Vrtare Male

Vrtare Male to niewielka, lecz naukowo cenna jaskinia krasowa położona tuż przy Dramalju — nadmorskiej miejscowości nieopodal Crikvenicy, na chorwackim wybrzeżu Kvarneru. To studnia krasowa o głębokości sięgającej około 39 metrów, w dolnej części wypełniona wodą, która ukrywa jeden z ciekawszych zbiorów kopalnych szczątków zwierząt epoki lodowcowej w regionie.

Jak dotrzeć?

Jaskinia leży w okolicach Dramalja, w pasie krasowych zapadlisk obejmującym również sąsiednie jaskinie Vrtare Vele i Vrtare Nove. To teren typowo krasowy — wapienne wzgórza z licznymi lejami i studniami, typowe dla całego wybrzeża Kvarneru. Ze względu na status chronionego pomnika przyrody oraz charakter obiektu (pionowa studnia, częściowo zalana wodą) Vrtare Male nie jest jaskinią turystyczną w rozumieniu tras ze schodami i oświetleniem — to obiekt eksploracyjny, dostępny praktycznie wyłącznie dla speleologów dysponujących odpowiednim sprzętem.

Co kryje jaskinia?

Vrtare Male została po raz pierwszy zbadana w 1966 roku przez grupę speleologów ze stowarzyszenia „Velebit”. Przełomowy moment nastąpił w połowie lat 90., gdy Dragan Pelić, fotograf i speleolog z pobliskiej Crikvenicy, zszedł do jaskini i natrafił na rzadki okaz skorupiaka dziesięcionogiego. Odkrycie potwierdził chorwacki speleolog Branko Jalžić, który później skategoryzował liczne znaleziska kopalne wydobyte z dna zalanej części jaskini.

Jaskinia jest naturalnym siedliskiem niezwykłych, ślepych i pozbawionych pigmentu krewetek słodkowodnych — stygobiontów endemicznych dla krasu dynarskiego, przystosowanych do życia w całkowitej ciemności podziemnych wód.

Najbardziej spektakularnym rozdziałem historii Vrtare Male są jednak wyprawy paleontologiczne. W 2007 roku Chorwackie Muzeum Historii Naturalnej zorganizowało ekspedycję pod kierunkiem Branko Jalžicia, podczas której z dna zalanej części jaskini wydobyto szczątki plejstoceńskiej megafauny: lwa jaskiniowego (jednego z największych znanych okazów), mamuta południowego, niedźwiedzia jaskiniowego, nosorożca Merck'a, żubra stepowego, wilków oraz wymarłych krewnych daniela i konia. Znaleziska prezentowano w latach 2009–2010 w Muzeum Miejskim w Crikvenicy oraz w Chorwackim Muzeum Historii Naturalnej. Kolejna wyprawa w 2011 roku objęła również sąsiednie jaskinie Vrtare Vele i Vrtare Nove — łącznie wydobyto wtedy 184 plejstoceńskie skamieniałości, które trafiły do zbiorów Muzeum Miejskiego w Crikvenicy.

Ze względu na naukową wagę odkryć od 2005 roku jaskinia jest formalnie chroniona, a chroniony obszar wokół niej wynosi około 310 m². Vrtare Male figuruje w Krajowej Sieci Ekologicznej Chorwacji i wchodzi w skład europejskiej sieci Natura 2000, a w 2009 roku została oficjalnie uznana za geologiczno-paleontologiczny pomnik przyrody.

Kiedy przyjechać?

Region Dramalja i Crikvenicy najlepiej odwiedzać od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy pogoda sprzyja zarówno wypoczynkowi nad Adriatykiem, jak i wycieczkom w głąb lądu po krasowych wzgórzach. Sama jaskinia, jako obiekt chroniony i trudno dostępny, nie ma sezonu turystycznego w klasycznym sensie — jej wartość docenią raczej miłośnicy geologii i historii naturalnej niż osoby szukające typowej atrakcji do zwiedzania.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzić jaskinię Vrtare Male? Nie jest to jaskinia turystyczna — to chroniona studnia krasowa, częściowo zalana wodą, dostępna praktycznie tylko dla speleologów. Nie ma tu tras spacerowych ani oświetlenia.

Co znaleziono w jaskini? Podczas ekspedycji w 2007 i 2011 roku wydobyto szczątki plejstoceńskiej megafauny — m.in. lwa jaskiniowego, mamuta południowego, niedźwiedzia jaskiniowego, nosorożca i żubra stepowego, a także rzadkie ślepe krewetki słodkowodne żyjące w wodach jaskini.

Gdzie dokładnie znajduje się Vrtare Male? W pobliżu Dramalja, nadmorskiej miejscowości koło Crikvenicy na chorwackim wybrzeżu Kvarneru, w sąsiedztwie jaskiń Vrtare Vele i Vrtare Nove.

Dlaczego jaskinia jest chroniona? Od 2005 roku ze względu na unikalne znaleziska paleontologiczne i endemiczną faunę wodną, a od 2009 roku formalnie jako geologiczno-paleontologiczny pomnik przyrody wpisany do Natura 2000.