjątkowo gęsto — w samej gminie Naut Aran naliczono ponad 200 zbiorników wodnych pochodzenia lodowcowego, a rejony Colomèrs i Rius-Restanca uchodzą za najpiękniejsze spośród nich. Estanh Mòrt leży na trasie łączącej kolejne jeziora tego cyrku, pomiędzy dawnym schroniskiem Colomèrs a wyżej położonym Estanh des Garguilhs de Jos. Jak dotrzeć na miejsce? Punktem wyjścia jest parking Banhs de Tredòs, do którego dojeżdża się drogą leśną (o nawierzchni utwardzonej) od miejscowości Salardú. Stamtąd do dawnego schroniska Colomèrs, które stanowi właściwy początek szlaku okrężnego po jeziorach, można dojść pieszo albo skorzystać z kursującego w sezonie transportu terenowego 4x4. Po opuszczeniu schroniska szlak prowadzi wąskim odcinkiem w górę, dochodząc do brzegu Estanh Mòrt, który mija się z lewej strony. Co zobaczysz na szlaku? Za jeziorem trasa wspina się niewielkim kanałem, znakowanym żółtymi oznaczeniami, prowadząc dalej do Estanh des Garguilhs de Jos — kolejnego ogniwa w łańcuchu jezior Circ de Colomèrs. Cała okolica należy do klasycznej trasy pieszej po siedmiu jeziorach, popularnej wśród odwiedzających Naut Aran właśnie ze względu na koncentrację zbiorników polodowcowych w jednym paśmie górskim. Krajobraz zmienia się stopniowo — od skalistych progów przy samym jeziorze po bardziej otwarte, wyżej położone platformy z kolejnymi taflami wody. Kiedy najlepiej przyjechać i jak się przygotować? Trasa ma charakter średnio trudnej wycieczki górskiej — nie wymaga umiejętności technicznych, ale prowadzi przez odcinki z realnym przewyższeniem, dlatego potrzebne jest solidne obuwie trekkingowe. Nawet latem warto zabrać ze sobą ciepłą warstwę odzieży, ponieważ pogoda na tej wysokości potrafi się gwałtownie zmieniać, a wiatr przy jeziorach bywa dokuczliwy niezależnie od pory roku. Najlepszym okresem na wędrówkę jest lato i wczesna jesień, kiedy szlak jest wolny od śniegu, a dojazd 4x4 do schroniska Colomèrs funkcjonuje regularnie. Najczęstsze pytania Czy dojazd do Estanh Mòrt jest trudny? Sam dojazd samochodem kończy się na parkingu Banhs de Tredòs. Dalej trzeba iść pieszo albo skorzystać z sezonowego transportu 4x4 do schroniska Colomèrs, skąd do jeziora prowadzi już tylko krótki, wąski odcinek szlaku pieszego. Czy trasa nadaje się dla początkujących? Szlak jest oceniany jako średnio trudny — bez elementów wspinaczkowych czy ekspozycji, ale z zauważalnym przewyższeniem. Osoby o przeciętnej kondycji poradzą sobie bez problemu, o ile mają odpowiednie obuwie. Czy w pobliżu jest więcej jezior do zwiedzenia? Tak. Estanh Mòrt to jeden z przystanków na trasie łączącej kilka jezior Circ de Colomèrs, w tym leżący wyżej Estanh des Garguilhs de Jos. To część szerzej znanej, wielojeziornej trasy pieszej po tym rejonie Naut Aran. Jaką porę roku wybrać na wędrówkę? Lato i wczesna jesień to okres, kiedy szlak jest odśnieżony, a dojazd terenowy do schroniska działa bez przeszkód. Nawet wtedy warto mieć ze sobą ciepłą kurtkę — pogoda w wysokich Pirenejach zmienia się szybko.

