Vila-setrú

Vila-setrú to niewielki zespół dawnego kościoła Sant Esteve i pobliskiej masii o tej samej nazwie, położony na północno-wschodnim skraju gminy Manlleu w Katalonii, w regionie Osona. Miejsce to, mimo skromnych rozmiarów, kryje w sobie ponad tysiąc lat historii osadnictwa i budownictwa sakralnego.

Gdzie to jest i jak dotrzeć?

Vila-setrú leży poza centrum Manlleu, w otoczeniu pól i starych gospodarstw, niedaleko sąsiedniej masii Mas Poquí. Najprostszy dojazd prowadzi ścieżką odchodzącą od końca Avinguda de Roma — punkt startowy znajduje się około 500 metrów na wschód od Instituto Antoni Pous. Od tego miejsca do samego kościoła trzeba przejść jeszcze ponad pół kilometra polną drogą. To spacer bez większych trudności terenowych, ale warto założyć solidne obuwie, bo droga nie jest asfaltowa. Dla odwiedzających Manlleu szukających alternatywy dla typowych atrakcji miejskich, Vila-setrú stanowi dobry pretekst do krótkiego wypadu na wieś.

Co zobaczysz na miejscu?

Głównym elementem jest kościół Sant Esteve de Vila-setrú, wpisany do katalońskiego Inwentarza Dziedzictwa Architektonicznego. Budowla ma jedną nawę z transeptem, bez apsydy — układ dość rzadki i charakterystyczny. Fasada zwrócona jest na zachód, a portal wejściowy ozdobiono tympanonem z motywem muszli, wspartym na dwóch przyściennych kolumnach. W prezbiterium znajdują się dwa prostokątne okna.

Historia budowli rozkłada się na pięć wyraźnych etapów. Najstarsze mury, z kamienia i gliny, pochodzą jeszcze z okresu przedromańskiego (IX-X wiek) i mają prostą, prostokątną formę. W XI wieku dobudowano część romańską — z tego etapu zachował się strop z kamiennych płyt, rzadkość w regionalnej architekturze sakralnej. Kolejne fazy, między XV a XX wiekiem, przyniosły cimborrio (nadbudowę nad skrzyżowaniem nawy z transeptem), boczne kaplice, nowe sklepienie i posadzkę, a w końcu nowy dach i dzwonnicę, którą postawiono w 1957 roku.

Podczas badań archeologicznych na terenie kościoła i przyległej masii znaleziono średniowieczną ceramikę z XIV i XV wieku, brązowe monety z XVII i XVIII wieku oraz przedmioty liturgiczne — dzwonek i małe naczynia. Najwięcej znalezisk pochodzi z XVII wieku, co świadczy o wciąż aktywnym użytkowaniu miejsca w tamtym okresie. Zabytki te są dziś przechowywane w Museu Episcopal de Vic oraz w archiwum rektoratu Manlleu.

Trochę historii

Miejsce i związany z nim toponim po raz pierwszy wymieniono w 906 roku, w akcie konsekracji kościoła Santa Maria de Manlleu — to jeden z najstarszych pisanych dokumentów odnoszących się do tego zakątka Osony. Nazwa Vila-setrú pojawia się już bezpośrednio w dokumencie z 1034 roku. Między 1025 a 1062 rokiem kościół funkcjonował jako samodzielna parafia, oddzielona od pierwotnej zależności od Santa Maria de Manlleu, a ostatnia wzmianka o jego funkcjach parafialnych pochodzi z 1332 roku. Pod względem terytorialnym miejsce należało pierwotnie do obszaru Roda, a od pierwszej połowy XI wieku znalazło się w granicach zamku Manlleu.

Kiedy przyjechać?

Ze względu na polną, nieutwardzoną drogę najlepiej wybrać się tu w suchy dzień, wiosną lub jesienią, gdy temperatury w Osonie są umiarkowane. Latem warto ruszyć wcześnie rano, żeby uniknąć upału na odkrytym odcinku ścieżki.

Najczęstsze pytania

Czy do Vila-setrú można dojechać samochodem? Nie w pełni — ostatni odcinek, od ścieżki startowej za Avinguda de Roma, trzeba przejść pieszo, to ponad 500 metrów.

Czy kościół jest otwarty do zwiedzania wewnątrz? Obiekt ma status zabytku wpisanego do inwentarza dziedzictwa, ale dostęp do wnętrza może być ograniczony — przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje w gminie Manlleu.

Czym różni się Vila-setrú od pobliskiego Mas Poquí? To dwa sąsiadujące, ale odrębne miejsca — Vila-setrú to historyczny kościół i toponim udokumentowany od 906 roku, Mas Poquí to sąsiednia masia, obok której prowadzi droga dojazdowa.

Co jest najciekawsze historycznie? Wielofazowa architektura obejmująca ponad tysiąc lat — od przedromańskich murów z IX wieku, przez romański strop z XI wieku, po dzwonnicę dobudowaną w 1957 roku.