World War memorial in Poděbrady

Pomník obětem 2. světové války (Pomnik ofiar II wojny światowej) stoi na terenie zamku w Poděbradech i przypomina o mieszkańcach miasta, którzy zginęli podczas niemieckiej okupacji w latach 1939–1945. To jedno z ważniejszych miejsc pamięci w Poděbradach, łączące hołd dla anonimowych ofiar terroru z upamiętnieniem konkretnej postaci związanej z lokalnym odbojem antynazistowskim.

Gdzie stoi pomnik?

Pomnik znajduje się bezpośrednio przy murach zamku w Poděbradach, w centralnej części miasta nad Łabą. Zamek, dziś jedna z głównych atrakcji turystycznych Poděbrad, w okresie powojennym stał się też naturalnym miejscem dla miejskiego pomnika ofiar wojny — łatwo dostępnym dla mieszkańców i widocznym dla odwiedzających historyczne centrum.

Kiedy powstał i kto go zaprojektował?

Pomnik odsłonięto uroczyście w maju 1947 roku, niecałe dwa lata po zakończeniu wojny. Jego artystyczną częścią jest granitowa rzeźba przedstawiająca Pietę, wykonana przez akademickiego rzeźbiarza Karla Lidickiego. Całą kompozycję zaprojektował poděbradzki architekt Vojtěch Kerhart, który nadał pomnikowi formę spójną z otoczeniem zamkowych murów.

Co dokładnie upamiętnia?

Główną częścią założenia jest otwarta granitowa „księga", na której wykuto ponad sto nazwisk mieszkańców Poděbrad zmarłych w czasie okupacji. To oni — bezimienni dla większości dzisiejszych przechodniów — stanowią trzon pomnika: zwykli obywatele miasta, którzy zapłacili życiem za okres niemieckiej okupacji Czechosłowacji.

Obok księgi umieszczono tablicę poświęconą generałowi Josefowi Mašínowi. Mašín, podpułkownik artylerii czechosłowackiej armii, był jednym z trójki twórców słynnej wywiadowczo-dywersyjnej grupy odbojowej „Tři králové" (Trzej Królowie), działającej wraz z Josefem Balabánem i Václavem Morávkem od pierwszych miesięcy okupacji. Aresztowany przez gestapo w maju 1941 roku, po trzynastu miesiącach przesłuchań i tortur został rozstrzelany na strzelnicy w praskich Kobylisach 30 czerwca 1942 roku. Za działalność w ruchu oporu awansowano go pośmiertnie do stopnia generała brygady. Na tablicy uwzględniono również jego żonę, Zdenę Mašínovą, która zmarła w praskim więzieniu na Pankráci w 1956 roku, już w czasach komunistycznych.

Dlaczego akurat rodzina Mašínów?

Josef Mašín był ojcem braci Josefa i Ctirada Mašínów, którzy po wojnie, już w czasach komunistycznych, zorganizowali własną grupę oporu i w 1953 roku podjęli dramatyczną, wielotygodniową ucieczkę przez Czechosłowację, NRD i strefę okupacyjną do Berlina Zachodniego. Historia ojca — bohatera antynazistowskiego odboju straconego przez Niemców — i losy jego synów, którzy później walczyli już z reżimem komunistycznym, sprawiają, że rodzina Mašínów jest w Poděbradach i całych Czechach postacią otoczoną szczególną pamięcią, choć jednocześnie do dziś budzącą dyskusje na temat oceny działań braci po 1948 roku.

Jak wygląda pomnik dzisiaj?

Kompozycja łączy trzy elementy: rzeźbę Pietą jako symboliczny wyraz żałoby, otwartą księgę z nazwiskami jako świadectwo skali strat wśród cywilnych mieszkańców miasta, oraz tablicę poświęconą konkretnym postaciom ruchu oporu. Pomnik pozostaje miejscem, gdzie miasto co roku upamiętnia rocznice zakończenia wojny i ofiary okupacji.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik ofiar wojny w Poděbradach? Stoi przy murach zamku w Poděbradach, w historycznym centrum miasta.

Kiedy pomnik został odsłonięty? Uroczyste odsłonięcie odbyło się w maju 1947 roku.

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbę Pietę wykonał akademicki rzeźbiarz Karel Lidický, a kompozycję zaprojektował architekt Vojtěch Kerhart.

Kogo upamiętnia pomnik? Ponad stu mieszkańców Poděbrad zmarłych podczas niemieckiej okupacji 1939–1945, a także generała Josefa Mašína, straconego przez gestapo w 1942 roku, i jego żonę Zdenę Mašínovą.

Kim był generał Josef Mašín? Podpułkownikiem czechosłowackiej artylerii i członkiem odbojowej grupy „Tři králové", aresztowanym przez gestapo w 1941 roku i rozstrzelanym w Kobylisach w 1942 roku.