Laguna de Tirez

Villacañas

Laguna de Tirez to słone jezioro endorheiczne położone na południe od Villacañas, w prowincji Toledo, w Kastylii-La Manczy. Należy do zlewni rzeki Guadiany, a dokładniej do zlewiska rzeki Riánsares, choć samo jezioro nie ma bezpośredniego połączenia z żadnym ciekiem wodnym — wypełnia się wyłącznie dzięki opadom i płytkim wodom podpowierzchniowym. Zajmuje powierzchnię około 62 hektarów i ma płaskie, niemal misowate dno, typowe dla stepowych lagun śródlądowych regionu La Manchy. Co zobaczysz? Największą atrakcją Laguna de Tirez jest jej zmienny wygląd w ciągu roku. Latem woda intensywnie paruje, a na powierzchni i brzegach osadzają się białe wykwity solne, zamieniając taflę w rozległą, spękaną słoną skorupę. Po opadach cykl się odwraca — sole rozpuszczają się ponownie, a jezioro odzyskuje wodny charakter. To właśnie w okresach przejściowych, gdy zasolenie i nasłonecznienie sprzyjają rozwojowi mikroorganizmów halofilnych, woda potrafi przybierać charakterystyczny różowy odcień, znany z podobnych słonych lagun Kastylii-La Manchy. Laguna de Tirez jest częścią sieci Natura 2000 i podlega ochronie jako rezerwat przyrody oraz element rezerwatu biosfery. Teren wyróżnia się bogactwem flory typowej dla siedlisk hipersolnych, z gatunkami rzadko spotykanymi w innych częściach Europy, w tym roślinami zagrożonymi wyginięciem. Krajobraz jest otwarty i stepowy — niskie zarośla halofilne, gołe powierzchnie solniskowe i płaski horyzont typowy dla wnętrza Meseta Kastylijskiego. Jak dotrzeć? Laguna de Tirez znajduje się na terenie gminy Villacañas, na południe od centrum miejscowości. Villacañas leży w prowincji Toledo, w regionie Kastylia-La Mancha, i jest dobrze skomunikowana z Toledo oraz Madrytem. Do samego jeziora najwygodniej dotrzeć własnym transportem, kierując się lokalnymi drogami wychodzącymi z Villacañas w stronę obszarów chronionych humedales (mokradeł) tego regionu. Trasa stanowi też fragment szlaku pieszo-rowerowego Caminos Naturales, łączącego mokradła La Manchy między Villacañas a Quero. Kiedy przyjechać? Najlepszy moment na odwiedziny zależy od tego, co chce się zobaczyć. Wiosna i wczesne lato, po sezonie deszczowym, to czas, gdy jezioro ma najwięcej wody i największe szanse na obserwację charakterystycznego zabarwienia oraz ptactwa wodnego korzystającego z wilgotnych siedlisk. Późne lato i jesień pokazują z kolei suchy, solny krajobraz z białymi wykwitami na dnie — inny, ale równie charakterystyczny obraz laguny. Warto pamiętać, że jako obszar chroniony, teren wymaga poszanowania szlaków i zasad ochrony przyrody. Najczęstsze pytania Dlaczego woda w Laguna de Tirez czasem jest różowa? Różowe zabarwienie pojawia się sezonowo i wiąże się z wysokim zasoleniem wody, sprzyjającym rozwojowi mikroorganizmów halofilnych typowych dla słonych, płytkich lagun śródlądowych Kastylii-La Manchy. Czy Laguna de Tirez wysycha całkowicie? Tak, w miesiącach letnich woda intensywnie paruje, a na powierzchni osadzają się wykwity solne — jezioro przechodzi wtedy w stan solniska, by po opadach ponownie wypełnić się wodą. Jaki status ochronny ma to miejsce? Laguna de Tirez jest częścią sieci Natura 2000, funkcjonuje jako rezerwat przyrody i wchodzi w skład rezerwatu biosfery, ze względu na unikatową florę siedlisk hipersolnych. Czy w pobliżu jezioro znajdują się inne mokradła warte odwiedzenia? Tak, Villacañas i okolice to część większego kompleksu humedales (mokradeł) La Manchy, połączonych szlakiem Caminos Naturales prowadzącym w stronę Quero.

