Zamek w Ždánicach

Zamek w Ždánicach to renesansowa rezydencja w południowomorawskiej gminie Ždánice, w powiecie Hodonín, znana dziś przede wszystkim jako siedziba regionalnego Muzeum Vrbasa i jego bogatej kolekcji zbieranej przez dziesięciolecia.

Jak powstał zamek w Ždánicach?

Obecny budynek wzniósł pod koniec XVI wieku Oldřich z Kounic, wykorzystując miejsce po średniowiecznej twierdzy należącej wcześniej do rodu Zástřizlów. Prace budowlane zakończono w 1569 roku. Powstała wówczas renesansowa, czworoboczna budowla z krużgankami oraz czworobocznymi wieżami w narożnikach – układ typowy dla siedzib szlacheckich tamtego okresu na Morawach, łączący funkcje obronne z reprezentacyjnymi.

Kiedy zamek trafił w ręce Liechtensteinów?

Po bitwie na Białej Górze w listopadzie 1620 roku majątek skonfiskowano rodzinie Kouniców. Dobra przeszły najpierw na Karola z Kounic, a następnie stały się własnością rodu Liechtensteinów – pierwszym z nich był Maksymilian z Liechtensteina. Nowi właściciele nie rezydowali w Ždánicach na stałe, traktując zamek jako jedną z wielu posiadłości rozsianych po swoich rozległych dobrach. Rodzina Liechtensteinów utrzymała własność zamku aż do 1945 roku, a więc przez ponad trzy stulecia.

Co zmieniła barokowa przebudowa?

W ciągu XVIII wieku zamek kilkakrotnie przebudowywano – w latach 1739, 1762 oraz, najistotniej, w 1789 roku, za czasów księcia Aloisa z Liechtensteina. To właśnie wtedy rozebrano masywną wieżę we frontowej części budynku, a w jej miejsce wzniesiono okazały barokowy szczyt, który do dziś nadaje fasadzie reprezentacyjny charakter. Przebudowa nadała zamkowi wygląd bliższy temu, jaki można oglądać obecnie, choć renesansowy rdzień budowli – bryła i częściowo układ wnętrz – pozostał czytelny.

Jaką rolę pełnił zamek w XIX wieku?

Przez XVIII i XIX wiek budynek służył jako siedziba urzędów dominialnych, czyli administracji majątku ziemskiego. Od 1850 roku w dawnych pomieszczeniach urzędowych mieściły się dodatkowo sąd okręgowy oraz urząd podatkowy – zamek pełnił więc funkcję administracyjno-urzędniczą znacznie dłużej, niż trwała jego rola jako prywatnej rezydencji.

Co dziś można zobaczyć w zamku w Ždánicach?

Od 1946 roku w zamku mieści się Muzeum Vrbasa, założone przez nauczyciela i regionalnego historyka Jakuba Vrbasa. Pierwotnie zbiory udostępniał on zwiedzającym we własnym domu; po drugiej wojnie światowej ekspozycję wzbogacono o cenne przedmioty pochodzące z zamku i przynależącej doń willi, po czym całość przeniesiono do obecnej siedziby. Dziś muzeum liczy ponad 6000 eksponatów – wśród nich działające modele młynów, oryginalne meble zamkowe, pamiątki związane z bitwą pod Slavkovem (Austerlitz), skrzynie cechowe, stroje ludowe, znaleziska archeologiczne oraz trofea myśliwskie należące niegdyś do zamkowej arystokracji. Trasa zwiedzania obejmuje również zamkową kaplicę, będącą integralną częścią ekspozycji.

Najczęstsze pytania

Kto zbudował zamek w Ždánicach? Zamek wzniósł Oldřich z Kounic pod koniec XVI wieku, na miejscu wcześniejszej twierdzy rodu Zástřizlów; budowę ukończono w 1569 roku.

Jak długo zamek należał do rodu Liechtensteinów? Od czasu konfiskaty po bitwie na Białej Górze w 1620 roku aż do 1945 roku, czyli przez blisko trzy i pół wieku.

Co znajduje się dziś w zamku? Siedzibę ma tu Muzeum Vrbasa, prezentujące ponad 6000 eksponatów, w tym trofea myśliwskie, meble zamkowe, pamiątki historyczne i zbiory etnograficzne, a trasa zwiedzania obejmuje także zamkową kaplicę.

Czym różni się dzisiejszy wygląd zamku od pierwotnego? Barokowa przebudowa z 1789 roku, przeprowadzona za księcia Aloisa z Liechtensteina, usunęła masywną wieżę frontową na rzecz okazałego barokowego szczytu, choć renesansowa bryła budynku pozostała rozpoznawalna.

Gdzie leży Ždánice? To miejscowość w kraju południowomorawskim, w powiecie Hodonín, w Republice Czeskiej.