Zámek Liteň

Zámek Liteň to barokowa rezydencja w środkowych Czechach, w miasteczku Liteň w powiecie Beroun, nieco na południowy zachód od Pragi. Choć sama budowla nie należy do najbardziej znanych czeskich zamków, jej historia splata się z losami możnych rodów, wielkiego pożaru wojny trzydziestoletniej i jednej z najsłynniejszych czeskich śpiewaczek operowych XX wieku.

Jak zaczęła się historia Litni?

Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie pochodzi z 1195 roku, kiedy zapisywano ją pod nazwą Luteň – forma ta utrzymywała się w dokumentach jeszcze na początku XIV wieku. Już wtedy w miejscu dzisiejszego zamku stała warowna siedziba – tvrz. W kolejnych stuleciach teren ten podzielił się na dwie odrębne warownie: Valdek oraz tzw. tvrz mladotovską, należące do różnych gałęzi miejscowej szlachty.

Dlaczego dzisiejszy zamek jest barokowy?

Podczas wojny trzydziestoletniej Liteň spłonęła, spustoszona przez wojska szwedzkie. Po zakończeniu wojny, w 1648 roku, cały majątek liteński nabyli hrabiowie z rodu Bubnów z Litic. To właśnie oni, w miejscu dawnej gotyckiej warowni, wznieśli nową siedzibę – w 1661 roku powstał późnobarokowy zamek, który w swojej bryle przetrwał, z późniejszymi przebudowami, do dziś.

Jak zamek trafił w ręce rodziny Daubków?

W marcu 1850 roku posiadłość kupił Josef František Daubek, przedstawiciel rodziny przemysłowców rolnych, którzy zbili fortunę między innymi na produkcji nawozów i przetwórstwie rolnym. W latach 1882–1922 majątkiem zarządzał Josef Šebestián Daubek. To właśnie za czasów Daubków, od połowy XIX wieku aż do 1948 roku, zamek przeżywał swój najświetniejszy okres – rozbudowywano wówczas również park w stylu angielskim, założony w drugiej połowie XIX wieku z inicjatywy Josefa Františka Daubka. W parku do dziś zachowały się dwa osobliwe elementy dawnej mody ogrodowej: chroniona sala terrena oraz sztuczna grota.

Jaki związek z zamkiem miała słynna śpiewaczka operowa?

W latach 30. XX wieku do rodziny Daubków wżeniła się – a właściwie wyszła za mąż za Jiříego Daubka w 1931 roku – Jarmila Novotná, czeska sopranistka, która stała się jedną z gwiazd światowej sceny operowej. Przez szesnaście sezonów występowała na deskach nowojorskiej Metropolitan Opera, śpiewała także w Wiedniu, Berlinie, Salzburgu, Paryżu i Mediolanie. Po wojnie rodzina Daubków wyemigrowała, a w 1948 roku majątek został skonfiskowany ostatniemu prywatnemu właścicielowi, Jiříemu Daubkowi. Dopiero w 1989 roku, w ramach restytucji majątku po zmianie ustroju, zamek wrócił do rodziny Novotnej.

Co dzieje się na zamku dzisiaj?

Po dekadach zaniedbania, jakie nastąpiło po zakończeniu wojny i w okresie komunizmu, obecni prywatni właściciele stopniowo przywracają zamkowi dawną świetność. Sam budynek pozostaje w rękach prywatnych i nie jest na stałe otwarty dla zwiedzających, jednak park zamkowy jest publicznie dostępny, a prowadzi przez niego Naučná stezka Liteň – ścieżka edukacyjna prezentująca cenne i rzadkie okazy drzew. Kilka razy w roku, przy okazji wydarzeń kulturalnych organizowanych przez działającą przy zamku organizację non-profit, otwierane są także wnętrza rezydencji. Najważniejszym z tych wydarzeń jest doroczny Festiwal Jarmily Novotnej, upamiętniający słynną sopranistkę – jej urna spoczywa w mauzoleum rodziny Daubków w Litni.

Najczęstsze pytania

Czy zamek Liteň można zwiedzać? Sam budynek zamku jest własnością prywatną i nie jest stale otwarty dla turystów – udostępniany bywa okazjonalnie podczas wydarzeń kulturalnych. Swobodnie dostępny jest natomiast otaczający go park.

Kim była Jarmila Novotná? To czeska sopranistka, jedna z czołowych gwiazd opery XX wieku, związana przez szesnaście sezonów z nowojorską Metropolitan Opera. W 1931 roku wyszła za mąż za Jiříego Daubka, właściciela zamku w Litni.

Kiedy powstał obecny, barokowy zamek? Późnobarokowa budowla powstała w 1661 roku z inicjatywy hrabiów z rodu Bubnów z Litic, na miejscu wcześniejszej gotyckiej warowni.

Co warto zobaczyć w parku zamkowym? Park w stylu angielskim, założony w drugiej połowie XIX wieku, kryje chronioną salę terrenę oraz sztuczną grotę, a prowadzi przez niego ścieżka edukacyjna poświęcona rzadkim drzewom.

Dlaczego majątek utracono w 1948 roku? Po przejęciu władzy przez komunistów majątek rodziny Daubków został skonfiskowany ostatniemu prywatnemu właścicielowi, Jiříemu Daubkowi; rodzinie zwrócono go dopiero w ramach restytucji w 1989 roku.