Ibón de Cregüeña

Benasque

Ibón de Cregüeña to górskie jezioro polodowcowe w gminie Benasque, w aragońskich Pirenejach. Leży na wysokości około 2630 m n.p.m., na południowym zboczu masywu Maladeta, w granicach Parku Naturalnego Posets-Maladeta. Według dostępnych danych jest to największe jezioro polodowcowe w całej Hiszpanii — ma około 1500 m długości, do 500 m szerokości i powierzchnię sięgającą 43 ha, a jego głębokość dochodzi do 97 m. Jak dotrzeć? Najpopularniejsze podejście prowadzi od schroniska Refugio de la Renclusa, skąd szlak biegnie doliną Cregüeña aż do jeziora. Alternatywny wariant zaczyna się przy zbiorniku Paso Nuevo, gdzie startuje szlak w kierunku doliny Vallibierna — kilka kilometrów dalej ścieżka łączy się z trasą wspinającą się wąwozem Cregüeña. Niezależnie od wybranego wariantu, trasa uznawana jest za wymagającą: całość zajmuje zwykle od 5,5 do 6,5 godziny w obie strony, a przewyższenie jest znaczne. To jedna z bardziej wymagających wycieczek w dolinie Benasque, dlatego warto wyruszać wcześnie rano, mieć dobre obuwie trekkingowe oraz sprawdzić prognozę pogody w górach — warunki w tej części Pirenejów potrafią zmieniać się gwałtownie. Co zobaczysz? Ibón de Cregüeña zachwyca skalą — to nie jest niewielki górski staw, lecz rozległa tafla wody otoczona nagimi, skalistymi zboczami i szczytami przekraczającymi 3000 m n.p.m. Nad jeziorem góruje sylwetka masywu Maladeta, jednego z najbardziej rozpoznawalnych pasm w tej części Pirenejów. Okolica należy do nielicznych miejsc w południowej Europie, gdzie wciąż utrzymują się czynne lodowce — kompleks lodowcowy masywu Maladeta-Aneto jest jednym z najrozleglejszych w całym paśmie. Krajobraz łączy więc typowo wysokogórską surowość z niebieskozielonym kolorem wody, kontrastującym z szarością skał i bielą śniegu utrzymującego się na zboczach przez większą część roku. Kiedy przyjechać? Ze względu na wysokość i charakter terenu trasa jest w pełni dostępna głównie latem, od lipca do września, kiedy topnieje większość śniegu i szlak jest przejezdny bez sprzętu zimowego. Wcześniej lub później w sezonie na zboczach mogą zalegać płaty śniegu, co znacznie podnosi trudność i ryzyko wycieczki. Warto wybierać dni z dobrą widocznością — przy pochmurnej pogodzie panorama szczytów otaczających jezioro traci na atrakcyjności, a orientacja w terenie staje się trudniejsza. Najczęstsze pytania Czy trasa do Ibón de Cregüeña jest trudna? Tak, uznawana jest za jedną z bardziej wymagających w dolinie Benasque — ze względu na dystans, znaczne przewyższenie i wysokogórski, kamienisty teren w końcowej części podejścia. Ile czasu zajmuje wycieczka? W zależności od kondycji i wybranego wariantu trasy, całość (w obie strony) zajmuje zwykle od 5,5 do 6,5 godziny. Czy to największe jezioro polodowcowe w Hiszpanii? Według dostępnych źródeł tak — Ibón de Cregüeña jest wskazywany jako największy ibón (jezioro polodowcowe) w kraju pod względem powierzchni. Jaki jest najlepszy punkt startowy? Najczęściej wybierane są dwa warianty: od schroniska Refugio de la Renclusa doliną Cregüeña lub od zbiornika Paso Nuevo przez dolinę Vallibierna.

