Vrškámen

Vrškámen to potężny głaz skalny leżący w gminie Petrovice na Sedlčansku, w środkowych Czechach, około kilometra od centrum wsi w kierunku Kojetína. Jest uznawany za największy tzw. viklan (kamień równowagi, głaz osadzony na wąskiej podstawie) w całych Czechach, co samo w sobie robi wrażenie na każdym, kto stanie przy nim po raz pierwszy.

Z czego jest zbudowany Vrškámen?

Głaz zbudowany jest z porfirowego syenitu do syenodiorytu — skał magmowych wchodzących w skład tzw. plutonu środkowoczeskiego, ogromnej intruzji magmowej, która uformowała się głęboko pod powierzchnią ziemi w dawnych epokach geologicznych. Kamień ma wymiary około 350 na 550 centymetrów, a jego wysokość dochodzi do 320 centymetrów. Tak duży pojedynczy blok skalny, wyraźnie odseparowany od otaczającego terenu, jest rzadkością nawet w regionach znanych z formacji skalnych.

Jak powstał ten kamień?

Vrškámen nie został tu przyniesiony ani ustawiony przez człowieka — to efekt długotrwałej erozji podłoża skalnego. Otaczające skały magmowe plutonu środkowoczeskiego ulegały przez tysiące lat selektywnemu wietrzeniu: miękiejsze i bardziej spękane partie skały rozpadały się i znikały, a twardszy, bardziej odporny blok pozostał na powierzchni jako samodzielny głaz. To właśnie ten proces uformował charakterystyczną, niemal wyspową sylwetkę kamienia, jaką można zobaczyć dzisiaj.

Dlaczego Vrškámen jest chroniony?

Ze względu na swoją wyjątkowość geologiczną głaz wraz z bezpośrednim otoczeniem został w 1977 roku uznany za pomnik przyrody (přírodní památka). Status ten ma na celu ochronę zarówno samego kamienia, jak i terenu wokół niego przed niszczącą działalnością człowieka, tak by unikatowa forma skalna mogła zachować się dla kolejnych pokoleń w niezmienionym stanie.

Jaka legenda wiąże się z Vrškámenem?

Z kamieniem związana jest lokalna legenda, według której głaz przyniósł na to miejsce diabeł. Takie opowieści o "czarcich kamieniach" są dość typowe dla dużych, niezwykłych form skalnych w czeskim krajobrazie — trudne do wyjaśnienia rozmiary i pozycja głazu skłaniały niegdyś mieszkańców do szukania nadprzyrodzonych wyjaśnień.

Gdzie dokładnie znajduje się Vrškámen?

Vrškámen leży na Sedlčansku, w bezpośrednim sąsiedztwie wsi Petrovice, w kierunku miejscowości Kojetín. Region ten jest znany z kilku podobnych form skalnych, dlatego okolica bywa nazywana "krajem kamieni" — Vrškámen jest jednak jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych punktów.

Najczęstsze pytania

Czy Vrškámen to naprawdę największy viklan w Czechach? Tak, według dostępnych źródeł jest opisywany jako największy naturalnie odsłonięty głaz tego typu w Czechach.

Kiedy Vrškámen został objęty ochroną? W 1977 roku, kiedy głaz i jego najbliższe otoczenie uznano za pomnik przyrody.

Z jakiej skały zbudowany jest głaz? Z porfirowego syenitu do syenodiorytu, skał wchodzących w skład plutonu środkowoczeskiego.

Jak powstała ta forma skalna? W wyniku wieloletniej, selektywnej erozji podłoża skalnego, która odsłoniła twardszy blok skały.