Wiatrak turbinowy w Šenově

Wiatrak turbinowy w Šenově to niewielki, zabytkowy młyn wiatrowy z 1922 roku, stojący dziś przy ulicy Kostelní w Šenově na Śląsku Czeskim, w powiecie Ostrawa-miasto.

Skąd wziął się ten wiatrak?

Obiekt powstał w 1922 roku i pierwotnie stał przy ulicy Škrbeňské 65 w Šenově. Później przeniesiono go na obecne miejsce przy ulicy Kostelní 128, w sąsiedztwie kościoła Bożej Opatrzności. W 2013 roku wiatrak przeszedł renowację, dzięki której zachował się w dobrym stanie do dziś.

Czym właściwie jest "větřok"?

Tego typu niewielkie wiatraki z turbiną, nazywane potocznie "větřoky", były charakterystyczne dla pasa ziemi między Beskidem Śląsko-Morawskim a Ostrawą. Budowali je drobni gospodarze pod koniec XIX i na początku XX wieku, którzy chcieli mieć własne, tanie źródło napędu do mielenia zboża. Produkcja takich urządzeń została przerwana przez I wojnę światową, ale po jej zakończeniu lokalne kuźnie wznowiły wytwarzanie podobnych konstrukcji na potrzeby okolicznych gospodarstw. Budowa tego typu wiatraków trwała aż do lat 40. XX wieku, kiedy to ostatecznie zaniechano ich stawiania.

Jak zbudowany jest wiatrak w Šenově?

Turbina wiatrowa ma dwanaście łopat i średnicę 2 metrów. Napęd przekazywany jest przez stożkową przekładnię redukcyjną o przełożeniu 1:2 na mechanizm mielący, wyposażony w rozdzielacz i kamienie młyńskie o średnicy 0,5 metra — wszystkie te elementy są oryginalne, pochodzące jeszcze z czasów budowy. Sam budynek ma plan prostokąta o wymiarach 3,75 na 2,8 metra, dwuspadowy dach o wysokości 3,5 metra, a licząc razem z turbiną na szczycie — całość sięga 5,7 metra wysokości.

Gdzie dziś można go zobaczyć?

Wiatrak stanowi część ekspozycji plenerowej Muzeum Šenovskiego, znajdującej się pod otwartym niebem w pobliżu kościoła Bożej Opatrzności. Dzięki temu jest łatwo dostępny dla zwiedzających — nie trzeba wchodzić do żadnego budynku, by go obejrzeć, wystarczy spacer po terenie ekspozycji muzealnej.

Dlaczego warto go zobaczyć?

To rzadki dziś przykład niewielkiej, chłopskiej architektury przemysłowej, jaka niegdyś licznie występowała w regionie między Beskidami a Ostrawą. Oryginalny mechanizm mielący pozwala zobaczyć, jak proste, ale skuteczne rozwiązania techniczne stosowano na wsi jeszcze sto lat temu, zanim elektryfikacja i mechanizacja rolnictwa zmieniły ten krajobraz na dobre.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano wiatrak turbinowy w Šenově? W 1922 roku. Pierwotnie stał przy ulicy Škrbeňské, skąd później przeniesiono go na obecne miejsce przy Kostelní.

Czy wiatrak wciąż działa? Mechanizm mielący z kamieniami młyńskimi o średnicy 0,5 metra jest oryginalny i zachowany, choć obiekt pełni dziś przede wszystkim funkcję eksponatu muzealnego pod otwartym niebem.

Czym różni się ten wiatrak od klasycznych młynów holenderskich? To znacznie mniejsza konstrukcja typu "větřok", charakterystyczna dla regionu między Beskidem Śląsko-Morawskim a Ostrawą — budowana przez drobnych gospodarzy i lokalne kuźnie, a nie przez zawodowych młynarzy na dużą skalę.

Gdzie dokładnie stoi wiatrak? Przy ulicy Kostelní 128 w Šenově, obok kościoła Bożej Opatrzności, jako część plenerowej ekspozycji Muzeum Šenovskiego.