La Grajera Reservoir

Logroño

La Grajera Reservoir to zbiornik wodny i teren rekreacyjny położony na południe od Logroño, stolicy La Rioja, w północnej Hiszpanii. Zbiornik leży około pięciu kilometrów od centrum miasta i sąsiaduje bezpośrednio z trasą Camino de Santiago, co czyni go naturalnym punktem odpoczynku dla pielgrzymów idących w stronę Nájery i dalej na zachód. Jak dotrzeć? La Grajera znajduje się na południowym skraju Logroño, w odległości kilku kilometrów od centrum, co pozwala dotrzeć tam zarówno rowerem, jak i samochodem w krótkim czasie. Dla osób idących Camino de Santiago zbiornik pojawia się naturalnie na trasie, tuż przy szlaku prowadzącym z Logroño dalej na zachód — pielgrzymi mijają go bez konieczności nadkładania drogi. To sprawia, że La Grajera jest chętnie odwiedzana zarówno przez mieszkańców miasta szukających miejsca na spacer czy przejażdżkę rowerową, jak i przez podróżnych zatrzymujących się tylko na chwilę w trakcie dłuższej trasy. Co zobaczysz? Centralnym punktem jest sam zbiornik — rozległa tafla wody otoczona terenami zielonymi, które od lat pełnią funkcję miejskiego terenu rekreacyjnego. Okolice jeziora są zagospodarowane z myślą o wypoczynku na świeżym powietrzu: to miejsce, gdzie mieszkańcy Logroño przychodzą na spacery, przejażdżki rowerowe czy po prostu odpocząć nad wodą z dala od miejskiego zgiełku. La Grajera cieszy się też uznaniem wśród osób obserwujących ptaki. Otoczenie zbiornika, łączące wodę, roślinność przybrzeżną i tereny otwarte, tworzy siedlisko sprzyjające obecności ptactwa wodnego i innych gatunków związanych z terenami podmokłymi, co przyciąga zarówno amatorów, jak i bardziej doświadczonych obserwatorów przyrody. Sama tafla wody, widziana z brzegu lub z jednej z okalających ją ścieżek, daje spokojny, otwarty widok charakterystyczny dla tego typu zbiorników w regionie La Rioja. Kiedy przyjechać? Ze względu na charakter miejsca — otwarty teren wodny z terenami zielonymi wokół — najprzyjemniej odwiedza się je w cieplejszej części roku, kiedy dłuższe dni sprzyjają spacerom i dłuższemu przebywaniu na zewnątrz. Dla pielgrzymów idących Camino de Santiago pora roku wynika oczywiście z terminu całej wyprawy, a La Grajera stanowi wtedy jeden z punktów mijanych po wyjściu z Logroño, niezależnie od sezonu. Warto pamiętać, że jest to przede wszystkim teren otwarty i naturalny, a nie płatna atrakcja turystyczna z wyznaczonymi godzinami zwiedzania — odwiedzający poruszają się tu swobodnie po dostępnych ścieżkach wokół zbiornika. Najczęstsze pytania Czy La Grajera leży na trasie Camino de Santiago? Tak, zbiornik znajduje się bezpośrednio przy szlaku Camino de Santiago, na odcinku wychodzącym z Logroño w stronę zachodniej części La Rioja, więc pielgrzymi mijają go w naturalny sposób podczas przejścia. Jak daleko jest La Grajera od centrum Logroño? Zbiornik leży około pięciu kilometrów na południe od centrum miasta, co czyni go łatwo dostępnym zarówno pieszo, jak i rowerem czy samochodem. Czy to dobre miejsce do obserwacji ptaków? Tak, otoczenie zbiornika przyciąga ptactwo związane z wodą i terenami podmokłymi, dzięki czemu La Grajera jest popularnym punktem wśród osób zainteresowanych obserwacją przyrody w regionie La Rioja. Czy La Grajera to typowy cel turystyczny, czy raczej lokalne miejsce wypoczynku? To przede wszystkim teren rekreacyjny wykorzystywany przez mieszkańców Logroño na co dzień, ale dzięki bliskości Camino de Santiago i wartościom przyrodniczym przyciąga też odwiedzających spoza regionu.

