Zamek Jánský Vrch

Zamek Jánský Vrch wznosi się na skalistym grzbiecie nad miastem Javorník, w Górach Złotych, tuż przy polsko-czeskiej granicy w powiecie Jesenik. To jedna z niewielu rezydencji w regionie, która nieprzerwanie od średniowiecza do połowy XX wieku należała do jednego rodu właścicieli – biskupów wrocławskich – i dziś działa jako zamek-muzeum z bogatym programem zwiedzania.

Skąd wzięła się nazwa i kto zbudował zamek?

Warownię wzniósł na przełomie XIII i XIV wieku książę świdnicki Bolko I Surowy, chcąc zabezpieczyć pograniczne włości, szlak handlowy oraz wjazd do doliny potoku Javornik. Pierwsza pisemna wzmianka o obiekcie pochodzi z 1307 roku – w liście margrabiego brandenburskiego wymieniono ówczesnego kasztelana Richolfa. Pierwotnie zamek nosił inną nazwę; obecne miano nadano mu dopiero w 1509 roku na cześć św. Jana Chrzciciela, patrona biskupów wrocławskich.

Jak zamek trafił w ręce biskupów wrocławskich?

W 1348 roku książę Bolko II Mały przekazał zamek biskupowi wrocławskiemu Przecławowi z Pogorzeli. Od tego momentu, z niewielkimi przerwami, obiekt należał do diecezji wrocławskiej aż do 1945 roku, pełniąc funkcję letniej rezydencji kolejnych biskupów i arcybiskupów. Pod koniec XV wieku biskup Jan Roth odbudował zniszczone fragmenty murów obronnych, odnowił główną wieżę oraz wzniósł wieżę bramną i nowe zabudowania gospodarcze. Prace kontynuował biskup Jan V Thurzo, który w 1509 roku zakończył późnogotycką przebudowę – pamiątką po niej jest kamienna tablica wmurowana w ścianę zamku.

Kiedy powstała barokowa rezydencja, którą można dziś zwiedzać?

Na początku XVII wieku dobudowano skrzydło północne oraz czteroosiową arkadową loggię na boniowanych filarach na dziedzińcu. Decydujący etap przebudowy nastąpił jednak dopiero w 1757 roku, gdy swoją siedzibę przeniósł tu biskup-książę Filip Gotthard Schaffgotsch, uciekając przed działaniami wojny siedmioletniej. To on zlecił przekształcenie zamku w monumentalną barokową rezydencję: rozbudowano skrzydło południowe, powiększono zamek w stronę fosy o piętrową dobudówkę, ozdobiono wnętrza i założono ogród tarasowy w otoczeniu. Za jego rządów Jánský Vrch stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym – gościły tu znane postaci ze świata sztuki i literatury, a wiedeński skrzypek i kompozytor Carl Ditters pracował na dworze biskupa jako kompozytor i dyrygent kapeli, za co otrzymał tytuł szlachecki i nazwisko von Dittersdorf.

Co dziś można zobaczyć na zamku?

Po 1945 roku zamek stał się obiektem muzealnym. Trasa turystyczna prowadzi przez reprezentacyjne komnaty z zachowanym XIX-wiecznym wyposażeniem, kaplicę zamkową z cennymi rzeźbami i obrazami oraz pomieszczenia z dwustuletnimi zasłonami. Największą atrakcją jest jedna z największych w Czechach kolekcji fajek i akcesoriów do palenia – liczy około 1200 eksponatów z XVIII–XX wieku. Dla rodzin z dziećmi przygotowano oddzielną trasę kostiumową oraz baśniowy park w otoczeniu zamku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży zamek Jánský Vrch? Na skalistym wzniesieniu bezpośrednio nad miastem Javorník w Górach Złotych, w powiecie Jesenik, kilka kilometrów od granicy z Polską.

Kto był właścicielem zamku przez najdłuższy czas? Biskupi, a później arcybiskupi wrocławscy – od 1348 do 1945 roku, z niewielkimi przerwami.

Skąd pochodzi nazwa Jánský Vrch? Od św. Jana Chrzciciela, patrona biskupów wrocławskich – nazwę nadano podczas przebudowy zakończonej w 1509 roku przez biskupa Jana V Thurzo.

Jaka jest największa atrakcja muzealna zamku? Kolekcja licząca około 1200 fajek i akcesoriów do palenia z XVIII–XX wieku, jedna z największych w Czechach.

Czy na zamku mieszkał ktoś znany? Tak – w okresie rządów biskupa Filipa Gotharda Schaffgotscha (od 1757) na dworze pracował kompozytor Carl Ditters von Dittersdorf.