Ibón de los Baños

Panticosa

Ibón de los Baños to górskie jezioro polodowcowe leżące tuż przy Balneario de Panticosa, w Dolinie Tena, w hiszpańskich Pirenejach Aragońskich (prowincja Huesca). Jego lodowato czysta, granatowa woda kontrastuje z otaczającymi ją sosnowymi lasami i skalistymi zboczami, tworząc jeden z bardziej fotogenicznych krajobrazów całej doliny. Gdzie dokładnie leży ibón? Zbiornik znajduje się w gminie Panticosa, w regionie Alto Gállego, na wysokości ponad 1600 m n.p.m. Otaczają go szczyty przekraczające 3000 metrów — Garmo Negro, Argualas i Pondiellos — co nadaje temu miejscu surowy, wysokogórski charakter mimo stosunkowo łatwego dostępu. Tuż obok rozciąga się kompleks uzdrowiskowy Balneario de Panticosa, od którego wywodzi się nazwa jeziora. Jak dotrzeć? Punktem wyjścia jest sam Balneario de Panticosa, dokąd prowadzi droga z miejscowości Panticosa w dolinie rzeki Caldarés. Stamtąd do ibónu prowadzi oznakowany szlak pieszy — nie ma dojazdu samochodem bezpośrednio nad wodę. Trasa liczy się wśród licznych ścieżek wychodzących z okolic uzdrowiska, a jej trudność oceniana jest jako umiarkowana do trudnej, w zależności od wybranego wariantu i pory roku. Ten sam rejon jest też punktem startowym dla dłuższych tras, w tym odcinka słynnego szlaku GR-11 (Senda Pirenaica) prowadzącego dalej w stronę Ibones Azules. Co zobaczysz na miejscu? Szlak wzdłuż brzegu Ibón de los Baños prowadzi dalej w górę, do miejsca zwanego Los Baños Viejos, gdzie znajduje się historyczne źródło Fuente de Tiberio — siarkowe, ciepłe wody wypływające tam nawet zimą. To pozostałość po dawnej tradycji uzdrowiskowej tego miejsca, sięgającej czasów, gdy okoliczne wody termalne przyciągały kuracjuszy na długo przed powstaniem współczesnego balneario. Dla bardziej wytrwałych turystów region oferuje dostęp do tzw. Ibones Azules — dwóch wyżej położonych jezior (Superior i Inferior), do których prowadzi trasa wiodąca wąwozem wyrzeźbionym przez rzekę Caldarés, z widokami na otaczające trzytysięczniki. To jedna z klasycznych tras pieszych Doliny Tena. Warto pamiętać, że kąpiel w Ibón de los Baños, podobnie jak w innych ibonach regionu, jest zabroniona — chodzi o ochronę delikatnych ekosystemów wysokogórskich, wrażliwych na obecność ludzi. Kiedy przyjechać? Najlepszym momentem na odwiedziny jest okres od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy szlaki są wolne od śniegu, a pogoda w tej części Pirenejów najbardziej stabilna. Latem dolina bywa popularna wśród turystów odwiedzających zarówno sam ibón, jak i dłuższe trasy w stronę Ibones Azules czy schroniska Bachimaña. Zimą dostęp do wyższych partii szlaku może być utrudniony ze względu na śnieg, choć samo Fuente de Tiberio pozostaje aktywne przez cały rok. Najczęstsze pytania Czy można się kąpać w Ibón de los Baños? Nie. Kąpiel jest zabroniona ze względów ochrony przyrody — ekosystemy wysokogórskich jezior w tym regionie są bardzo wrażliwe na ingerencję człowieka. Czy dojedziemy nad jezioro samochodem? Nie bezpośrednio. Trzeba dotrzeć do Balneario de Panticosa, a stamtąd iść pieszo oznakowanym szlakiem. Czy trasa jest trudna? Odcinki dojścia do samego ibónu bywają umiarkowane, natomiast dłuższe warianty, np. w stronę Ibones Azules przez wąwóz rzeki Caldarés, są bardziej wymagające i zajmują większą część dnia. Co warto zobaczyć w okolicy? Poza samym jeziorem warto dojść do Los Baños Viejos z siarkowym źródłem Fuente de Tiberio oraz, przy większej kondycji, wybrać się dalej w stronę Ibones Azules lub na fragment szlaku GR-11.

Ibón de Piedrafita

Búbal

Ibón de Piedrafita to górskie jezioro w dolinie Tena, tuż nad miejscowością Piedrafita de Jaca i niedaleko Búbal, w samym sercu Pirenejów Aragońskich (prowincja Huesca). Leży na wysokości około 1611 m n.p.m. i należy do najchętniej odwiedzanych ibonów regionu — głównie za sprawą łatwego dojścia i widoków, jakie roztacza się z jego brzegów. Co to jest ibón i skąd wziął się ten zbiornik? Ibón to pirenejskie określenie górskiego jeziora pochodzenia lodowcowego. Piedrafita powstał w zagłębieniu utworzonym przez czołową morenę, a jego powierzchnię powiększono niewielką zaporą — dzięki temu przy pełnym stanie wody zbiornik może zajmować około 4,2 hektara. To sprawia, że jest wyraźnie większy i bardziej stabilny wodnie niż wiele dzikich ibonów wysoko w górach, które latem często wysychają. Co zobaczysz na miejscu? Największym atutem tego miejsca jest widok. Od tafli jeziora rozciąga się panorama na Peña Telera (2764 m) — najbardziej charakterystyczny szczyt tej części doliny — a także na Peña Parda (2657 m) i Corona del Mallo (2535 m). W spokojne dni woda odbija te sylwetki niemal jak lustro, co czyni z ibónu ulubiony punkt dla fotografów i osób szukających chwili wytchnienia w górach. W okolicy warto też poznać Arco de Piedrafita — naturalny łuk skalny, z którego rozciąga się jeden z najbardziej efektownych widoków na doliny Huesca, zbiornik Búbal i otaczające szczyty. Jak dotrzeć nad Ibón de Piedrafita? Dojazd prowadzi z Sabiñánigo drogą N-260 w kierunku Biescas, a następnie drogą A-136 w stronę Piedrafity. Po dotarciu do zbiornika Embalse de Búbal warto kierować się według oznaczeń na Parque Faunístico de Lacuniacha — w tej okolicy zaczynają się szlaki prowadzące nad jezioro. Jaka trasa prowadzi do jeziora? Najprostszy wariant to krótkie podejście od strony Piedrafity — spacer trwający około godziny, z niewielkim, około 250-metrowym przewyższeniem. To trasa odpowiednia dla rodzin z dziećmi, osób początkujących i dla tych, którzy chcą po prostu odpocząć w górskim otoczeniu bez większego wysiłku. Dla osób szukających dłuższego spaceru dostępna jest również trasa okrężna wychodząca z Búbal, prowadząca doliną potoku Barranco de Boj. W zależności od wybranego wariantu ma ona około 5,7–8,4 km i zajmuje od niespełna dwóch do niemal trzech godzin, z przewyższeniem rzędu 230–360 m. Szlak biegnie kawałek obok strumienia, wśród skał i wody płynącej po kamieniach, co samo w sobie stanowi atrakcję trasy. Kiedy przyjechać? Ibón de Piedrafita można odwiedzać właściwie przez cały rok. Latem i jesienią to spokojny cel na rodzinny spacer, a zimą — dzięki niewielkiemu przewyższeniu i bliskości drogi — bywa też celem wycieczek na rakietach śnieżnych, gdy warunki na to pozwalają. Najczęstsze pytania Czy trasa nad Ibón de Piedrafita jest trudna? Nie — to jedna z najłatwiej dostępnych tras w dolinie Tena. Krótszy wariant zajmuje około godziny i ma niewielkie przewyższenie, więc nadaje się dla rodzin i osób bez doświadczenia górskiego. Ile ma powierzchni Ibón de Piedrafita? Przy pełnym stanie wody, dzięki niewielkiej zaporze, zbiornik zajmuje około 4,2 hektara. Czy w pobliżu jest coś jeszcze warte zobaczenia? Tak — niedaleko znajduje się Arco de Piedrafita, naturalny łuk skalny z panoramicznym widokiem na zbiornik Búbal i otaczające doliny, a także Parque Faunístico de Lacuniacha. Czy da się dojść nad jezioro od strony Búbal? Tak, istnieje trasa okrężna prowadząca od Búbal przez wąwóz Barranco de Boj, dłuższa i bardziej urozmaicona niż krótkie podejście od Piedrafity.

Pozo Tremeo

Polanco

Pozo Tremeo to niewielkie jezioro w miejscowości Rumoroso, w gminie Polanco, w Kantabrii. To jedyny stały naturalny zbiornik wodny na wybrzeżu tego regionu, ukryty wśród łąk i lasu zaledwie kilka kilometrów od morza. Miejsce leży w granicach UNESCO Global Geopark Costa Quebrada i od 2016 roku ma status Área Natural de Especial Interés (ANEI) — było wtedy dopiero drugim takim obszarem chronionym w Kantabrii, po La Viesca. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa Tremeo wywodzi się z łacińskiego czasownika oznaczającego drżenie. Zbiornik powstał w wyniku zapadnięcia się wapiennego podłoża krasowego, które uwięziło wodę w naturalnym zagłębieniu terenu. Grunt wokół brzegów wciąż bywa niestabilny, przez co idąc ścieżką można poczuć lekkie drgania podłoża — stąd legenda o "jeziorze, które drży". Miejscowe podania mówią też o zakochanych, którzy nigdy się nie rozstali, o życzeniach spełniających się po dotknięciu wody oraz o rzekomych podziemnych tunelach łączących jezioro z morzem. Co zobaczysz na miejscu? Jezioro ma niewielką powierzchnię, ale zaskakującą głębokość jak na tak mały zbiornik — sięga kilkunastu metrów, co jest rzadkością wśród naturalnych jezior krasowych tego typu. Otoczenie tworzy mozaika lasu liściastego i podmokłych łąk, typowa dla wnętrza Kantabrii. To ostoja dla zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym i leśnym, w tym nietoperzy, chronionych gatunków chrząszczy oraz rodzimego raka rzecznego — gatunku szczególnie wrażliwego na jakość wody, którego obecność świadczy o dobrym stanie ekosystemu. Wokół zbiornika prowadzi ścieżka spacerowa, którą można obejść jezioro dookoła, obserwując je z różnych punktów i różnych wysokości brzegu. W ostatnich latach władze regionalne prowadziły tu prace związane z ochroną obszaru — m.in. działania mające zapobiegać podtopieniom i zabezpieczyć teren ANEI, co pokazuje, że miejsce jest aktywnie zarządzane, a nie tylko formalnie chronione na papierze. Jak dotrzeć? Pozo Tremeo znajduje się w Rumoroso, jednej z miejscowości wchodzących w skład gminy Polanco, w środkowej części wybrzeża Kantabrii. Polanco leży przy głównych drogach łączących Santander z zachodnią częścią regionu, co czyni okolicę wygodnym punktem wypadowym zarówno znad morza, jak i z głębi lądu. Ze względu na kameralny charakter miejsca warto sprawdzić lokalne oznakowanie szlaku prowadzącego do jeziora — jest to cel typowy dla krótkiego, spokojnego spaceru, a nie rozbudowana infrastruktura turystyczna. Kiedy przyjechać? Jako że Pozo Tremeo to przede wszystkim przyroda — las, łąki i sam zbiornik — najwięcej zyskuje się, odwiedzając je poza szczytem lata, kiedy roślinność i światło sprzyjają spokojnym spacerom, a okolica jest mniej zatłoczona niż popularne plaże Costa Quebrada w pobliżu. To miejsce dla osób szukających ciszy i kontaktu z mniej znaną, "wnętrzową" stroną kantabryjskiego wybrzeża, a nie typowej plażowej atrakcji. Najczęstsze pytania Czy Pozo Tremeo to jedyne takie jezioro w Kantabrii? Tak, jest opisywane jako jedyny stały naturalny zbiornik wodny na pasie wybrzeża Kantabrii, co czyni je unikatowym zjawiskiem geologicznym w regionie. Dlaczego jezioro nazywa się "drżące"? Ze względu na krasowe pochodzenie i niestabilność gruntu wokół brzegów — ziemia w pobliżu wody rzeczywiście może delikatnie drgać, co od wieków inspirowało lokalne legendy. Czy w Pozo Tremeo można się kąpać? Materiały źródłowe nie potwierdzają kąpieli jako typowej aktywności — miejsce jest przede wszystkim celem spacerów i obserwacji przyrody, a status obszaru chronionego (ANEI) wiąże się z ograniczeniami mającymi chronić ekosystem. Czy w okolicy jest oznaczony szlak spacerowy? Tak, wokół jeziora prowadzi ścieżka pozwalająca obejść zbiornik i obserwować go z różnych punktów, choć jest to trasa o charakterze lokalnym, a nie rozbudowany szlak turystyczny.

Laguna de Carravalseca

Laguardia

Laguna de Carravalseca to niewielkie, sezonowe jezioro leżące tuż przy Laguardii, jednym z najbardziej znanych miasteczek Rioja Alavesa w Kraju Basków. To jedna z czterech lagun wchodzących w skład Complejo Lagunar de Laguardia — kompleksu wodno-błotnego wpisanego na listę Konwencji Ramsarskiej jako obszar o międzynarodowym znaczeniu przyrodniczym. Gdzie to jest i jak dotrzeć? Laguna znajduje się około kilometra od historycznego centrum Laguardii, otoczona łagodnymi wzniesieniami i winnicami, które są znakiem rozpoznawczym całego regionu Rioja Alavesa. Najprościej dojechać drogą prowadzącą z Laguardii w kierunku Logroño, a następnie skręcić na lokalne, polne drogi przecinające winnice — tą samą trasą prowadzi też piesza ścieżka łącząca wszystkie laguny kompleksu. Miejsce dobrze nadaje się na krótki, spokojny spacer, bez konieczności planowania całodniowej wycieczki. Co zobaczysz na miejscu? Carravalseca to laguna endoreiczna o wysokiej zasolonej wodzie, co oznacza, że nie ma stałego odpływu, a jej poziom silnie zależy od pory roku i opadów. Jesienne deszcze zaczynają ją napełniać, największą głębokość osiąga wiosną, a w suchych miesiącach letnich zbiornik może całkowicie wyschnąć, odsłaniając zasolone dno. Ta zmienność sprawia, że krajobraz wygląda inaczej przy każdej wizycie — czasem to lustro wody odbijające winnice i wzgórza, czasem sucha, spękana równina. Wokół lagun kompleksu wyznaczono punkty widokowe, z których można obserwować ptactwo bez wchodzenia na tereny chronione i bez zakłócania ich naturalnego zachowania. To jeden z powodów, dla których miejsce cenią osoby zainteresowane obserwacją przyrody, nawet jeśli nie są zaawansowanymi ornitologami. Kiedy przyjechać? Najlepszy moment na wizytę to wiosna, kiedy poziom wody jest najwyższy, a laguna prezentuje się najbardziej efektownie, oraz okres jesienny, gdy po pierwszych deszczach zbiornik zaczyna się ponownie wypełniać. Latem, w szczycie suszy, laguna bywa całkowicie wyschnięta, co również jest ciekawym, choć zupełnie innym widokiem — warto o tym pamiętać, planując wycieczkę wyłącznie po to, by zobaczyć wodę. Dla kogo jest to miejsce? Carravalseca i pozostałe laguny kompleksu to propozycja dla osób szukających spokojnego kontaktu z naturą w otoczeniu winnic, a nie atrakcji turystycznej z infrastrukturą i tłumami. To dobre uzupełnienie wizyty w samej Laguardii — historycznym miasteczku z murami obronnymi i licznymi winnicami do zwiedzania — dla tych, którzy chcą połączyć zwiedzanie z krótkim wypadem w naturę. Najczęstsze pytania Czy laguna zawsze ma wodę? Nie. Carravalseca jest zbiornikiem sezonowym — wypełnia się jesiennymi deszczami, największą głębokość ma wiosną, a latem może całkowicie wyschnąć. Jak daleko jest od centrum Laguardii? Około kilometra, drogą i polnymi ścieżkami prowadzącymi przez winnice w stronę Logroño. Czy można tam obserwować ptaki? Tak, w rejonie lagun wyznaczono punkty widokowe umożliwiające obserwację ptactwa bez zakłócania jego naturalnego środowiska. Czy Carravalseca jest chroniona? Tak, wchodzi w skład Complejo Lagunar de Laguardia wpisanego na listę Konwencji Ramsarskiej jako obszar wodno-błotny o międzynarodowym znaczeniu.

Natura w Hiszpanii

Laguna del Retamar

Laguna de la Vega

Laguna del Comisario

Lago El Puerto

estany d'Areste

Castiñeiras Lake

Estanys de Comalesbienes

estany Xic

estany de Dellui

estanh deth Pòrt de Colomèrs

Estany de Contraix

Estany de la Cabana

Estanh des Gargolhes

Estanh Long de Colomèrs

Laguna San Pedro

Obago Lake

Estanh Mòrt

Laguna de Tirez

Ibón de Cregüeña

La Grajera Reservoir

Ibón de los Baños

Ibón de Piedrafita

Pozo Tremeo

Laguna de Carravalseca

Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca